ضرورت ساماندهی موسسه‌های خیریه

توسعه زندگی شهری،کاهش ارتباطات چهره به چهره و سرگرم بودن طولانی‌مدت مردم به کسب وکار اختصاصی خود موجب شده مردم از وضعیت معیشت یکدیگر بی‌اطلاع باشند، حتی همسایگان از کسب‌وکار و تعاملات هم بی‌خبر هستند، به تبع آن شناختی هم از نحوه گذران زندگی هم ندارند در نتیجه شناخت افراد فقیر از کسانی که تظاهر به ناتوانی و نیازمندی می‌کنند هر روزمشکل‌تر می‌شود. ضمن آنکه ظاهر و نوع پوشش افراد هم دیگر نشان‌دهنده وضعیت معیشتی آنان نیست. در چنین شرایطی انسان‌هایی که برای انجام تکلیف شرعی یا مسئولیت اجتماعی می‌خواهند کمکی به افراد نیازمند بکنند کمک خود را در اختیار موسسه‌های خیریه یا سمن‌ها می‌گذارند تا آن موسسه به نیابت از آن نیکوکار فرد نیازمندی را مورد حمایت قرار دهد. موسسه خیریه با جمع‌آوری این نوع کمک‌های فردی و موردی منابع کافی برای انجام اقدامات هدفمند و توانمندساز را تامین می‌کنند. بدین ترتیب خیر جمعی تدریجا جای اقدامات فردی کم اثر را می‌گیرد و باعث عمق بخشیدن به خدمات خیرخواهانه می‌شود که اگر در مسیر صحیح خود قرار گیرد و حمایت از اقشار فرودست جامعه با تجمیع امکانات موردی سازمان پیدا کند و با برنامه استمرار یابد و بی‌نتیجه رها نشود می‌تواند بسیار موثر باشد، زیرا سمن‌ها و خیریه‌ها هم سازوکارهای اجرائی خدمت‌رسانی و هم مددکاران اجتماعی در اختیار دارند که دارای توان تشخیص نیازمندی و امکان توانمندسازی هستند. البته برای ارزیابی میزان توفیقات امر خیرخواهی و نیکوکاری و حصول به توانمندسازی لازم است معیارهایی مشخص شود.دولت از یک سال قبل در اجرای قانون بودجه سال۱۳۹۹ مکلف شد توسط وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی سامانه‌ای برای ثبت خدمات موسسه‌های مردم‌نهاد و خیریه‌ها به افراد نیازمند ایجاد کند تا خدمت‌رسانی به شکل صحیح انجام شود، اینطور نباشد که برخی از نیازمندان از چند موسسه کمک بگیرند و تعدادی نیز ضروری‌‌ترین نیازشان هم دریافت نکنند. اگرچه اطلاعات ما حاکی از عدم موفقیت در اجرای این قانون است زیرا سامانه پیش‌بینی شده به موقع فعال نشده و ثبت خدمات هم با مشکلاتی همراه گردیده است. البته در صورت عملکرد صحیح این سامانه در آینده می‌توان میزان و چگونگی خدمت‌رسانی موسسه‌های مردم‌نهاد و چگونگی توانمندسازی انجام شده را مورد ارزیابی و سنجش قرار داد و آنها را هم به نوعی درجه‌بندی کرد، نهایتا موسسه‌های نیکوکاری و فرایند خدمت‌رسانی در کشور نیازمند ساماندهی است. بررسی وضعیت تشکیل و اداره سمن‌ها بدین شکل است، اشخاصی که به‌لحاظ مسئولیت اجتماعی و دینی که نسبت به هموطنان خود احساس می‌کنند با مشارکت همکاران و دوستان خود با اخذ مجوز لازم اقدام به تشکیل موسسه‌های مردم‌نهاد و خیریه می‌کنند که جای سپاسگزاری دارد اما واقعیت این است که در دنیای پیچیده کنونی صرف داشتن نیت خیرخواهانه، اخذ مجوزهای قانونی، فراهم کردن مکان، تجهیزات و به کار گماری تعدادی کارگزار و حمایت از نیازمندان اگرچه اقداماتی بسیار ستودنی و قابل تقدیر است اما الزاما باعث کاهش آلام انسان‌های دردمند و گره‌گشائی از مشکلات مردم و توانمندسازی آنان نمی‌شود. این وظیفه و مسئولیت دستگاه‌های متولی خدمات اجتماعی و ناظر بر موسسه‌های خیریه است که برای موفقیت و نتیجه‌بخشی تلاش‌های افراد نیکوکار سازوکارهای لازم را فراهم آورند. چند پیشنهاد زیر می‌تواند در مسیر موفقیت، کارآمدی و بهره‌وری بیشتر سمن‌ها تاثیرگذار باشد:

۱ - تشکیل کارگروهی از مدیران سمن‌ها برای تدوین ضوابط و روش کارهای اداره موسسه‌های خیریه و نیکوکاری 2 - آموزش مسئولان و کارکنان موسسه‌ها توسط دستگاه‌های متولی امور سمن‌ها برای ارتقای توانمندی آنها ۳ - چاپ کتاب و جزوات آموزشی و نشریات تخصصی برای افزایش دانش و توانایی مسئولان موسسه‌های مردم‌نهاد ۴ - انتخاب مدیرانی با تحصیلات مرتبط، تجربه کافی و توانایی اداره کردن سمن‌ها 5 - شفافیت مالی و پاسخگویی مردمی

6 - ایجاد سازوکار لازم برای ایجاد رشته تحصیلی دانشگاهی مدیریت موسسه‌های مردم‌نهاد به عنوان اقدامی میان‌مدت.