عدم‌ مشارکت، مشکل حقوقی برای مشروعیت انتخابات ندارد؟

آرمان ملی- امید کاجیان: اظهارات اخیر عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان «عدم‌مشارکت مردم مشکل حقوقی برای مشروعیت انتخابات ندارد.» وی گفت: از منظر حقوقی و قانونی مشارکت پایین برای اعتبار و مشروعیت انتخابات هیچ مشکل حقوقی ایجاد نمی‌کند. سخنگوی شورای نگهبان در بخش‌هایی از سخنان خود افزود: مشارکت احتمالی پایین در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ هیچ مشکل حقوقی ایجاد نخواهد کرد و اعتبار و مشروعیت آن همچنان پابرجاست. وی ادامه داد: مردم و انتظارات اجتماعی و سیاسی همیشه تمایل دارند که میزان مشارکت بالا باشد. با این همه، از منظر حقوقی و قانونی، مشارکت پایین برای اعتبار و مشروعیت انتخابات هیچ مشکل حقوقی ایجاد نمی‌کند. حضور نامزدها با گرایش‌های مختلف احتمالا می‌تواند میزان مشارکت را افزایش دهد. سخنگوی شورای نگهبان گفت که سخنان تند نامزدها روی تصمیم‌گیری شورای نگهبان تاثیری نخواهد داشت. وی ادامه داد‌: شورای نگهبان هیچ‌گاه صلاحیت نامزدها را بر اساس انتقاد یا اعتراض و به خصوص انتقادهای لفظی بررسی نمی‌کند. این موضوع در شرایطی رخ می‌دهد که از سویی وزارت کشور از ثبت‌نام بیش از 500 داوطلب سخن گفته و شورای نگهبان اعلام داشته از نظر آنها حدود 40 نفر مطابق مصوبه، ثبت‌نام کرده‌اند و تایید و ردصلاحیت‌ها نیز بر مبنای همین 40 نفر صورت می‌گیرد. کدخدایی درباره موضوع رد‌صلاحیت و تایید‌صلاحیت‌ها نیز اظهاراتی بیان کرده بود. وی درباره دلایل کسانی که ردصلاحیت می‌شوند، می‌گوید: «‌ما نسبت به افرادی که صلاحیت نداشته باشند هیچ‌گــونـه اظـهــارنظری نمی‌کنیم و دلایل آن نیز به افراد گفته نمی‌شود.» درحالی‌که برخی اعتقاد دارند به هر روی این حق هر نامزدی است که بداند چرا احراز صلاحیت نشده تا بر شائبات اضافه نشود. درحالی که خیلی‌ها معتقد بودند این روزها عدم‌مشارکت مردم در انتخابات به عنوان دغدغه‌ای بزرگ، پیش‌روی نظام قرار گرفته است اما گفته‌های سخنگوی شورای نگهبان از نظر برخی تحلیلگران متفاوت است. هرچند انتخابات با حضور هیچ یک از کاندیداها از تاجزاده تا احمدی‌نژاد، از رئیسی تا گزینه‌های نظامی آن‌طور که باید هنوز داغ نشده است ولی بسیاری حضور همه این چهره‌ها را راه مشارکت بهتر می‌دانند. در جناح اصلاح‌طلب بسیاری بــا تـــوجه به ضرورت تایید‌صلاحیت همه گزینه‌های اصلی جریان خود، این موضوع را یک اتفاق مثبت برای مشارکت و خواست رهبرانقلاب برای حضور مردم پای صندوق‌های رای مطرح می‌کردند و از همین رو از شورای نگهبان می‌خواستند تا انواع گزینه‌ها از زیر نظر نظارت‌ها به سلامت بیرون بیایند. اما گفته‌های سخنگوی شورای نگهبان اساسا به داستان شکل دیگری داده است.

*بررسی فلسفی سخنان کدخدایی

صادق زیباکلام استاد دانشگاه دراین باره به «آرمان ملی» می‌گوید‌: البته اظهار‌نظر آقای کدخدایی از بعد حقوقی درست است. شما این حق را دارید در انتخابات شرکت کنید یا نکنید. کسی که در انتخابات نمی‌خواهد شرکت کند نباید این کار را انجام بدهد. اما ظاهرا از نظر فلسفی حق با آقای کدخدایی نیست. چون زمانی ایشان می‌تواند بگوید مردم نخواستند در انتخابات شرکت کنند و این زمانی با این تحلیل ایرادی ندارد که در انتخابات تمامی نامزدهای تفکرات مختلف بدون محدودیت حضور داشته باشند. درکشورهای غربی همه خطوط سیاسی در انتخابات هستند، بنابراین مردمی که در انتخابات آن کشور شرکت نمی‌کنند، نخواسته‌اند شرکت کنند. اما اگر کاندیداهای تفکرات مختلف سیاسی و... حاضر باشند باز هم می‌توانیم بگوییم، شرکت کردن در آن انتخابات ناشی از دموکراسی است. زمانی اظهارنظر کدخدایی درست است که نمایندگان اصلی نامزدهای اصلاح‌طلب، احمدی‌نژادی‌ها و سایر گروه‌های مختلف سیاسی با عقاید کاملا متفاوت در رقابت‌ها حضور داشته باشند اما مردم مشارکت لازم نداشته باشند. بنابراین می‌توان گفت کاندیدای آن طرز تفکر، مورد نظر در انتخابات بوده اما آن فرد بنا به هر دلیلی نخواسته رای بدهد. اما امروز چنین چیزی هست؟ اگر یک خط سیاسی مورد توجه باشد، پس آن موقع دیگر نمی‌توان گفت عدم‌مشارکت هیچ ایرادی ندارد. چون کسانی که در انتخابات شرکت نکرده‌اند، جریان فکری و نماینده خود را در میدان ندیده‌اند. وی ادامه می‌دهد: اینکه امروز چنین اظهارنظری از سوی آقای کدخدایی مطرح شده احتمالا برای این است که آنها دریافته‌اند شاید تعداد قابل‌توجهی نمی‌خواهند درانتخابات مشارکت کنند و در واقعیت دوقطبی هم به وجود نیامده است. حداکثر آن، دوقطبی رئیسی و لاریجانی هستند که خود در مجموع در قالب یک جناح و جریان سیاسی‌اند بنابراین تفاوت مهم این است که در باقی کشورها همه خطوط سیاسی نمایندگان‌شان وجود دارند و مردمی هم در آنجا بنا به سلیقه‌شان حضور نمی‌یابند؛ اما ظاهرا این مساله برای ما جای تحلیل و تامل دارد.