مسائل منطقه هم جزو مذاكرات وين هست؛ توان دفاعي، نه

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: آنچه تا امروز تمام کشورهای طرف برجام بر آن باور دارند این است که در کل از پیشرفت احیای برجام در چارچوب رایزنی‌ها میان شرکای فعلی توافق و نمایندگان آمریکا راضی هستند. همچنین درباره تجدید‌نظر در برجام در مذاکرات وین گفت‌و‌گویی انجام نمی‌شود و این مساله تصدیق می‌کند که توافق هسته‌ای نمی تواند جایگزینی داشته باشد. در دو هفته اخیر، مذاکرات کمیسیون مشترک برجام در راستای احیای توافق هسته ای از طریق بازگشت دوجانبه تهران-واشنگتن به پایبندی کامل به توافق هسته‌ای در وین جریان داشته است. مشارکت‌کنندگان در این مذاکرات، کیفیت روند آن را به طور کلی سازنده و جامع تلقی کرده‌اند اما معتقدند با وجود پیشرفت‌هایی که حاصل شده، هنوز فعالیت مشترک بیشتری از سوی اعضای کمیسیون مشترک و آمریکا برای تحقق احیای توافق لازم است. با وجود حضور آمریکا در وین در طول مذاکرات کمیسیون مشترک برجام، مذاکرات مستقیمی تاکنون میان ایران و آمریکا انجام نشده است و گفت‌و‌گوها از طریق 1+4 به آمریکا منتقل می‌شود. پس از دوهفته جلسه فشرده، کارگروه‌های کمیسیون مشترک برجام در حال بررسی راهکارهای موجود برای لغو تحریم‌های آمریکا و بازگردانی اقدامات جبرانی ایران به حالت قبل در راستای بازگشت دوجانبه به توافق هسته‌ای و احیای آن هستند؛ نشست‌هایی که سوالات زیادی را در ذهن تداعی می‌کند و آینده آن همچنان مورد بحث و تبادل‌نظر است. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با سیدجلال ساداتیان، سفیر پیشین ایران در بریتانیا داشته است که در ادامه می‌خوانید.
تعلل‌های ابتدایی دولت بایدن در راستای احیای برجام به چه علت بوده است؟
روند کلی سیاست خارجی ایران از زمانی که بایدن حتی به کاخ سفید راه پیدا نکرده بود، مثبت ارزیابی می‌شد. یکی از دلایل آن، این بود که به صراحت خروج از برجام را تقبیح ‌کرده و عنوان می‌کردند خواستار بازگشت به این توافق هستند. این را مکررا به صورت رسمی اعلام کردند و تنها حرف یک مقام سیاسی در آمریکا نبود؛ بلکه روی این مورد اتفاق‌نظر داشتند. انتخاب تیمی که با جان کری نیز در حوزه برجام کار می‌کردند این امر را به واقعیت نزدیک‌تر کرد. نکته قابل‌توجه این است که بایدن با وارد شدن به کاخ‌سفید دست به تعلل در حوزه برجام زد. علت تعلل‌ها مخالفت شخص نتانیاهو و لابی‌های صهیونیستی و عربی بود که زمانی که در کنار مخالفت‌های طرفداران ترامپ و جمهوری‌خواهان قرار می‌گرفت، کار را برای بایدن سخت می‌کرد. بارها نیز به بایدن نامه نوشته شد که نباید تحریم‌ها را لغو کند. از سوی دیگر نیز در داخل ایران نیز کارشکنی وجود داشت و به هر شکل ممکن پیام می‌دادند که دولت روحانی مستعجل است و آمریکا نباید با این دولت گفت‌و‌گو کند. در راستای همین کارشکنی‌ها نیز به وزیرخارجه و رئیس‌جمهوری کشورمان حمله شد. تمامی این موارد تیم بایدن را در یک حالت تعلیق نگه داشت که این حالت آنها را مجبور کرد که عنوان کنند ایران باید ابتدا به تعهدات خود عمل کند. طبیعتا نیز ایران پاسخ داد که ابتدا آن کسی که خارج شده است باید به برجام بازگردد و تحریم‌ها را لغو کند. پس از آن اختلافات بر سر لغو مرحله‌ای و لغو یک باره تحریم‌ها به وجود آمد، که امروز در خصوص آن در وین گفت‌و‌گو صورت می‌گیرد. باید توجه داشت که فضا متفاوت شده و احیای برجام نزدیک است.
ارتباطی بین مذاکرات منطقه‌ای ایران با مذاکرات وین وجود دارد؟
در این میان لابی‌هایی شکل گرفت، قطر، عراق و عمان به میدان آمدند تا رفع تنش کنند که در این میان تلاش‌های عراق به سمت مذاکره ایران و عربستان سوق پیدا کرد. در ابتدا این دیدار تکذیب و سپس اذعان شد که ارتباطاتی شکل گرفته است. در نهایت این باور به‌وجود آمد که باید گفت‌و‌گو کرد و رهبری نیز اذن داده است که گفت‌و‌گو شکل گیرد و این گفت‌و‌گوها باید با 1+4 شکل گیرد. اتفاق جالبی که در این حین رخ داد سفر رابرت مالی به وین و حضور در جلسه جانبی بود. جالب این است که نماینده آمریکا به این جلسات نمی‌توانست وارد شود و باید منتظر گفت‌و‌گوها می‌ماند. این روند تمایل طرفین را برای اینکه توافق حاصل شود، نشان داد. مشخصا تیم بایدن منتظر آمدن دولت بعدی ایران نیست و هر دو طرف می‌خواهند هر چه سریع‌تر توافق صورت گیرد. بحث در خصوص توان نظامی ایران از دور گفت‌و‌گوهای وین حذف شده است اما در خصوص مسائل منطقه‌ای مذاکرات وجود دارد و به همین علت به موازات وین دیداری در منطقه میان ایران و عربستان شکل گرفت. باید توجه کرد که مسائل فنی برای لغو تحریم‌ها و اجرای تعهدات از سوی ایران امروز در حال بحث است.
آیا ایران نیز ممکن است درخواست‌های جدیدی از طرف های غربی داشته باشد؟
مساله مکانیسم ماشه همواره مورد اعتراض ایران بوده و برای ایران یک تهدید است و ایران می‌خواهد این مساله را حل و فصل کند و نباید به‌گونه‌ای باشد که به‌واسطه کوچک‌ترین اختلافی ایران را به‌واسطه وجود مکانیسم ماشه تهدید کرد. سه تیم کارشناسی متفاوت در وین در حال گفت‌و‌گو هستند. اظهارات نشان می‌دهد روند مذاکرات مثبت است و گفت‌و‌گو برای توافق در خصوص گفت‌و‌گوهای آینده نیست؛ بلکه گفت‌و‌گو در راستای رسیدن به نتیجه است. یک ماه دیگر فرصت وجود دارد و احتمالا تا آن تاریخ جمع‌بندی صورت می‌گیرد و شاهد خواهیم بود تا قبل از 3 خرداد احتمالا وزرای خارجه بیانیه‌ای را قرائت کنند. جزئیات در آن برهه زمانی مشخص خواهد شد. روسیه و چین نیز در این عرصه به علت اینکه می‌خواهند تنش‌ها کاهش یابد، به مذاکرات سرعت داده‌اند.