تجارت «خارج از دیدرس» پشت دیوار تحریم!
در گزارش پیش رو همچنین، فهرست کاملی از موانع تعرفهای و غیرتعرفهای تجارت و تاثیر آنها بر فضای کسبوکار نیز آورده شده است و پیشبینی میشود وضعیت مذکور در سالهای آینده هم ادامه یابد. وضعیت تجاری ایران بهدلیل تنوع پایین سبد محصولات صادراتی که تقریبا توسط اقلام مرتبط با هیدروکربن پر شده، بهشدت ضعیف است. افت قیمت جهانی نفت ناشی از کاهش تقاضای بینالمللی سوختهای مشتق از نفت در خلال شیوع کووید- ۱۹ نیز منجر به افت قابلتوجهی در حجم واردات در کوتاهمدت و میانمدت خواهد شد زیرا درآمد نفت، منبع اصلی تامین اعتبار برای واردات است. علاوهبراین، انزوای ایران توسط جامعه جهانی، بهویژه بهدلیل خطر تحریمهای ایالاتمتحده، تجارت با کشورهای غربی را تقریبا غیرممکن کرده است. این امر همراه با روابط پرتنش با برخی همسایگان منطقهای، مانند عربستان سعودی، لیست شرکای تجاری ایران را محدود میکند و باعث قرار گرفتن کشور در معرض تنشهای ژئوپلیتیک و بین کشوری میشود که میتواند جریانهای تجاری آن را مختل کند. از اینرو ایران با کسب امتیاز پایین ۲۵ از ۱۰۰برای باز بودن تجارت، در میان ۱۸کشور حاضر در خاورمیانه و شمال آفریقا،
بالاتر از سوریه و یمن در جایگاه شانزدهم قرار دارد. براساس این گزارش، سمتوسوی تجارت بینالمللی ایران توسط تحریمهای اعمالشده علیه این کشور به اشکال مختلف طی چنددهه گذشته و همچنین پویاییهای فضای جهانی قیمت نفت شکل گرفته است. در سال ۲۰۱۹، کل حجم تجارت ایران 4/140 میلیارد دلار بود که رتبه پنجم منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا پس از امارات، عربستان سعودی، قطر و عراق به حساب میآید. میزان صادرات ۲/ ۷۵ میلیارد دلار و واردات ۲/ ۶۵میلیارد دلار ارزیابی شده است که هر دو رتبه ایران را در رده ششم از بین ۱۸کشور منطقه قرار میدهد. بررسی ترکیب تجارت ایران نشان میدهد وضعیت صادراتی ایران تنوع بسیار کمی دارد، زیرا سبد صادراتی این کشور همانطور که اشاره شد، تحت تاثیر هیدروکربنها و فرآوردههای مربوطه قرار دارد که منبع اصلی درآمد دولت و درآمدزایی ارزی است. علاوهبراین، وضعیت واردات ایران نیز از جذابیت کمتری برخوردار است، زیرا این کشور برای بسیاری از اقلام وابستگی زیادی به بازارهای خارجی دارد و تقریبا در تمام گروههای کالایی کسری حساب جاری را تجربه میکند. این امر ایران را در قبال اختلال در محیط خارجی بهویژه با توجه به
روابط مغشوش با برخی از همتایان منطقهای و بینالمللی، اثرات ناشی از تحریمها و وابستگی بیش از حد به درآمد نفت برای تامین مالی واردات، آسیبپذیر میکند. در حقیقت، دشواری در تهیه نهادههای کلیدی مانند کالاهای واسطهای و سرمایهای که تولیدکنندگان در فرآیند تولید خود به آن نیاز دارند، یکی از مهمترین عوامل محدودکننده ظرفیت رشد صنعتی ایران است.
تحریم و تحمیل شرایط خاص!
محمدعلی ضیغمی، معاونت اقتصادی و امور بینالملل اتاق تعاون ایران و عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران در این باره به «آرمان ملی» گفت: «آمار تجارت خارجی به صورت مستدل و مستند از طریق گمرکات کشور و سازمان توسعه تجارت ایران ارائه میشود البته مبنای اصلی هم کمرگات کشور است که میزان واردات و صادرات و کشورهای گیرنده و فرستنده را مشخص میکند. بر همین اساس هم آرماها باید مشخص باشند.» او درباره تجارت پنهان ایران با سایر کشورها در آسیا و اروپا ادامه داد: «واقعیت این است که شرایط تحریم، قطعا یک وضعیتی را به کشور تحویل کرده و میکند که بهتبع آن بخش تجارت خارجی کشور متاثر میشود. بهعنوان مثال ممکن است که بخشی از تراکنشهای تجاری و بانکی ناشی از تجارت ما به هر دلیلی برای پرهیز از اثرات و تبعات ناشی از تحریم به صورت شفاف و واضح عنوان نشوند؛ طبیعی است که با عبور از وضعیت تحریم و عادی شدن شرایط و روابط همانطور که در گذشته آمار تجارت خارجی ما شفاف و روشن بوده طبیعتا این امکان مجددا فراهم میشود که تجارت خارجی ما اعم از واردات و صادرات و کشورهایی که فرستنده یا گیرنده کالا از ما بودند بهصورت مشخص و تفکیک کالا و گروه
کالایی معین شوند تا قابل طرح و اعمال باشند.» ضیغمی اضافه کرد: «بهنظر میرسد این فرضیه صحیحی است که با عبور از شرایط تحریمی بدون اشاره صرف به مذاکرات در حال اجرا، وضعیت تجارت خارجی ما طبیعتا شرایط روشنتر و شفافتری میتواند پیدا کند.»
برنامهریزی نیاز به اطلاعات دقیق دارد
معاونت اقتصادی و امور بینالملل اتاق تعاون ایران با اشاره به اینکه این وضعیت امکان رشد تجارت خارجی را فراهم خواهد کرد؛ توضیح داد: «اگر صرفا به بخش آمار و اطلاعات توجه کنیم یکی از نکاتی که مورد استفاده و بهرهبرداری فعالان اقتصادی و تجاری در محیط بینالملل برای تجزیه و تحلیل فضای کسبوکار و تصمیمگیری برای مراودات تجاریشان است، وجود آمار و اطلاعات صحیح، مدغن و کامل است. یعنی یکی از فاکتورها و آیتمهایی که به فعال اقتصادی کمک میکند تا بتواند تحلیل درستی از بازار داشته باشد، آمار و اطلاعاتی است که در مورد میزان واردات و صادرات و کشورهای گیرنده بهعنوان رقبای تجاری است.» او ادامه داد: «طبیعتا هرچقدر این آمار و اطلاعات صحیح باشد به فرایندهای تجاری و تصمیمگیری و تصمیمات تجاری فعالان اقتصادی هم کمک بهتری خواهد کرد و قطعا از این مسیر میتواند در حوزه تجارت خارجی و حداقل شفافیت در تجارت خارجی اثر بگذارد. قطعا خود تسهیل فرایندهای تجاری، در توسعه تجارت اثر مثبت خواهد داشت.»
کمک واکسیناسیون عمومی به رشد اقتصادی
ضیغمی درباره تاثیر واکسیناسیون در روند بهبود وضعیت تجارت خارجی گفت: «واکسیناسیون به تنهایی تامینکننده نیازهای بخش تجارت اقتصاد نیست، شرایط کرونا در محیط بینالملل فارغ از اینکه کسبوکارها چه کاری انجام میدهند اثر خود را گذاشته و روش آنها را تغییر داده است. خیلی از کسبوکارهای جدید ایجاد شده و خیلی از کسب و کارهای قبلی تغییر کرده است و فارغ از نوع کسبوکارها میزان کسبوکار و مراودات بینالمللی متناسب با شرایط کرونا متاثر و محدود شده است و با ورود به مرحله واکسیناسیون عمومی نه تنها در کشور بلکه در همه کشورها، میتوان به فعالیتهای تجاری امیدوارتر بود که سهولت بیشتری پیدا کند. چون این شرایط وضعیت را برای شرکتها، تولیدکنندهها و صادرکنندگان سخت کرده و محدودیتهایی که در کشورها برای تردد و ورود کالا و مسائلی از این دست وجود دارد؛ شرایط تجارت بینالملل را مورد تاثیر قرار داده که قطعا اگر واکسنهایی که در جامعه بینالملل و کشور ما چه داخلی و چه خارجی آرامآرام توزیع میشود و همهگیری پیدا میکند؛ میتوان به سمت کاهش آسیبها و بهتر شدن شرایط اقتصادی حرکت کرد.»
