دانستنــــی ها
انواع کم خوني و درمانهاي تغذيهاي آن
نايبرئيس انجمن تغذيه ايران با اشاره به انواع کمخوني و عوارض آن؛ نحوه جبران و درمان آن از طريق تغذيه سالم را تشريح کرد. دکتر مجيد حسنقمي، گفت: از علل ايجاد کمخوني ميتوان به کمبودهاي تغذيهاي، خونريزيهاي مزمن با دلايل ناشناخته، ناهنجاريهاي ژنتيکي، بيماريهاي مزمن و يا مسموميتهاي دارويي اشاره کرد. وي با اشاره به کمخونيهاي تغذيهاي، اظهارکرد: کمخونيهاي تغذيهاي در اثر دريافت ناکافي موادمغذي ايجاد ميشوند و از مهمترين موادمغذي جهت خونسازي که کمبود آنها موجب بروز کمخوني ميشود ميتوان به آهن، ويتامين B12 و اسيدفوليک اشاره کرد.
کمخوني ناشي از فقر آهن
وي با تاکيد بر اينکه فقر آهن يکي از شايعترين اختلالات تغذيهاي در کشورهاي در حال توسعه است، گفت: فقرآهن مهمترين علت کمخوني تغذيهاي در کودکان و زنان در سنين باروري است که با ايجاد گلبولهاي قرمز کوچک و کاهش ميزان هموگلوبين مشخص ميشود. حسنقمي با بيان اينکه ميزان نياز به آهن براساس سن، جنس و وضعيت فيزيولوژيکي افراد متفاوت است، توضيح داد: زنان باردار بهعلت افزايش حجم خون، رشد جنين، جفت و ساير بافتها به آهن بيشتري نياز دارند، در شيرخواران در صورت سلامت مادران، معمولا ميزان آهن موجود در شير مادر براي 6ـ4 ماه اول زندگي کافي است، ولي در مورد نوزاداني که با وزن کم متولد ميشوند، ذخاير آهن کافي نبوده و بايد از 3 ماهگي آهن اضافي بهصورت قطره خوراکي خورانده شود. وي ادامه داد: البته بدن ميتواند با مصرف موادغذايي مانند گوشت گاو، صدفهاي خوراکي، اسفناج، عدس، سيبزميني کباب شده با پوست و تخمه آفتابگردان، آهن مورد نياز خود را بهدست آورد.
مهمترين دلايل فقر آهن
حسن قمي با اشاره به برخي از مهمترين دلايل فقر آهن به موارد زير اشاره کرد: دريافت ناکافي آهن بهدليل رژيم غذايي نامناسب که آهن در حد کافي از طريق غذاها و موادمغذي تامين نميشود مانند بعضي از رژيمهاي گياهخواري. جذب ناکافي آهن در اثر اسهال، کاهش ترشح اسيدمعده در اثر افزايش سن و يا برخي اقدامات پزشکي، مشکلات گوارشي يا تداخلات دارويي و مصرف داروهايي مانند: سايمتيدين، پانکراتين، راينيتيدين و تتراسايکلين. افزايش نياز به آهن براي افزايش حجم خون در دوران نوزادي، نوجواني، بارداري و شيردهي. خونريزي زياد در دوران عادت ماهانه، اختلالات قاعدگي در اثر بيماريهايي مانند فيبروم يا تخمدان پليکيستيک، خونريزيهاي مزمن ناشي از هموروئيد (بواسير) يا بيماريهاي بدخيم و انگلها.
علائم کمخوني فقرآهن
اين متخصص تغذيه، رنگپريدگي پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چشمها، خستگي زودرس، سرگيجه و سردرد، خوابرفتن و سوزنسوزن شدن دستها و پاها، حالت تهوع و در کمخوني شديد گودشدن روي ناخن (ناخن قاشقي) را برخي از علائم کمخوني فقرآهن عنوان کرد.
منابع غذايي آهندار
به گفته اين متخصص تغذيه، جگر، قلوه، گوشتقرمز، ماهي، زرده تخممرغ، سبزيهاي داراي برگ سبز تيره مانند جعفري، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبيا همچنين ميوههاي خشک (برگهها) بهخصوص برگه زردآلو و دانههاي روغني سرشار از آهن هستند.
عوامل افزايشدهنده جذب آهن
ويتامين C که در آلو، خربزه، ريواس، انبه، گلابي، طالبي، گلکلم، سبزيها، آبپرتقال، ليموشيرين، سيب و آناناس وجود دارند. اسيدماليک و اسيدتارتاريک که در هويج، سيبزميني، چغندر، کدوتنبل، گوجهفرنگي، کلمپيچ و شلغم موجود است. محصولات تخميري مثل سس سويا نيز در اين دسته از عوامل گنجانده ميشود. اين متخصص تغذيه همچنين در اين رابطه توصيههاي کلي در جهت تامين آهن مورد نيز بدن ارائه کرد:
استفاده از غذاهاي آهندار
استفاده از موادغذايي حاوي ويتامينC جهت جذب بهتر آهن، مثل پرتقال، گريبفروت، گوجهفرنگي، کلم، توتفرنگي، فلفل سبز، ليموترش.
مصرف انواع گوشتهاي قرمز، ماکيان مانند مرغ و بوقلمون و ماهي در برنامه غذايي هفتگي.
پرهيز از مصرف چاي يا قهوه همراه يا بلافاصله پس از صرف غذا.
مشاوره با پزشک متخصص در صورت وجود مشکلات گوارشي و يبوست.
کمخوني فقر ويتامين B 12
دکتر حسن قمي کمخوني ناشي از فقر ويتامين B12 را نوع ديگري از کمخوني دانست و ادامه داد: اين نوع کمخوني در بيش از 95 درصد موارد در اثر کمبود فوليکاسيد، ويتامين B12 و يا هر دو بروز ميکند و عبارت است از اختلالات مادرزادي در سنتز ماده ژنتيکي، اختلالات اکتسابي در سنتز ماده ژنتيکي و مگالوبلاستوز وابسته به داروها. به گفته وي، آنمي مگالوبلاستيک شايعترين نوع آنمي ماکروسيتيک (بزرگ شدن و شکل غيرعادي گلبولهاي قرمز) است به اين معني که ميزان هموگلوبين گلبول قرمز کم است. هموگلوبين يک پروتئين حاوي آهن است که اکسيژن را به نقاط مختلف بدن حمل ميکند. کمبود ويتامين B 12 و يا فولات اغلب باعث کمخوني ماکروسيتيک ميشود، بنابراين گاهي اين بيماري با نام آنمي کمبود ويتامين شناخته ميشود. وي گفت: هنگاميکه گلبولهاي قرمز بيش از حد بزرگ شوند، تعداد آنها کمتر از حد مورد نياز است و همچنين هموگلوبين کمتري دارند.
کمخوني پرنيشيوز
اين متخصص تغذيه در پايان کمخوني ناشي از فقر ويتامين B12 را نوع ديگري از کمخوني دانست و ادامه داد: علت کمخوني پرنيشيوز يا آنمي کشنده يک واکنش اتوايميون (واکنش سيستم دفاعي بدن عليه سلولهاي خودي) عليه سلولهاي ديواره معده است. سلولهاي ديواره معده در ترشح مادهاي بهنام فاکتورداخلي نقش دارند که براي جذب ويتامين B12 از غذا ضروري است؛ بنابراين، تخريب سلولهاي ديواره معده سبب کمبود فاکتور داخلي و در نتيجه جذب ناچيز ويتامينB12 ميشود، اين اتفاق گاهي در بيماراني که جراحي اسليو معده انجام دادهاند نيز بروز ميکند، چون در اثر برداشتن قسمت عمدهاي از معده توان توليد فاکتور داخلي و اسيديته معده که هر دو در جذب آهن نقش دارند، مختل شده است.
