رفتار ایران بسیار وابسته به آمریکاست
در تهران، برخي مقامات ايراني ميگويند که بايدن فرصت خوبي براي بازگشت به توافق و کاهش تنش دارد. تهران ترجيح ميدهد که بايدن هرچه زودتر حسن نيت خود را در رابطه با ايران نشان دهد و ميان دولتش با دولت ترامپ خط کشي مشخصي در مورد ايران داشته باشد. در عين حال ايران ميگويد برنامههاي خود را بر اساس اينکه چه کسي در کاخ سفيد است نميچيند. همچنين بحث پرداخت غرامت از سوي ايالات متحده به کشورمان هم مطرح است. غرامتي که ميتواند بخشي از ضررهايي که در سالهاي دولت ترامپ بر اقتصاد ايران وارد شد را جبران کند. دياکوحسيني، کارشناس مسائل بينالملل در اين زمينه به سوالات پاسخ داده است.
بــايدن مايل است تا از سياست خارجي ترامپ در خصوص ايران فاصله بگيرد و بهنظر ميرسد که ايران هم اگر چنين عزمي را در دولت جديد آمريکا ببيند، سياستي متناسب با آن انتخاب خواهد کرد. بهنظر شما تهران چه سياست خارجي را در قبال دولت بايدن انتخاب خواهد کرد؟
سياست خارجي که ايران در چهار سال پيش رو انتخاب ميکند، بستگي مستقيمي به رفتار دولت بايدن در ايالات متحده دارد. اگر جو بايدن تلاش کند که ايراداتي که نسبت به ايران در گذشته و بهويژه در دوره ترامپ به وجود آمده را بهنحوي اصلاح کند و به سمت مسير عاديسازي بخشي از ديپلماسي با ايران برگردد، ايران هم بنا به رفتاري که دولت آمريکا از خودش نشان ميدهد سياست خارجي خود را تنظيم خواهد کرد. آنچه هميشه وجود داشته اين است که سياستهاي انتخابي ايران در خصوص ايالات متحده واکنش و انعکاسي از رفتار آنها بوده است. هر وقت که آنها فشار بيشتري بر تهران وارد کردهاند و رفتاري غيردوستانه و حتي دشمني با ما ورزيدهاند، تهران هم سياستي غيرقابل نفوذ و سخت از خود نشان داده. به همين خاطر اصلاح وضعيتي که ترامپ با بيتدبيري اش ايجاد کرده، بستگي بسيار زيادي به اين دارد که خود بايدن چقدر عزم خودش را براي تغيير رويکرد دولت آمريکا در قبال ايران، جزم کند.
عکسالعمل مقامات ايراني تا امروز نسبت به برد بايدن در انتخابات آمريکا محتاطانه بوده ولي در عين حال اعلام کردهاند که اگر او رويکرد مثبتي از خود نشان دهد، ميتوان راهحلي براي بحرانهاي موجود پيدا کرد. اين عکس العمل ها را چطور بررسي ميکنيد؟
من فکر ميکنم واکنشهايي که از مقامات کشورمان ديديم، بيشتر به خاطر راي نياوردن و باخت ترامپ بود تا برد بايدن. به خاطر مسائلي که ترامپ به وجود آورد و شديدترين تحريمها را عليه ايران اعمال کرد و همچنين دستور ترور سردار قاسم سليماني در عراق را داد، رفتن او براي مردم و مقامات ايراني خوشحالکننده بود. استقبال نسبي و نرم و ملايمي که در تهران شاهد آن بوديم، ناشي از شکست فردي است که سعي داشت همه راههاي موجود براي انزوا و شکست ايران را فراهم کند، اما به هر حال نميتوان منکر آن شد که در بخش بزرگي از جامعه اين تفکر وجود دارد که آمدن بايدن بهعنوان رئيسجمهور ايالات متحده ميتواند تفاوتي در رابطه بين تهران و واشنگتن ايجاد کند.
تقريبا دو ماه ديگر بايدن وارد کاخ سفيد ميشود تا جاي ترامپ را بگيرد. بهنظر شما مسير بازگشت احتمالي او به برجام يا تلاش براي حل بحرانهاي به وجود آمده با ايران در دوره رئيسجمهور قبلي، چه روندي را طي خواهد کرد؟
بايدن از زماني که کاخ سفيد را تحويل بگيرد، فرصت کمي دارد تا حسن نيت خود را به ايران نشان دهد. حسن نيتي که از آن حرف ميزنيم هم لزوما نبايد اقدامي بسيار بزرگ و ويژه باشد. يکي از اين اقدامات ميتواند کاهش بخشي از تحريمهاي ايران باشد، روشي که قبلا اوباما آن را امتحان کرده است. او بايد نشان دهد که ميخواهد و ميتواند تحريمها عليه ايران را لغو و فشارها عليه کشورمان را از بين ببرد. رفتار ايران بسيار وابسته به آمريکاست. ايران به برجام متعهد بوده و اقدامات خصمانه عليه توافق هستهاي کاري بود که ايالات متحده آن را آغاز کرد. تا اينجا تهران فرکانسهاي مثبتي فرستاده که اگر بايدن هم رفتار مثبتي از خودش نشان دهد، مي تواند شروعي براي حل مشکلات باشد. اما در وضعيت فعلي ايران نيازي ندارد تا بيشتر از اين کاري کند. من فکر ميکنم که بايدن درک ميکند که ترامپ و تصميماتش در خصوص ايران و ديگر کشورها تصميمات خوبي نبودهاند. شناخت بايدن از برجام و روابط دو کشور به خاطر اينکه در دوران اوباما معاون اول او بوده، باعث ميشود که اميد زيادي در مورد بازگشت او به توافق با ايران وجود داشته باشد. دولت ايران اما با وجود اينکه تفاوت ميان ترامپ و بايدن در سياست خارجي را درک ميکند، بيش از اندازه اميدوار نيست و برنامه توسعه و حل مشکلات خود را به تصميم آمريکا متکي نميداند.
تــهران شروطي را براي ايالات متحده تعيين کرده. اين شروط را چطور ميبينيد؟
اين فقط از سوي ايران نيست. اتفاقي که افتاده اين است که بايدن و مشاورانش هم در رابطه با برگشت به توافق بهتازگي شروطي را مطرح کردهاند و اصلا بحث شرط و شروط گذاشتن را آنها آغاز کردند و در جواب ايران هم گفت که مثلا واشنگتن بايد غرامتي را به خاطر تحريم گسترده ايران، پرداخت کند. اين شرط گذاشتنها ميتواند کار را سختتر و پيچيدهتر و البته زمانبرتر کند و اما چاره اي نيست وقتي که ميبينيم طرف مقابلي که خودش از توافق خارج شده چنين رفتاري دارد. اگر بايدن در ماههاي پيش رو بخواهد بدون شرط گذاشتن به برجام برگردد و در قالب 5+1 با ايران گفتوگو کند، ممکن است که تهران هم شرايط را کمي نرم تر کند. اما اگر بخواهد از تحريم عليه ايران بهعنوان ابزار فشار استفاده کند، وضعيت بدتر و پيچيدهتر خواهد شد.
چقدر احتمال دارد که دولت بايدن دست به چنين کاري بزند؟
يک برداشت غلط در آمريکا بين جمهوريخواهان و دموکراتها بهصورت مشترک وجود دارد و آن هم اين است که تحريمها ايران را تحت فشار شديد قرار داده و ايران بسيار مشتاق رفع آنهاست و با اين حساب اگر ايالات متحده بتواند از اين حربه استفاده کند، مي شود ايران را به پاي ميز مذاکرهاي کشاند که در آن آمريکاييها برد کنند. اين ديدگاه خطرناک است. نگاه کردن به تحريمهاي ايران بهعنوان ابزار چانهزني ميتواند ضربهاي اساسي بزند و اين ضربه متوجه خود بايدن هم خواهد شد، چراکه براي همه روشن است آن کسي که از برجام خارج شده و عهدشکني کرده آمريکاست و ادامه آن سياست ميتواند وجهه بينالمللي آمريکا را بيش از پيش در خطر قرار دهد. از سوي ديگر چنين تکنيکي در جامعه ايران و در ميان حاکميت هم با واکنش تندي روبهرو خواهد شد.
