رویکرد حقوقی ایران به موضوع قره‌باغ

موضوع درگيري دوباره در قره‌باغ مهم است. اين بحران يک بحران فريز شده و حل نشده بوده است که از سال 1994 که گروه مينسک اعلام آتش‌بس کرده و توافقنامه امضا کرده‌اند، قرار بوده مورد پيگيري قرار بگيرد. تاکنون چندين نشست برگزار شده و کشورهايي براي حل اين بحران پا‌در‌مياني کرده‌اند ولي هيچ‌کدام نتوانسته‌اند به يک جمع‌بندي قابل اجرا که از سوي دو طرف مورد حمايت قرار گرفته تا بتوانند آن را در منطقه اجرا کنند، برسند. از همين جهت مي‌توانيم بگوييم که گروه مينسک در کارش به موفقيتي دست نيافته است. يک مشکل ديگر اين گروه به اعضاي آن بر‌مي‌گردد. يک عضو مينسک، روسيه است و ديگري فرانسه که هر دوي اين کشورها به ارمنستان نگرش مثبتي دارند و يک عضو ديگر هم ايالات متحده است. بنابراين بي‌طرفي در ميان اين گروه وجود ندارد. حتي روسيه در ارمنستان پايگاه دارد و همين موضوع به عدم‌کارآمدي گروه مينسک افزوده است. حاکميت منطقه قره‌باغ هم مورد سوال است. از نظر حقوقي منطقه کوهستاني قره‌باغ، استاني در جمهوري آذربايجان است که اين منطقه و مناطق پيراموني که به اشغال ارمنستان در‌آمده؛ 20 درصد خاک اين کشور را تشکيل مي‌دهند. اين منطقه توسط ارتش ارمنستان اشغال شده است. اين مساله بسيار مهمي است چرا که بعد از فروپاشي شوروي، کشورهاي منطقه به اين نتيجه رسيده‌اند که به مرزهاي پيشين شناخته شده خود بازگردند و تغييراتي داده نشود. روسيه مي‌گويد مادامي که آذربايجان به خاک ارمنستان تجاوز نکند، به ايروان کمک نخواهد کرد. بر اساس پيمان امنيت دسته‌جمعي که ميان ارمنستان، روسيه، بلاروس و تاجيکستان و... منعقد شده است، يکي از مفاد اين است که اگر به خاک يا قلمروي يکي از اين کشورها تجاوز شود، به منزله تجاوز به ديگر اعضاست. اين موضع روسيه موضع مثبتي است. اما علاوه بر آن دومين موضع مثبتي که تاکنون گرفته شده، موضع ايران است که از ارمنستان خواسته تا به تماميت ارضي جمهوري آذربايجان احترام بگذارد. موضع ايران و روسيه به عنوان دو قدرت در منطقه از اهميت زيادي برخوردار است. جمهوري آذربايجان براي احياي تماميت ارضي خود اقدام کرده است. از سوي ديگر جدايي‌طلبان تاکنون حاضر به هيچ‌گونه مذاکره‌اي نشده‌اند. در چنين شرايطي طرح ايران به ميان آمده است که مي‌گويد تمامي اقدامات دو کشور بايد در چارچوب قوانين بين‌المللي و سازمان ملل باشد. بر اساس اين قوانين ارمنستان بايد منطقه قره‌باغ و بخش‌هاي پيراموني آن را آزاد کند. ايران هم حاضر به کمک به هر دو کشور است. موضوع ديگري که مطرح شده، اين است که ايران نمي‌پذيرد نيروهاي خارج از منطقه به اوراسيا بيايند. اشاره به نيروهايي است که گفته مي‌شود از سوريه آمده‌اند. ايران مي‌گويد طبق مسائل بين‌المللي اين يک مساله داخلي براي آذربايجان است که اين کشور حق دارد از آن دفاع کند. موضوعي که مطرح مي‌شود اين است که قره‌باغ حق تعيين سرنوشت خود را دارد اما طبق حقوق بين‌الملل اين حق در زماني واقعي است که مردم آن منطقه در ظلم و محاصره باشند. اما آذربايجان مي‌گويد خودمختاري قره‌باغ را کماکان خواهد پذيرفت. ايران موضعي واضح دارد که مي‌گويد دوطرف بر سر ميز مذاکره بنشينند و در مورد اين بحران صحبت کنند. البته جمهوري آذربايجان معتقد است در 26 سال گذشته هم همواره اين مسير را دنبال کرده است اما تکليف مناطقي از اين کشور که در دست اشغال است روشن نشده است. ايران رويکردي حقوقي به موضوع قره‌باغ دارد که بر اساس خروج ارمنستان از مناطق تحت اشغال و برطرف کردن بحران با استفاده از ميز مذاکره است.