شوراي امنيت مانند جنگ سرد منفعل ميشود
ادامه از صفحه 3
به صورت کلي وضعيت پيچيدهاي است. ضمن اينکه البته ابهامات زيادي نيز در اين داستان وجود دارد، مثلا اينکه به چه صورت در اينباره راي گيري ميشود، آيا اين اقدام آمريکا يک تصميم ادعايي است و بايد اعضاي دائم و غيردائم شورا عليه آن راي بدهند، يا يک تصميم در چارچوب فصل هفتم براي بازگشت قطعنامههاي قبلي به شمار ميآيد . بهنظر ميآيد که ماجراي مکانيسم ماشه فاقد قدرت وتوي کشورهاست يعني مخالفت چين و روسيه يا وتوي آنها يا مخالفتهاي اروپا هم راهگشا نيست.
بنابراين در هرصورت مکانيسم ماشه فعال شده.
واقعا وضعيت مبهم است و مشخص نيست شوراي امنيت در مقابل اين درخواست چگونه از خود واکنش نشان ميدهد. هنوز نميدانيم که چگونه عمل ميشود. بهويژه که پامپئو با قرائت متن قطعنامه 2231 مدعي شد که عين جملهاي که آمريکا اين حق را دارد تا در صورت تخطي ايران مکانيسم ماشه را فعال کند در قطعنامه 2231 آمده نه در برجام و آمريکا در قطعنامه 2231 حضور دارد.
يکي از ماجراها و دردسرها در همين است . اينکه برخي براي قطعنامه 2231 و برجام دو موجوديت جداگانه و مستقل قائل ميشوند و برخي کاملا آن را به هم پيوسته ميدانند. آيا اين ضعف حقوقي و خلأ موجود به مذاکرهکنندگان برنميگردد و نبايد اين خرده را به مسئولان ايران وارد دانست که چرا پيش بيني رفع چنين ابهاماتي را در زمان مذاکرات، براي چنين روزهايي نکردند؟
بايد اين اسناد و متون را در زمان خودشان مورد بررسي قرار دهيم. آن زمان که ايران مذاکره ميکرد فشارهاي مختلفي روي دوشش بود امکان اينکه ما به نتيجه بهتري برسيم نبود. نميتوان گفت که مذاکرهکنندگان اين ابهامات را نميدانستند. خيلي بعيد است که بگوييم مذاکرهکنندگان ايراني به اين ابهامات توجه نداشتند و نميدانستند در آينده اين مسأله ميتواند مشکل ساز باشد اما در آن روزگار به متن بهتر از اين نميتوانستيم، برسيم اين است که نميتوان انتقادي به مذاکرهکنندگان وارد دانست براي اينکه امروز بحث فقط در مورد حقوق سياسي و بينالمللي نيست در اين صحنه قدرت و زور بهعنوان موضوع اول مطرح است .
چين و روسيه مخالفت شديدي را اعلام کردند اما گفتيد اساسا در مکانيسم ماشه چيزي به نام وتو وجود ندارد .
اين يکي از موارد استثنايي است مکانيسم ماشه بهگونهاي طراحي شده است که در آن وتو به کار نميآيد. بلکه موافقت همه اعضا را براي تداوم تعليق تحريمها ميخواهد يعني اگر همه اعضا با تداوم تعليق تحريمها موافق نباشند مکانيسم ماشه کار خودش را ميکند و همانطور که گفته شد در اينجا کافي است آمريکا موافق نباشد . اين مکانيسم بهگونهاي طراحي شده که هرکدام از اعضاي 1+5 ميتوانند آن را فعال کنند. مشکل آمريکا فقط در اين است که ميگويند چون از برجام خارج شده و نميتواند به آن برگردد پس نميتواند مکانيسم ماشه را فعال کند اما آمريکا تفسير متفاوتي از اين موضوع دارد و استنادش به قطعنامه 2231 است بايد ببينيم شوراي امنيت در اين وضعيت متفاوت چگونه تصميمگيري ميکند و يا آيا اساسا ميتواند تصميم گيري در اين وضعيت بکند يا نه. بايد صبر کرد. چند روز آينده وضعيت مشخص ميشود بهنظر ميآيد آمريکاييها سرمايهگذاري زيادي در اين قضيه کردند .
اگر آمريکا اينبار هم مانند قطعنامهاي که طرح کرده بود شکست بخورد گام بعدياش چيست، سکوت و منزوي شدن يا حرکتي جديد در مسير اهدافش؟
به هرحال آمريکا ظرفيتهايي در شوراي امنيت دارد اگر مانند قطعنامه قبلي در مورد ادامه تحريمهاي تسليحاتي ايران اين موضوع هم به نتيجه نرسد. آمريکا تمام اين راهکارها را رها ميکند و به سراغ اقدامات متفاوتي ميرود به اين معنا که بيان ميکند ظرفيتهاي شوراي امنيت ديگر در نظام بينالمللي جواب نميدهد و ما هم بايد از امکانات قدرتي خود براي اين موضوع بهره ببريم . به نوعي شوراي امنيت اگر با آمريکا همراهي نکند آمريکا راغب خواهد شد تا اعتبار شوراي امنيت را به هم بزند و در هفتههاي آينده ديگر نقش خود در سازمان را ايفا نکند. از سويي ممکن است اتفاقي که براي شورايامنيت در زمان جنگ سرد رخ داد و شوراي امنيت منفعل عمل کرد تکرار شود.
بنابراين ميتوان خوشبينانه به مخالفتهاي اروپا و روسيه و چين نسبت به اقدام آمريکا در زمينه مکانيسم ماشه نگاه کرد؟
نه متاسفانه. اکنون يک شکاف جدي در شوراي امنيت ايجاد شده است. از سويي اگر آمريکا در پيگيري ظرفيتهاي شوراي امنيت تنها و منزوي شود، احتمالا عکسالعملش اين خواهد بود تا همکاريهايي که با اين شورا در ارتباط با صلح و امنيت بوده است را آسيبپذير و متزلزل بکند و احتمالا شوراي امنيت هم اعتبار خودش را از دست بدهد و صلح و امنيت بينالمللي در خطر بيفتد اما به هر صورت يک چالش بسيار بزرگي براي صلح و امنيت بينالمللي ايجاد شده است. از سويي اگر ساير کشورها با آمريکا در اين مسير همکاري بکنند اتفاق نادري عليه يک سند بينالمللي و ايران رخ داده که خطرناک است و اگر همکاري نکنند آمريکا عکسالعمل تندتري را براي زير سوال بردن جايگاه شوراي امنيت نشان خواهد داد. بعيد نيست آمريکا بعد از شکست در اين مرحله با تصميماتش وضعيت را بغرنجتر هم بکند. هدف آمريکا اين است که تحريمهاي شوراي امنيت را احيا کند و اين موضوع ميتواند بازي سياست را در عرصههاي آينده از اينکه هست نيز پيچيدهتر کند.
