احیای کامل اکولوژیک دریاچه ارومیه تا سال ۱۴۰۶

مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه گفت: تراز آب درياچه اروميه طي امسال نسبت به سال گذشته 13 سانتي‌متر افزايش يافته است اين درحاليست که بارش‌ها طي سال آبي جاري در حوضه آبريز درياچه اروميه نسبت به سال گذشته 30 درصد کمتر شده است. مسعود تجريشي در هشتمين نشست خبري ستاد احياي درياچه اروميه که در دفتر اين ستاد برگزار شد ضمن اشاره به اينکه در شهريور ماه سال 96 درياچه اروميه به تثبيت رسيد و پس از آن اقدامات احيايي براي آن آغاز شد، اظهار کرد: در 13 ارديبهشت ماه امسال نسبت به 13 ارديبهشت سال گذشته تراز درياچه اروميه 13 سانتيمتر افزايش پيدا کرد و 100 کيلومتر مربع نيز وسعت آن بيشتر شد البته هرچه به سمت گرم شدن هوا پيش‌برويم اين اختلاف کمتر مي‌شود. در حال حاضر 60 درصد سطح درياچه، عمقي کمتر از 60 سانتي‌متر دارد، بنابراين اگر حدود يک متر براي تبخير در نظر بگيريم پيش‌بيني مي‌شود که اين اختلاف‌هاي عددي در فصل گرم کمتر شود. وي ادامه داد: حجم آب درياچه اروميه نسبت به سال 93 بيش از 5/2 برابر شده و سطح آن نيز 50 درصد افزايش يافته است. با اين وجود بايد 9 ميليارد مترمکعب آب به درياچه اروميه افزوده شود تا به تراز اکولوژيک خود برسد. مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه با بيان اينکه بارش‌ها طي سال آبي جاري در حوضه آبريز درياچه اروميه نسبت به سال گذشته 30 درصد کمتر شده است، گفت: طي 51 سال اخير بارش‌ها در حوضه درياچه اروميه 13 درصد بيشتر شده است، درحالي‌که اين رقم در کل کشور 35 درصد است. تجريشي درباره تغييرات تراز درياچه تصريح کرد: بارش‌ها طي سال آبي جاري نسبت به سال گذشته کمتر شده اما تراز درياچه اروميه افزايش داشته است. بر اساس پيش‌بيني‌ها امسال ما سال گرمي را در تابستان خواهيم داشت بنابراين انتظار مي‌رود تبخير افزايش پيدا کند. در سال آبي 87-88، 312 ميلي‌متر بارش در کشور داشتيم اما تراز درياچه اروميه 59 سانتي‌متر افت پيدا کرد. در سال آبي 90-89 نيز با همان بارندگي درياچه 36 سانتيمتر افت تراز داشت. در سال 91-92، 343 ميليمتر بارندگي داشتيم. در آن زمان هم با افت 27 ميلي‌متري تراز آب درياچه مواجه بوديم اين‌ درحالي‌ است که در سال آبي جاري نيز با بارش 320 مليمتر، 13 ميليمتر افزايش تراز آب درياچه اروميه را داشتيم.

شمارش 64 هزار فلامينگو

وي با اشاره به اينکه اقدامات دستگاه‌هاي اجرايي و ستاد احياي درياچه اروميه اثر خود را گذاشته و آب به جاي تلف شدن و تبخير شدن به سمت درياچه هدايت شده است، اظهار کرد: طي ارديبهشت سال گذشته 64 هزار فلامينگو در درياچه اروميه شمارش شدند. تجريشي در ادامه درباره اينکه آيا اقدام براي احياي درياچه اروميه از پشتوانه قانوني لازم برخوردار است يا خير، توضيح داد: اگر دولت و مجلسي وجود داشته باشد که به قوانين احترام بگذارند درياچه اروميه روند بهبود خود را طي خواهد کرد. در سند ملي محيط زيست اشاره شده است که اعمال حقابه‌هاي محيط زيستي در حد پايداري اکوسيستم بايد برقرار باشد. ما تنها کاري که در کشور طي سال‌هاي اخير انجام نداده‌ايم اعمال حقابه‌هاي زيست محيطي بوده است. در حال حاضر دستگاه‌هاي مختلف از جمله قوه قضاييه به اين موضوع ورود پيدا کرده‌اند و به عنوان حقوق عامه در نظر گرفته مي‌شود. وي ضمن اشاره به ساير قوانين در حوزه اصول توسعه پايدار تصريح کرد: بر اساس ماده 38 برنامه ششم توسعه حداقل 20 درصد تالاب‌هاي بحراني کشور بايد احيا شوند و براي اين منظور قانون حفاظت، احيا و مديريت تالاب‌هاي کشور تدوين شده است. مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه ادامه داد: فاز احياي درياچه اروميه از سال 97-96 آغاز شده است و شاخص‌هايي که بر اساس آن گفته مي‌شود که حيات در يک اکوسيستم وجود دارد در درياچه اروميه تقويت شده است. به گفته تجريشي پيش از اين سرمايه‌هاي اجتماعي براي حفظ درياچه اروميه از دست رفته بود و نگاه به آن يک نگاه امنيتي بود. در سال‌هاي 93 و 94 اميدي به احياي درياچه وجود نداشت و همه نگران حرف‌هايي بودند که درباره درياچه اروميه مي‌زدند. تلاش ستاد احيا بر اين بود که هيچگونه اطلاعاتي را در سطح نخبگان به‌صورت محرمانه نگه ندارد و به سمتي حرکت کرديم که اطلاعات را در اختيار عموم قرار دهيم. حتي 450 مقاله انگليسي در دنيا درباره درياچه اروميه منتشر شد. تجربه ما نشان مي‌دهد که اگر بتوانيم سطح نخبگي و تصميم‌گيري را به حاکميت نزديک کنيم مشارکت هم بيشتر خواهد شد. مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه با بيان اينکه 41 درصد آبي که نياز درياچه اروميه است بايد از جريان طبيعي رودخانه‌ها تامين شود، گفت: مابقي آن بايد را از طريق اجراي پروژه‌هاي تامين آب جديد و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزي (حدود يک ميليارد متر مکعب) تامين کرد. وي با اشاره به اينکه يکي از مهم‌ترين اقدامات براي احياي درياچه اروميه رهاسازي سهم محيط زيستي رودخانه‌ها از محل 13 سد ملي و 37 سد استاني است،اظهارکرد: اين رهاسازي‌ها در نهايت سبب مي‌شود که آب به سمت درياچه حرکت کند. سردهنه‌سازي نيز براي حفظ آب درياچه بسيار مهم است. مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه افزود: انهار سنتي وجود دارد که ما قابليت کنترل و مديريت آنها را در گذشته نداشتيم اما با ساخت سردهنه توانستيم آنها را کنترل و مديريت کنيم. لايروبي‌ها نيز در تثبيت و احياي درياچه اروميه بسيار مهم هستند. طي سال گذشته که سيل در بسياري از نقاط کشور آسيب‌هايي را وارد کرد اما در حوضه آبريز درياچه اروميه به دليل لايروبي هيچ خسارتي نداشتيم و علاوه بر حفاظت از اراضي توانستيم آب را به درياچه اروميه وارد کنيم. تجريشي در ادامه گفت: ما نه تنها به سدهاي خارج از بستر در حوضه آبريز درياچه اروميه اجازه برداشت آب نمي‌دهيم بلکه مجوز نيز براي ساخت و مطالعه سدهاي جديد در حوضه آبريز درياچه اروميه تا زماني‌که درياچه به تراز اکولوژيک خود نرسد، صادر نخواهد شد.مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه با بيان اينکه کاهش 40 درصدي مصرف آب کشاورزي يکي از شعارهايي بود که در ابتداي کار بسياري بر اين باور بودند که امکان‌پذير نيست، اظهار کرد: ما نشان داديم که از نظر علمي اين اقدام امکان‌پذير است. در حوضه آبريز درياچه اروميه پيش از اين 943 ميليون متر مکعب آب براي کشاورزي مصرف مي‌شد اما اين رقم در سال گذشته به 641 ميليون متر مکعب رسيد و در سال آبي جديد نيز قرار است که به عدد 566 ميليون متر مکعب برسيم.

ضرري به کشاورزان وارد نشده است

وي درباره اينکه آيا کاهش رهاسازي آب سبب شده است که محصولات زراعي و باغي کاهش پيدا کنند، تصريح کرد: در استان آذربايجان‌غربي با وجود آنکه مصرف آب کاهش پيدا کرده و آب به سمت درياچه رفته توليد محصولات باغي و زراعي افزايش پيدا کرده است. اين يکي از عواملي است که کمک کرد، کشاورزان همراه ما باشند. در شهرستان مياندوآب نيز توليد محصولات زارعي افزايش پيدا کرده است و هيچ کدام از برنامه‌هاي احياي درياچه اروميه سبب نشده است که ضرري به کشاورزان وارد شود. مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه ادامه داد: در سد حسنلو که يکي از سدهاي برون بستر رودخانه است توانستيم با مشارکت مردم و مسئولان 65 درصد مصرف آب را کاهش دهيم همچنين در سال 94-95، 1252 هکتار سطح زير کشت چغندر قند بود اما اين رقم در سال 96-97 به صفر هکتار رسيد. از سد بوکان نيز توانستيم يک ميليارد مترمکعب آب به سمت درياچه رهاسازي کنيم. به گفته تجريشي براي ساخت سردهنه رودخانه‌هاي منتهي به درياچه اروميه 55 ميليارد تومان از اعتبارات ستاد احيا هزينه شد. همچنين 63 ميليارد تومان براي ترميم تاسيسات آبي فرسوده تخصيص پيدا کرد و توانستيم شبکه آبياري و زهکشي زرينه‌رود و مهاباد را مرمت و بازسازي کنيم. البته ترميم شبکه زرينه‌رود هنوز کار دارد و ما مي‌توانيم با اصلاحات بيشتر آب بيشتري را به درياچه اروميه بفرستيم. همچنين 335 ميليارد تومان نيز براي احداث شبکه‌هاي فرعي آبياري و زهکشي نيز اختصاص پيدا کرده است. وي اضافه کرد: يکي از بهترين پروژه‌هاي احياي درياچه اروميه لايروبي رودخانه‌هاي جنوب آن و اتصال زرينه رود به سيمينه‌رود بود. در گذشته ما متوجه شديم که زرينه‌رود نمي‌تواند خودش را به پيکره اصلي درياچه متصل کند. در مجموع 253 کيلومتر در حوضه آبريز لايروبي شده و 128 ميليارد تومان هزينه‌اي است که براي اين کار در نظر گرفته شده است. وي افزود: اگر ستاد احياي درياچه اروميه شکل نمي‌گرفت چهار سد نازلو، باراندوز، سيمينه رود، ليلان چاي و ديرعلي ساخته مي‌شدند. ساخت اين‌ها سبب مي‌شد که 814 ميليون متر مکعب آب بيشتري در حوزه کشاورزي مصرف شود. همچنين با توقف اين سدها علاوه بر اينکه آب بيشتري به درياچه اروميه رسيد، 380 هزار ميليارد تومان نيز صرفه‌جويي شد. تجريشي درباره برنامه ستاد احيا براي ادامه نقشه راه نجات درياچه اروميه گفت: کليه پروژه‌هاي سازه‌اي با ارزش 10 هزار ميليارد تومان تا پايان سال 99 به اتمام مي‌رسد. انتقال پساب تصفيه شهر اروميه 94 درصد پيشرفت داشته است و تا شهريور امسال به اتمام خواهد رسيد. تصفيه‌خانه شهر تبريز نيز 65 درصد پيشرفت فيزيکي دارد. انتقال آب زاب به درياچه اروميه نيز حدود 84 درصد پيشرفت داشته است و تا دي ماه نيز تمام خواهد شد.