سیاست نوید و تهدید اروپا
آرمان ملی - محمدحسین لطفالهی:«مکانیسم حل اختلاف فعال میشود»؛ خبری که رویترز به نقل از 6 دیپلمات اروپایی که نخواست نامشان فاش شود منتشر کرده و مدعی است این اتفاق در سال جدید میلادی رخ خواهد داد. پیشتر روزنامه گاردین در گزارشی مدعی شده بود که اروپا طی هشداری به ایران اعلام کرده اگر گام چهارم کاهش تعهدات را بردارد، آنها از برجام خارج خواهند شد. چندی قبل نیز ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه در پارلمان این کشور در خصوص پرونده ایران گفته بود که«اگر آنها به تعهدات خود بازنگردند، اروپا به فعالسازی مکانیسم حل اختلاف فکر خواهد کرد». حال به نظر میرسد این تهدید که از سوی برخی کارشناسان داخلی «تهدید لفظی» و«غیرقابل تحقق» عنوان میشد، درحال عملی شدن است و آن طور که رویترز مینویسد، درابتدای سال 2020اروپاییها مکانیسم حل اختلاف را فعال خواهند کرد.
گام پنجم ایران و واکنش اروپا
کوروش احمدی، دیپلمات اسبق ایران در مقر سازمان ملل در پاسخ به این سؤال که «این اقدام اروپا، آغاز روندی تازه در روابط ایران با کشورهای قاره سبز خواهد یا خیر» به «آرمان ملی» میگوید: مطالبی که رویترز به نقل از «شش دیپلمات اروپایی و غربی» نقل کرده هم جدید است هم نیست. جدید نیست چرا که طی بیش از یک ماه گذشته و بعد از برداشته شدند گام چهارم کاهش تعهدات ایران ذیل برجام، سه کشور اروپایی کرارا تهدید به فعال کردن «مکانیسم ماشه» کرده بود. اما آنها در عمل در نشست کمسیسون مشترک برجام در 6 دسامبر از چنین اقدامی خودداری کردند. خبر جدید است چرا که رویترز به نقل از منابع خود مدعی است که اگر در گام پنجم که قرار است در 6 ژانویه اعلام شود، ایران دست به اقدام عمدهای در جهت کاهش تعهدات خود ذیل برجام بزند، «سه کشور اروپایی علیالاصول توافق کردهاند» که در این صورت روند حل اختلاف را شروع کنند، اما سرعت پیشبرد آن را با سرعت و شدت اقدامات بعدی ایران تنظیم نمایند و صرف فعال شدن «مکانیسم حل اختلاف» الزاما به معنی اعاده قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران نخواهد بود.
امیدواری و تلاش اروپا
این تحلیلگر مسائل بینالملل میافزاید: این به این معنی است که گزینه اول اروپا این است که سرعت طی شدن روند در کمیسیون مشترک را متناسب با سرعت و نوع اقدامات ایران در نظر بگیرد. در این مورد، قابل توجه است که صرف طی شدن روند حل اختلاف ذیل بندهای 36 و 37 برجام در کمیسیون مشترک حداقل 35 روز است که میتواند در صورت اجماع اعضا بهطور نامحدود تمدید شود. لذا یک گزینه اروپا در این مرحله طولانی کردن این روند خواهد بود. به گفته او، گزینه دوم اروپا این خواهد بود که در صورت نهایی شدن روند در کمیسیون مشترک، بردن خروجی آن به شورای امنیت برای اقدام در چارچوب بندهای 11 و 12 قطعنامه 2231 را نیز به نوع اقدامات ایران موکول کند. چرا که صرف طی شدن روند در کمیسیون مشترک کافی نیست و شورای امنیت در صورتی دو بند قطعنامه مذکور را فعال خواهد کرد که درخواستی از سوی یکی از «شرکت کنندگان در برجام» دریافت کند. کوروش احمدی با بیان اینکه «سه کشور اروپایی ظاهرا در پی آناند که زمانبندی کار در داخل کمیسیون مشترک و نیز زمان بردن خروجی آن به شورای امنیت را به اهرمی برای نوید دادن و تهدید کردن ایران تبدیل کنند و از طریق آن بکوشند تا مانع
برداشته شدن گام عمدهای از سوی ایران در 16 دی و بعد از آن شوند»، تصریح میکند که آنها امیدوارند که چنین تصمیمی نوید و تهدید توامان باشد. او میگوید، رویترز همچنین از قول دیپلماتهای غربی مدعی است که سه کشور اروپایی، به ویژه فرانسه، مشغول کار با روسیه و چین برای جلب موافقت آنها برای اقدام مشترک هستند. این خبر همچنین از فشار آمریکا بر سه کشور اروپایی در این راستا خبر میدهد و نیز اینکه استدلال به اصطلاح حقوقی اخیر آمریکا مبنی بر اینکه بهرغم خروج آمریکا از برجام باز هم این کشور میتواند روند بازگشت قطعنامههای قبلی (snapback) در شورای امنیت را فعال کند، با هدف اعمال فشار بر اروپا مطرح شده است. این دیپلمات پیشین معتقد است: اروپا ظاهرا امیدوار است که با این مانورها از یک سو و فعال کردن برخی سازوکارها برای تبادل کالا بین ایران و اروپا از سوی دیگر شانس خود را برای حفظ برجام بیازماید. اما مساله این است که آیا ایران میتواند به فواید سیاسی برجام و نیز سازوکارهای تهاتری احتمالی اکتفا کند و از انجام اقدامی عمده در جهت بازگشت به برنامه هستهای پیشین خودداری کند، یا به این امید که سیاست نوید و تهدید اروپا بلوفی بیش
نیست، مسیر خروج از برجام را ادامه دهد و تبعات آن را بپذیرد.
