20میلیون نفر در حاشیه
پوريا هادي پور، استاد دانشگاه و پژوهشگر آسيبهاي اجتماعي نيز اظهار کرد: براي اصلاح مولفههاي مختلف مانند امنيت، فرهنگ در حاشيه شهرها، ابتدا بايد اين موارد را در خود شهرها اصلاح کرد زيرا زماني فرهنگ در حاشيه شهر نهادينه ميشود که در خود شهر به درستي وجود داشته باشد.وي با بيان اينکه مقوله جرم، جنايت و ناهنجاري بحثي پيوسته با عدم رعايت اصول و مباني است، گفت: نبايد گفت که حاشيهنشينها جرم و جنايت را بهدليل کمبودهايشان انجام ميدهند و براي همين در حاشيه شهرها شاهد وقوع اين ناهنجاريها هستيم. هر انساني در هر نقطهاي از کره زمين که نتواند نيازهاي اصلي زندگي خود را تامين کند، تبديل به يک حاشيهنشين ميشود.استاد دانشگاه و پژوهشگر آسيبهاي اجتماعي کارخانه توليد حاشيهنشيني را کلان شهرها دانست و ادامه داد: در کلان شهرها نه تنها رفتار انسان ها به خطا ميل داده ميشود بلکه بهصورت آدمهاي منفعلي هستند که قدرت انتخاب از آنها گرفته شده است و بايد در جريان اين رودخانه کلان شنا کنند.موضوع ساده است، آيا به هر قيمت بايد در شهر زيست؟! تهران را ببينيد. آلودگي از در و ديوار اين شهر ميريزد و روزي نيست که شهروندان از آلودگيهوا، محيطزيست، شلوغي و ازدحام و... اين شهر شکوه نکنند. نکته قابلتوجه آن است که اين مشکلات فقط مختص ساکنان اين شهر نيست و ساکنان حاشيه اين شهر علاوه بر تحمل مشکلات ساکنان شهرها درگير مشکلات بيشمار ديگر نيز هستند.
گسترش نگرانکننده حاشيهنشيني
يک فعال محيطزيست ميگويد: در حال حاضر 20ميليون نفر از مردم ايران در مناطق حاشيهاي شهرها زندگي ميکنند، اما اين آمار در سال 76 تنها 600هزار نفر بوده که اين امر به معناي رشد 30 برابري حاشيهنشيني شهرها طي 20 سال گذشته است. محمد درويش افزود: به خاطر اين تعداد حاشيه نشين در شهرها، سهم بزرگي از سکونتگاههاي روستايي در کشور را نيز از دست داده ايم. او تصريح کرد: متاسفانه اين تعداد حاشيهنشين از روستاها به شهرها آمدهاند و در حاشيه شهرها زندگي ميکنند و همين امر تبعات و آسيبهاي اجتماعي جدي را در شهرها به وجود آورده است که بايد براي آن تدابير جدي انديشيد. او ادامه داد: به همين منظور دولت دوميليارد و 500ميليون دلار براي موضوع حاشيهنشيني در کشور بودجه در نظر گرفته است، اما متاسفانه به واسطه اين مشکلات حاشيهنشيني در شهرها و مهاجرت مردم از روستاها، 34هزار روستا را از دست داده ايم. درويش با بيان اينکه بايد معيشت پايداري را در جامعه ايجاد کنيم، اضافه کرد: امروز نگران هستيم اين رقم به جاي صرف تغيير وضعيت در روستاها، به همان منوال بچرخد و همچنان مردم مناطق روستايي به شهرها مهاجرت داشته باشند.
لزوم ايجاد احساس تعلق به شهرها
رئيس انجمن آسيبشناسي ايران در گفتوگو با «آرمان ملي» در ارتباط با دلايل ايجاد حاشيهنشيني گسترده در حريم کلانشهرها ميگويد: ريشه اصلي حاشيهنشيني را بايد در ساختارها و کارکردهاي چند حوزه در جامعه بررسي کرد و يکي از آنها مديريت شهري کلانشهرهاست. تمرکز مديرانشهري بر بخش برخوردار شهرهاست و عمدتا در توضيح متناسب خدمات و برقراري عدالت اجتماعي در تمام نقاط شهر دچار ضعف هستند و غفلت هميشگي نسبت به قشر کمبرخوردار کلانشهرها دارند. کوروش محمدي ميافزايد: علاوه بر اين ارزانبودن نرخ حاشيهنشيني در تمام کلانشهرهاي ما مانند اصفهان، تهران، مشهد و... سبب ميشود افراد با کمترين هزينه و تحمل کمترين سختي قادر به سکونت در حواشي شهرها و محدودههايي باشند که از نظر مقررات و حوزه مديريت شهري خارج از محدوده شهر محسوب ميشوند و تابع هيچ چارچوب و قانوني نيز از نظر بافت، ساخت مسکن و تابعيت از قوانينشهري نيستند. او خاطرنشان ميکند: عوامل ديگري مانند شرايط اقليمي مانند خشکسالي در بسياري از مناطق روستايي ايجاد رکود ميکند؛ رکودي که در شرايط پيچيدهتر در حوزه اقتصاد بروز مييابد. در نهايت افراد براي تامين معاش زندگي ناتوان و عاجز ميشوند و به اميد يک زندگي بهتر از منطقه روستايي خود خارج ميشوند و از مشاغل کشاورزي و دامپروري خود دست ميکشند، زيرا گمان ميکنند ناکاميهاي اقتصادي و معيشتي آنها در حاشيه کلانشهرها جبرانپذير است. محمدي ميافزايد: اين افراد تصوري رويايي از شهرنشيني دارند و بهدليل بهرهمندي از امکانات و سبک زندگي شهري در حواشي شهرها ساکن ميشوند، اما بهدليل مسائلي مانند گراني مسکن و شغل، اشتغال و نيازهاي يک شهروند شهرنشين درگير مسائلي ميشوند که حس تعلق خود به شهر را از دست ميدهند و به مشاغلي مانند تکديگري، توزيع موادمخدر و ... رو ميآورند. او تاکيد ميکند: حاشيهنشيني فينفسه ايجاد مشکل نميکند، اما اين افراد نميتوانند خود را با مسائل اجتماعي منطبق کنند. آنها تخصص و تحصيلات ندارند و اهل توليد نيستند، بنابراين بخشي از آسيبهاياجتماعي کلانشهرها به آنها مرتبط ميشود. محمدي ميافزايد: مديران حوزه مديريت و خدمات شهري کلانشهرها بايد عدالتاجتماعي را در توزيع امکانات و توسعه فضاهاي شهري و تفريحي رعايت و تسهيلات زندگي را مانند مراکز شهرها از نظر شکل معابر، دسترسيها و امکانات تفريحي براي تمام نقاط شهر تعريف کنند که حاشيه شهرها تبديل به نقاط بحراني و کم برخوردار نشوند. فاصله طبقاتي کنوني از نظر شکل ظاهري ميان حاشيه و مرکز کلانشهرها نتيجه عدم توجه و مسامحه مديرانشهري در توزيع عادلانه خدمات است. او تاکيد ميکند: در برخي از کلانشهرها کمربندهايسبز يا طرحهاي جامع و تفصيلي بنا بوده 30 سال گذشته اجرا شود تا اجازه سکونت يا ايجاد بافتهاي جديد به فردي در خارج از حريم شهرها داده نشود، اما تاکنون اجرا نشدهاند. بنابراين بايد اين طرحها سريعا اجرا شوند و هزينه زندگي در حاشيه و مرکز کلانشهرها نرخ ثابت و گرانقيمت براي مهاجران داشته باشند تا تنها مهاجران داراي تخصص و قدرت توليد که قادر به بهبود وضعيت فضاهايشهري هستند در شهرها ساکن شوند. نيازمند آموزشهاي فرهنگي و اجتماعي به افرادي هستيم که قصد مهاجرت به کلانشهرها را دارند و بايد به آنها احساس تعلق به فضايشهري تزريق شود تا به هنجارها، نيازها و شهروندان آن شهر پيوند بخورند؛ حجم عظيم آسيبهاي اجتماعي حاشيه شهرها نتيجه احساس تعلق ساکنان اين مناطق حاشيهاي به شهر است.
