دیپلماسی دستیابی به راه‌حل عادلانه
اینکه آیا می‌توان قبل از هر جنگی به صلح رسید، موضوعی پیچیده و چند وجهی است ولی نمی‌توان آنرا مردود دانست، اما در شرایط کنونی جهان و به خصوص خاورمیانه که همیشه لبالب از آشوب بوده، گزینه مذاکره و ادامه دادن به گفت‌و‌گو تا دقیقه ۸۹ و ۹۰، از جمله اهرم‌هایی است که دائماً در حال تجدید و حتی تغییر شکل و ماهیت است. پرونده‌های زیادی مانند توافق دوحه میان طالبان و آمریکا، گفت‌وگوی اسرائیل و لبنان که همین حالا در میان بوده، به انضمام موضوعات دیگری مانند غزه و... از مجرای مذاکره و گفت‌و‌گو گذشتند ولی حالا منازعه ایران و آمریکا به اصلی‌ترین پرونده منطقه تبدیل شده است.
دیپلماسی بر پایه طرح ایران
آنچه در این شرایط مهم به نظر می‌رسد، اظهارات سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در دیدار با سفرا، کارداران و روسای نمایندگی‌های خارجی و بین‌المللی مقیم تهران است. عراقچی در این دیدار مجدداً مواضع ایران را به اطلاع دیپلمات‌های کشور‌های خارجی رساند و در همین راستا به دوباره بر طرح موسوم به هفت روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز تاکید کرد و گفت که اگر مورد پذیرش واقع شود، در عرض هفت روز تنگه هرمز مجدداً بازگشایی خواهد شد. رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در بخشی از سخنان خود به این موضوع اشاره کرد که «همان‌طور که در دفاع از خود جدی هستیم، در هر دو عرصه دفاع از خود و پیشبرد دیپلماسی نیز محکم و جدی هستیم. اگر دشمنان ما بار دیگر مسیر برخورد نظامی را در پیش بگیرند، پاسخی محکم‌تر از گذشته دریافت خواهند کرد و ما قوی‌تر از گذشته از خود دفاع خواهیم کرد. در مقابل، اگر دنبال راه‌های دیپلماتیک باشند، ما همچنان آماده‌ایم تا از مسیر دیپلماسی به یک راه‌حل عادلانه و شرافتمندانه برای پایان این جنگ دست پیدا کنیم». رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در بخش دیگری از اظهارات خود گفت که «ما شرط‌های خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به‌وضوح برای همه توضیح دادیم و همه این شروط منطبق با تعهداتی است که آمریکا باید بپذیرد». او همچنین تاکید کرد «هیچ راه‌حل نظامی و هیچ راه‌حلی مبتنی بر تحریم‌های بیشتر وجود ندارد؛ فقط یک راه‌حل مبتنی بر مذاکره، عدالت، انصاف و عزتمندی دیپلماتیک می‌تواند پاسخگو باشد و برای پایان این جنگ و تجاوز غیرقانونی و ناعادلانه‌ای که علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز شده است، راه‌حل نهایی پیدا کند». این مواضع به خوبی نشان می‌دهد که ایران هر دو گزینه تقابل سخت و مذاکره را در دستور کار خود قرار داده، اما تمایل دارد تا بر اساس مستندات حقوقی-سیاسی مانند توافق اسلام‌آباد، به سوی یک مذاکره مشخص پیش برود و ایالات متحده هم وارد این فرآیند شود. در این خصوص سخنان حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی نیز قابل تامل است. او در گفت‌وگوی اخیر خود با ایسنا ضمن محکوم کردن رویه مذاکراتی از سوی آمریکا اعلام کرده که هیچ‌وقت ما با آمریکا به تفاهم نخواهیم رسید؛ یعنی اینکه از نزدیک بنشینیم، ما صد درصد راضی باشیم و آمریکا هم صد درصد راضی باشد، هیچ گاه محقق نخواهد شد. اکنون مذاکرات انجام می‌شود، اما برای اینکه به یک جمع‌بندی برسیم، لازمه آن این است که از قدرت بالا برخوردار باشیم». این موضع را اگر در کنار سخنان اخیر محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی قرار دهیم که به نوعی ارائه پیشنهاد از سوی ایالات متحده را مورد نظر قرار داده، نشان می‌دهد که مجدداً دروازه‌های دیپلماسی در حال گشوده شدن هستند.
هسته‌ای یا تنگه هرمز؟
به نظر نمی‌رسد ایالات متحده دنبال آن باشد که وارد نوعی مذاکره (احتمالاً غیرمستقیم و با محوریت قطر) شود. در این راستا دونالد ترامپ اعلام کرده که «ایران بسیاری از برنامه‌های خود برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را کنار گذاشته و من در این مورد تصمیم خواهم گرفت». به موازات این اظهارات کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی برای مشاهده خسارات به قطر و عربستان در جریان جنگ آمریکا علیه ایران به این دو کشور سفر کرده و در بخشی از سخنانش اظهار کرده که یکی از اهداف سفر او این است که با مقام‌های قطری و سعودی درباره تأثیرات جنگ گفت‌و‌گو خواهد کرد و در جریان «تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ» قرار خواهد گرفت. این دو موضع (حداقل از حیث شکلی) نشان می‌دهد که واشنگتن دنبال آن است تا بتواند از اهرم مذاکره زیر سایه تندخویی سیاسی خود و تهدید به جنگ مجدد، استفاده کند. اما در این راستا اظهارات اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه نیز نشان می‌دهد که موضوع مورد مذاکره ایران با آنچه آمریکایی‌ها در سر دارند تا حد زیادی تفاوت دارد. او گفته است «مواضع ما در توقف کوتاهی که در دوحه و در مسیر برگشت از نیویورک داشتیم، به میانجی منعکس شد. پیشنهاد‌هایی که آمریکایی‌ها داشتند کم و بیش در راستای مواضع قبلی آنها و مشخصا در مورد مسائل هسته‌ای است و ما صراحتا اعلام کردیم در این مرحله تمرکز ما بر موضوع تنگه هرمز است». حال باید منتظر بود و دید که واشنگتن درباره محور‌های گفت‌و‌گو چگونه عمل خواهد کرد.
