انعطاف پذیری شبکه برق ایران
بررسی امکان عملیاتی شدن این تهدید و پاسخ احتمالی ایران به آن رویکردی است که اظهارنظرهای بسیاری در این باره صورت گرفته است. برخی کارشناسان معتقدند که این امر فقط تهدیدی روی کاغذ است و گروهی نیز بر این باور هستند که چنانچه آمریکا چنین اقدام احمقانهای را انجام دهد، قطعاً با چالشهای بسیار بیشتری با حمله به نیروگاههای اسرائیل، کشورهای همپیمان آمریکا در منطقه و مشکلات پیش روی آن روبروست. این در حالی است که ایران با توجه به تعدد و تنوع تامین برق در کشور، در صورت حمله به نیروگاه های کشور، با مشکلات کمتری مواجه خواهد شد و احتمال بازگشت همپیمانان آمریکا به عصر حجر بیشتر خواهد بود.
حسن مرادی نماینده ادوار مجلس در این باره به «آرمان ملی»، گفت: وضعیت شبکه برق ایران در مقایسه با برخی کشورهای منطقه ساختاری متفاوت دارد. شبکه تولید برق در ایران به دلیل پراکندگی و تنوع نیروگاهها از انعطاف بیشتری برخوردار است، در حالی که در برخی کشورها مانند اسرائیل بخش قابل توجهی از برق کشور توسط تعداد محدودی نیروگاه بزرگ تأمین میشود. برآوردها نشان میدهد که در چنین ساختاری هر نیروگاه سهم مهمی در تأمین انرژی کشور دارد و در صورت آسیب دیدن یا از مدار خارج شدن آن، بخشی قابل توجه از شبکه برق با اختلال مواجه میشود. او افزود: اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که نقش برق در زیرساختهای حیاتی دیگر در نظر گرفته شود، چراکه در اسرائیل بخش قابل توجهی از آب مصرفی از طریق تأسیسات آبشیرینکن تأمین میشود و این تأسیسات وابستگی مستقیمی به تأمین پایدار برق دارند، به این ترتیب هرگونه اختلال در شبکه برق میتواند نهتنها بر تأمین انرژی، بلکه بر دسترسی به آب شیرین نیز اثر بگذارد و پیامدهای گستردهتری در سطح زیرساختی ایجاد کند. مرادی اضافه کرد: این وضعیت تنها به اسرائیل محدود نمیشود، بلکه در بسیاری از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مانند امارات، عربستان و کویت نیز بخش بزرگی از آب مورد نیاز از طریق آبشیرینکنها تأمین میشود و این تأسیسات به برق وابستهاند، از این رو، شبکههای انرژی در این کشورها بهطور مستقیم با امنیت تأمین آب و سایر خدمات حیاتی در ارتباط است و هرگونه تنش یا درگیری در سطح منطقه میتواند این زیرساختها را در معرض آسیب قرار دهد.
تهدید تامین آب شیرین دشمن
این نماینده ادوار مجلس اضافه کرد: در چنین شرایطی، زیرساختهای انرژی و تأسیسات مرتبط با آن در معادلات امنیتی و راهبردی منطقه جایگاه حساسی پیدا میکنند، چون حضور پایگاههای نظامی خارجی در برخی از این کشورها و نقش آنها در تحولات منطقهای نیز باعث میشود که این زیرساختها در تحلیلهای راهبردی و امنیتی به عنوان نقاط حساس و تأثیرگذار مورد توجه قرار گیرند. این کارشناس حوزه انرژی افزود: در مقایسه زیرساختهای انرژی و آب در منطقه، وابستگی برخی کشورها به شبکه برق برای تأمین آب آشامیدنی بسیار قابل توجه است. به عنوان نمونه، بخش بزرگی از آب شیرین عربستان از طریق تأسیسات آبشیرینکن تأمین میشود و امارات نیز وضعیتی مشابه دارد؛ بهگونهای که سهم قابل توجهی از آب مصرفی این کشورها به واسطه شیرینسازی آب دریا فراهم میشود. این تأسیسات برای ادامه فعالیت به تأمین پایدار و گسترده برق نیاز دارند و هرگونه اختلال در شبکه برق میتواند مستقیماً بر دسترسی به آب شیرین اثر بگذارد و فشار قابل توجهی بر زیرساختهای حیاتی آنها وارد کند. مرادی تاکید کرد: این در حالی است که، ساختار تأمین آب در ایران تا حد زیادی متفاوت است و وابستگی گستردهای به آبشیرینکنها ندارد، به همین دلیل، موضوع باعث شده است که تأمین آب کشور به شکل مستقیم تحت تأثیر اختلالات احتمالی در شبکه برق قرار نگیرد. از طرف دیگر، شبکه تولید و توزیع برق ایران نیز ساختاری پراکنده و نسبتاً متنوع دارد و تأمین انرژی تنها به چند نیروگاه محدود وابسته نیست. در چنین شبکهای اگر بخشی از ظرفیت تولید دچار آسیب یا اختلال شود، امکان جبران آن از طریق انتقال برق از دیگر نیروگاهها و مدیریت بار در شبکه وجود دارد و میتوان نوسانات یا اختلالات احتمالی را تا حدی کنترل کرد.
پوشش برق ایران با کشورهای منطقه
او ادامه داد: بهعلاوه ایران در حوزه برق با برخی کشورهای همسایه نیز ارتباط شبکهای دارد و در مواردی صادرات برق انجام میدهد. چنین پیوندهایی در شرایط خاص میتواند به مدیریت بهتر شبکه و جبران کمبودهای احتمالی کمک کند، از این رو ساختار شبکه برق و نحوه تأمین آب در ایران در مقایسه با برخی کشورهای منطقه ویژگیهایی دارد که از نظر تابآوری زیرساختی قابل توجه تلقی میشود. مرادی معتقد است: برآوردها نشان میدهد شبکه تولید برق ایران از تنوع و پراکندگی قابل توجهی برخوردار است و صدها نیروگاه با ظرفیتهای متفاوت در تأمین برق کشور نقش دارند و در نتیجه این توزیع گسترده باعث میشود تولید برق به یک یا چند مرکز محدود وابسته نباشد و در صورت بروز اختلال در بخشی از شبکه، امکان جبران آن از طریق سایر نیروگاهها و مدیریت انتقال برق در شبکه وجود داشته باشد. چنین ساختاری به طور نسبی تابآوری شبکه برق را افزایش میدهد.
سهم تجدیدپذیرها
مرادی در ادامه به توسعه تجدیدپذیرها در دولت پزشکیان اشاره و بیان کرد: در سالهای اخیر نیز توجه بیشتری به توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر، بهویژه نیروگاههای خورشیدی، معطوف شده است، قطعاً گسترش این نیروگاهها میتواند به تنوعبخشی بیشتر در سبد تولید برق کمک کند و در شرایطی که بخشی از ظرفیت تولید با مشکل روبهرو شود، نقش مکملی در حفظ پایداری شبکه ایفا کند و به این ترتیب، پراکندگی نیروگاهها، امکان انتقال برق در شبکه سراسری و توسعه منابع جدید تولید انرژی از عواملی هستند که در ارزیابی تابآوری زیرساخت برق ایران مورد توجه قرار میگیرند. در سطح منطقهای نیز وابستگی برخی کشورها به تعداد محدودتری از تأسیسات بزرگ انرژی یا زیرساختهای وابسته به برق، مانند آبشیرینکنها، باعث میشود موضوع امنیت انرژی و حفاظت از زیرساختها به یکی از مسائل مهم در تحلیلهای راهبردی تبدیل شود. به همین دلیل در فضای تحلیلهای سیاسی و امنیتی منطقه، همواره بر پیامدهای گسترده هرگونه تنش برای زیرساختهای حیاتی کشورها تأکید میشود و همین مسأله معمولاً در محاسبات و ملاحظات تصمیمگیران مورد توجه قرار میگیرد. وی تاکید کرد: شبکه برق ایران به دلیل گستردگی و پراکندگی نیروگاهها ساختاری متفاوت از بسیاری کشورهای منطقه دارد. برآوردها نشان میدهد ایران حدود سیصد نیروگاه فعال دارد که هر یک سهمی متفاوت در تأمین برق کشور بر عهده دارند و هیچ نیروگاهی نقش تعیینکننده و مطلق در تولید انرژی ندارد. بزرگترین نیروگاه ایران حداکثر حدود بیست درصد برق کشور را تأمین میکند و این موضوع باعث میشود شبکه برق در برابر اختلالات احتمالی انعطافپذیرتر باشد. در صورت آسیبدیدگی بخشی از شبکه یا یک نیروگاه، امکان جبران کمبود از طریق انتقال برق از سایر نقاط کشور و مدیریت بار وجود دارد و ماهیت شبکهای سیستم برق میتواند نوسانات ایجادشده را تا حد زیادی کنترل کند. او اضافه کرد: در سالهای اخیر توسعه نیروگاههای خورشیدی نیز با جدیت بیشتری دنبال شده و این ظرفیتهای جدید میتوانند در صورت وقوع اختلال در بخشی از شبکه، خلاهای احتمالی را پوشش دهند. ایران علاوه بر تنوع داخلی، با برخی کشورهای همسایه نیز تبادل برق دارد و این ارتباط میتواند در شرایط خاص برای جبران کمبودهای مقطعی مورد استفاده قرار گیرد، بهویژه در ارتباط با کشورهای شمالی که تبادل انرژی با آنها بسیار فعال است. این وضعیت در مقایسه با برخی کشورهای منطقه تفاوت قابل توجهی دارد، زیرا در آن کشورها تعداد محدودتری نیروگاههای بزرگ وجود دارد که هر یک سهم مهمی از برق را تأمین میکنند و اختلال در یک تأسیسات میتواند بخش عمدهای از شبکه را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل ساختار متنوع و شبکهای برق ایران در ارزیابی تابآوری زیرساخت انرژی جایگاه ویژهای دارد.
تهدیدی روی کاغذ
این کارشناس انرژی ادامه داد: به این ترتیب به نظر میرسد تهدید حمله به زیرساختهای برق از سوی دونالد ترامپ بیش از آنکه به یک اقدام عملی نزدیک باشد، در سطح فشار سیاسی و رسانهای باقی مانده است. در صورت هدف قرار گرفتن نیروگاهها، پیامدهای آن تنها محدود به یک کشور نخواهد بود و میتواند بر زیرساختهای حیاتی در کشورهای منطقه نیز اثر بگذار، چراکه بسیاری از کشورهای منطقه با اقلیم بسیار گرم روبهرو هستند و برای تأمین آب آشامیدنی و مصرفی خود وابستگی گستردهای به تأسیسات آبشیرینکن دارند؛ تأسیساتی که به طور مستقیم به برق پایدار نیاز دارند. مرادی افزود: قطعاً مصرف بالای برق برای سیستمهای سرمایشی در این کشورها باعث میشود هرگونه اختلال در تولید یا انتقال انرژی پیامدهای فوری و گستردهای برای زندگی روزمره و زیرساختهای حیاتی داشته باشد. به همین دلیل در تحلیلهای منطقهای گفته میشود که چنین تهدیدهایی بیش از آنکه به اقدام عملی نزدیک باشند، بیشتر در چارچوب فشار سیاسی و بازدارندگی مطرح میشوند و فعلاً در حد یک تهدید روی کاغذ باقی ماندهاند.
