ناک‌اوت نفت روی رینگ بورس

نخستین نوبت عرضه نفت خام در بورس انرژی ششم آبان سال جاری از سوی شرکت ملی نفت ایران برگزار شد که در آن مقطع با تعیین حداقل خرید ۳۵ هزار بشکه‌ای، از مجموع یک میلیون بشکه نفت عرضه‌شده، تنها ۲۸۰ هزار بشکه نفت خام به قیمت ۷۴ دلار و ۸۵ سنت به ازای هر بشکه، از طریق سه کارگزاری خریداری شد. در نوبت دوم عرضه نفت خام در بورس انرژی نیز که در در بیستم آبان انجام شد، ۷۰۰ هزار بشکه نفت خام باقی‌مانده از مرحله اول عرضه شد که تمام این میزان در سه محموله با قیمت هر بشکه 97/64 دلار به فروش رفت.بر اساس گفته‌های اخیر وزیر نفت، خریداران نفت در بورس توانسته‌اند طلای سیاه را صادر کنند و مشکلی در این زمینه وجود نداشته است. ایده عرضه نفت در بورس انرژی، پیش از این نیز مطرح شده بود اما بازگشت دوباره تحریم‌های آمریکا علیه ایران با هدف به صفر رساندن صادرات نفتی کشور، مسئولان وزارت نفت و سران قوا را برای اجرای این طرح، مصمم کرد تا همزمان با روزهای آغازین تحریم‌های نفتی، وزارت نفت به این روش جدید برای فروش روی آورد. دولت معتقد است که با فروش نفت به خریداران خصوصی به‌جای فروش مستقیم به مشتریان خارجی، می‌تواند مسیر نظارت آمریکا را در شناسایی خریداران و فروشندگان ایرانی و خارجی نفت امن نگاه دارد.

لزوم ثبات و نظم در عرضه

به‌رغم عدم استقبال از عرضه نفت در مرحله نخست آن، که به‌دلایلی از جمله احتیاط مشتریان نسبت به این روند جدید رخ داد، مرحله دوم عرضه در بورس با استقبال خوبی مواجه شد. اما تعلل وزارت نفت در عرضه سوم که پس از 70 روز صورت گرفت، این روند را متوقف کرد. چنین تعللی می‌تواند در بلندمدت به یکی از دلایل شکست دائمی این روش در فروش نفت تبدیل شود. نظم و ثبات در عرضه، یکی از پایه‌های تجارت موفق است. به‌ویژه در حوزه نفت و انرژی که خریداران با برنامه‌ریزی برای فروش و عرضه مجدد آن به طرف سوم، پای به این حوزه گذاشته‌اند. از همین‌رو، عرضه نامنظم و با فواصل زمانی از پیش اعلام‌نشده، می‌تواند موجب زیان خریداران و از دست‌رفتن مشتریان شود. سرمایه‌گذاری در هر بخشی از تجارت از جمله خرید و فروش نفت که نمی‌توان آن را در هر بازاری معامله کرد، نیازمند تعهد، نظم و ثبات در عرضه این کالای استراتژیک است. بر همین اساس لازم است مسئولان ذی‌ربط با کنار گذاشتن تردیدها و برنامه‌ریزی دقیق، روند مشخصی را برای یک مدت معین، پیش‌بینی کرده و به فعالان این حوزه اعلام کنند تا خریداران نیز بتوانند بر این مبنا، بازاریابی و معامله انجام دهند. در این صورت است که فروش نفت در بورس تثبیت شده و می‌تواند به یک راهکار موفق برای دورزدن تحریم‌ها بدل شود.

تنوع محصولات عرضه‌شده

کارشناسان بازار نفت و انرژی تاکید دارند که افزایش تنوع محصولات می‌تواند به گستردگی بازار و افزایش مشتریان بینجامد. از همین‌رو وزارت نفت می‌تواند با تکیه بر استعداد طبیعی سرزمینی در زمینه سوخت و انرژی، به عرضه انواع حامل‌ها در بورس انرژی پرداخته و مشتریان داخلی و خارجی بیشتری برای کالاهای متنوع خود دست و پا کند. در همین ارتباط در نامه‌ای که شبکه کانون‌های تفکر ایران(ایتان( به وزیر نفت ارسال کرده است، از میعانات گازی صادراتی و نفت خام صادراتی به‌عنوان دو محصول جذاب برای خریداران بین‌المللی نام برده و این روش ضامن افزایش تعداد مشتریان فعال در فرآیند خرید از بورس انرژی ایران محسوب شده است.

آگاهی‌بخشی؛ حلقه مفقوده

آنچه در این میان، به‌عنوان ضعف دست‌اندرکاران عرضه نفت در بورس انرژی ارزیابی می‌شود، عدم استفاده از اهرم‌های تبلیغاتی وآموزشی در این حوزه است. اگرچه برخی کارشناسان از نگرانی‌های وزارت نفت بابت از دست‌دادن انحصار فروش نفت سخن گفته و آن را اصلی‌ترین دلیل تعلل این وزارتخانه در عرضه‌های منظم نفت در بورس می‌دانند اما مسئولان تراز اول کشور با سه مرتبه صدور مجوز فروش نفت در بورس، بر این روند صحه گذاشته و بر همین اساس لازم است وزارت نفت در راستای آگاهی‌بخشی عمومی و آشنایی سرمایه‌گذاران با روش جدید، به برگزاری نشست‌ها و دوره‌های آموزشی بپردازد. تشریح و تبیین مزایای این طرح سبب می‌شود، شرکت‌های سرمایه‌گذاری در نتیجه آشنایی با این بازار جدید، وارد میدان شده و با استفاده از امکانات مالی و بین‌المللی خود، به صدور نفت کشور در شرایط کنونی کمک کنند. این امر اگرچه در بلندمدت انحصار فروش را از وزارت نفت خواهد گرفت اما می‌تواند در راستای منافع کلان کشور، کارگشا باشد.

ضرورت همگرایی ارگان‌ها در جذب خریداران خارجی

یکی دیگر از موارد مهم در تداوم عرضه و فروش موفقیت‌آمیز نفت در بورس، نگاه به پل‌های ارتباطی و استفاده از ابزارهای دیپلماتیک در تجارت است. از همین‌رو کارشناسان بر این باورند که برای استفاده از چنین ظرفیت‌هایی نیاز است بین وزارت‌خارجه، سازمان بورس، وزارت اقتصاد و وزارت نفت همگرایی ایجاد شود تا بتوان برای تشویق شرکت‌های خارجی به خرید نفت ایران از بورس انرژی، گام‌های عملی برداشت. صادق مردانی- کارشناس حوزه انرژی- در گفت‌و‌گو با مهر با تاکید بر این نکات، درباره راهکارهای جذب سرمایه‌گذاران خارجی به بازار بورس انرژی ایران گفته است: برای این مساله لازم است در سه حوزه بورس، سیستم بانکی و دیپلماسی انرژی و اقتصادی فعال باشیم. مردانی می‌افزاید: در خصوص بورس راهکار این است که باید سیستم دستورالعمل‌ها، فعالیت‌ها و نظارت‌ها بر بورس را بسیار دقیق کرد و با تقویت ابزارهای تنبیهی و تشویقی، فضای شفافی به‌وجود آورد تا ریسک محیط برای کسی که وارد بورس می‌شود کم باشد. بنابراین ما باید در بورس بسیار قوی و دقیق فعالیت کنیم و حتی به‌صورت یک بورس بین‌المللی به آن نگاه کنیم. مردانی با اشاره به مشکلات سیستم بانکی اظهار کرد: در حوزه سیستم بانکی هم باید مشکلات را مرتفع سازیم؛ ما نمی‌توانیم با وجود این مشکلات از دنیا بخواهیم وارد بورس ایران شوند. لذا بانک‌ها باید توانایی‌های مالی، تسویه‌ها و انتقال وجوهشان را مدیریت کنند و نیز لازم است به سمتی حرکت کنیم که باعث استقلال بانکی شود. او با اشاره به ضرورت فعالسازی دیپلماسی اقتصادی برای جذب شرکت‌های خارجی به بورس داخلی تصریح کرده است: در زمینه دیپلماسی اقتصادی هم باید میان وزارت خارجه، بورس، وزارت اقتصاد، وزارت نفت و بخش‌های غیردولتی فضایی برای همگرایی ایجاد شود؛ زیرا تا زمانی که ما در این حوزه همگرایی نداشته باشیم، دیپلماسی اقتصادی موفق نخواهد بود. این کارشناس حوزه انرژی به تجربه کشور ترکیه و چین در این زمینه اشاره و خاطرنشان کرد: ترکیه و چین در این زمینه خوب عمل کرده‌اند. اینکه چین با این جمعیت توانسته در عرض ۴۰ سال به سطح کنونی برسد، نشانگر موفقیت آنها در ایجاد همگرایی است. هماهنگی مذکور در گروی تشکیل جلسات ممارستی است. اگر مقامات ایران با کشوری جلسه برگزار می‌کنند از فردای آن روز باید کارهای دپیلماسی را ادامه دهند و در این رابطه لازم است یک نهاد نظارتی قوی فعال باشد.