بازار آتی بورس؛ راه مهار سفته‌بازان

براساس اطلاعات منتشرشده، قرارداد آتی یا معاملات آتی توافقنامه‌ای است قانونی، دارای حد و مرز معین و برای خرید یا فروش یک کالا یا ابزار مالی، برای زمانی در آینده با قیمتی توافق‌شده هنگام امضای قرارداد. کالای تحویلی قرارداد آتی باید دارای استاندارد کیفیت و کمیت باشد و زمان تحویل و محل تحویل آن نیز مشخص باشد. تنها متغیر در معاملات آتی قیمت است که در مرحله معامله کشف می‌شود. در واقع منظور از معاملات آتی پوشاندن ریسک سرمایه‌گذاری است و این ابزار در بورس کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده از معاملات آتی می‌تواند به‌عنوان راهکاری برای جذب نقدینگی محسوب شود و با قرارگرفتن معامله‌گران و بازارسازان در کنار معاملات آتی چرخه بورس برای پذیرایی از سرمایه‌های سرگردان تکمیل می‌شود. در نتیجه معامله در قراردادهای آتی حالتی بسیار سودمند در سرمایه‌گذاری داشته و باعث ورود کالاهای دیگر به بازار آتی می‌شود و زمینه‌ای را ایجاد می‌کند که شکل قراردادهای آتی منظم و قانونمند می‌شوند. بنابراین به‌طور اساسی و زیربنایی محلی عمومی برای خریداران و فروشندگان ایجاد می‌شود تا برای قراردادهای سلف و آینده خود مذاکره کنند.

بازار آتی، دلیل خروج سفته‌بازان از بازار نقد

روز گذشته مدیرعامل بورس کالا عنوان کرد: این ادعا که معاملات آتی سکه بورس کالا باعث افزایش قیمت سکه و خط‌دهی به بازار نقد شده است، نه از لحاظ نظری و نه عملی، درست نیست. به گزارش ایرنا، حامد سلطانی‌نژاد افزود: مطالعات علمی دانشگاهی نشان می‌دهد بازار نقد به بازار آتی جهت می‌دهد. او یادآوری کرد: بازار آتی و مشتقه در آمریکا بیش از 150سال قدمت دارد و سایر کشورها نیز بازارهای آتی با عمر طولانی دارند که نشان‌دهنده اهمیت آن در عرصه اقتصاد است. او با رد تاثیرپذیری بازار نقد سکه از بازار آتی در بورس کالا گفت: باید توجه داشت که ساعت کار بازار آتی سکه در ایران پس از بازگشایی بازار نقد است، بنابراین نمی‌تواند بر بازار نقد تاثیرگذار باشد. مدیرعامل بورس کالا ادامه داد: مجموع فعالان بازار آتی بیش از 24‌هزار نفر است که موقعیت‌های محدود خرید یا فروش می‌گذارند؛ اما شمار زیادی از افراد در بازار نقد سکه فعالیت داشته و سکه معامله می‌کنند. سلطانی‌نژاد بازار آتی و نقد سکه را به دریاچه و دریا تشبیه و اضافه کرد: مشخص است که بازار نقد بزرگ‌تر است و بر بازار آتی تاثیر می‌گذارد، نه برعکس. به‌گفته او، بخش قابل‌توجهی از افرادی که دنبال سفته‌بازی‌اند، در بازار آتی فعالیت می‌کنند که باعث می‌شود وارد بازار نقد نشوند.‌ این مقام مسئول افزود: تجربه نشان داده هر جا کالا در مقابل حجم پول قرار گرفته است، کالا بازنده شده و پول همه کالا را بلعیده است که نتیجه آن افزایش بی‌رویه قیمت می‌شود. اکنون نیز حجم عظیم نقدینگی را در کشور داریم که در مقابل هر کالایی قرار گیرد آن را می‌بلعد و راهکار دنیا برای رفع این مشکل، راه‌اندازی بازار مشتقه و آتی است. مدیرعامل بورس کالا ادامه داد: در بازار آتی، کالا را در مقابل پول قرار نمی‌دهیم، بلکه به تعبیری می‌توان گفت از قدرت پول در مقابل پول، بهره می‌گیرد که باعث کاهش نیاز به کالای واقعی می‌ود. سلطانی‌نژاد ادامه داد: همچنین باید توجه داشت در بازار مشتقه، بسیاری از قراردادها به تحویل کالا منجر نمی‌شوند. او بیان داشت: این تصور کارساز نیست که با هدف مدیریت بازار و اشباع بازارهایی مانند طلا و سکه، آنقدر سکه و طلای فیزیکی به بازار عرضه کنیم تا همه تقاضاها پاسخ داده شود. مدیر عامل بورس کالا به تجربه چین اشاره کرد و ادامه داد: زمانی که رشد اقتصادی چین زیاد شد، مسئولان این کشور به توسعه بازارهای مشتقه کالاهای مختلف توجه نشان دادند، زیرا می‌دانستند زمانی که رشد اقتصادی آنها رونق بگیرد، این بازارهای مشتقه به مدیریت بازار کمک می‌کنند.

مزایای قراردادهای آتی سکه

به عقیده بعضی از کارشناسان معاملات آتی سکه تاثیر چندانی در بازار نقد ندارد و در صورت توقف معاملات سکه با شفافیت موجود در بازار سرمایه روند معاملات مبهم و غیرقابل رصد می‌شود و درنهایت سفته‌بازی در بازار نقد باعث افزایش قیمت سکه می‌شود. یک عضو هیات‌علمی دانشگاه الزهرا، به مزایای بازارهای آتی و اینکه کسانی که وارد بازار سکه می‌شوند انگیزه‌های متفاوتی دارند، اشاره کرد و گفت: عده‌ای برای تامین نیازهای خود و عده‌ای دیگر نیز با انگیزه‌های سرمایه‌گذاری وارد این بازار می‌شوند. همچنین افرادی که با انگیزه سرمایه‌گذاری وارد بازار طلا می‌شوند لزوما به خود دارایی علاقه نداشته و به مشتقات آن نیز علاقه‌مندند؛ به عبارتی فردی که با هدف سرمایه‌گذاری و کسب سود وارد بازار سکه می‌شود، بازار آتی سکه نیز می‌تواند تقاضای مورد نیاز او را تامین کند. به گزارش ایسنا، علی رحمانی با بیان اینکه اگر بازار آتی سکه وجود نداشت، حجم تقاضای این بازار برای خرید سکه وارد بازار واقعی می‌شد و برقراری تعادل به مراتب سخت‌تر از شرایط فعلی بود، ادامه داد: از طرفی ما نمی‌توانیم منکر تقاضای سرمایه‌گذاری موجود در بازار سکه شویم، بنابراین توسعه بازارهای مالی همچون قراردادهای آتی که در کل دنیا، نیازهای سرمایه‌گذاری را تامین می‌کنند باید در کشور ما نیز رقم بخورد. او با بیان اینکه باید ابزارهای مالی در حوزه سکه متنوع‌تر شود، تاکید کرد: بازار آتی سکه بازاری منسجم و متشکل در بازار طلا و ابزاری بسیار کارا و ضروری است و تاکید می‌کنم که اگر این بازار وجود نداشت، تنظیم بازار طلا و سکه بسیار سخت می‌شد. به‌گفته این مقام مسئول، با سرکوب بازارهای مالی نه‌تنها مشکلات حل نمی‌شود، بله ریسک سرمایه‌گذاری افزایش یافته و تقاضاهای سفته‌بازی راهی بخش واقعی بازارها می‌شود؛ در نتیجه باید ابزارهای مالی را آنقدر گسترش داده و متنوع کنیم تا نیاز همه سرمایه‌گذاران در بازارهای مالی برآورده شود و به بخش فیزیکی و واقعی اقتصاد لطمه وارد نشود.

رونق خرید سکه

هرچه کالا به بازار عرضه شود، پول و نقدینگی موجود در جامعه را می‌بلعد؛ حتی اگر کالا زیر قیمت بازار نیز عرضه شود. از ابتدای سال جاری تا ۲۰آبان، به‌طور میانگین ۸۸۰۰ قرارداد در روز منعقد شده که در دو هفته اخیر، به ۳۳‌هزار قرارداد در روز رسیده است. مدیر توسعه بازار مشتقه بورس کالای ایران در توضیح وضعیت کنونی این بازار گفت: در بازار قراردادهای آتی، در روزهای اخیر با توجه به آمار معاملات منتشرشده در سایت بورس کالای ایران، تقریبا بیش از یکهزار خریدار و یکهزار فروشنده روزانه در نماد شهریور وجود داشته است؛ بنابراین تعداد خریداران و فروشندگان در روزهای اخیر، افزایش قابل توجهی داشته‌اند که این موضوع، نشان از افزایش نقدشوندگی و عمق بازار دارد. به گزارش مهر، علیرضا ناصر‌پور به حجم معاملات قراردادهای آتی سکه اشاره کرده و گفت: از ابتدای امسال تا ۲۰آبان، میانگین روزانه حجم معاملات در بازار قراردادهای آتی، ۸۸۰۰ قرارداد در روز بوده است اما در دو هفته اخیر این عدد به بیش از ۳۳‌هزار قرارداد رسیده است که حاکی از افزایش حدود چهاربرابری حجم معاملات در روزهای اخیر است. به اعتقاد او، این امر، نشان‌دهنده معامله روزانه بیش از ۳۳۰‌هزار سکه در بازار آتی بورس کالای ایران است و با توجه به توضیحات داده‌شده در مورد عمق بازار که تغییرات قیمتی با افزایش سفارشات خرید و فروش و در نتیجه حجم معاملات همراه است، این موضوع در مورد بازار قراردادهای آتی سکه طلا نیز صادق بوده است. به‌گفته این مقام مسئول، در واقع اگر با افزایش فعالان بازار و حجم سفارشات خریدار و میزان فروش، تغییرات قابل توجه قیمتی اتفاق بیفتد، نه‌تنها نشان از کم‌عمقی بازار نیست بلکه خود یکی از نشانه‌های عمیق‌بودن بازار است.

کمک بورس به تولید و اشتغال

گفته شده بورس کمک بسیار قابل‌توجهی به روند تولید و اشتغال در کشورها می‌‌کند. در همین زمینه، مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس و اوراق بهادار گفت: تنها بازاری که در شرایط کنونی می‌تواند به اشتغال، سرمایه‌گذاری و تولید کمک کند، بازار سرمایه است. محمد خدابخش در گفت‌و‌گویی با شبکه یک سیما، گفت: شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران امروز با چهار‌هزار و 413واحد افزایش به 121‌هزار و 173واحد رسید که در مقایسه با شاخص کل 96‌هزار و 290 واحد ابتدای سال، 26‌درصد افزایش داشت. او گفت: افزایش نماگرهای بازار سرمایه متاثر از افزایش سودآوری شرکت‌ها، فروش و تولید آنها است. این مقام مسئول با بیان اینکه مهم‌ترین موضوع بازار سرمایه، توسعه و بهبود فضای کسب‌و‌کار است، اضافه کرد: هزینه نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار در یک سال گذشته برای کاهش هزینه‌های معاملاتی 25‌درصد کاهش یافت.