سیماک در برابر غول زمینخواری
آرمان - شهناز دیواندری: باید عجیب باشد که در عصر ارتباطات و اطلاعات هنوز باگهایی وجود دارند که راه را بر سوءاستفادهکنندگان باز میکنند. چند سالی میشود که از مسئولان گرفته تا نمایندگان مجلس و شهروندان عادی درباره پدیده زمینخواری حرف میزنند. پای صحبت مردم که بنشینی، حتما حرف و حدیثی درباره اینکه فلانکس چگونه با تصرف غیرقانونی زمینی به نان و نوا رسیده هم پیش میآید. زمینخواران عمدتا برای زمینهایی دندان تیز میکنند که مالکیت آنها مشخص نیست یا اینکه کسی استعلامی درباره مالکیت آنها نمیگیرد. مشکل زمانی حادتر میشود که بدانیم برخی افراد بهسادگی میتوانند زمینه استعلام گرفتن را از بین ببرند و با زدوبند نهایتا صاحب زمینی شوند که جزو اموال عمومی به حساب میآید. در سالهای اخیر که استفاده از اینترنت در ایران افزایش یافته، این مهم مطرح شده که باید از طریق فناوری اطلاعات راه را بر سوءاستفادههایی نظیر زمینخواری ببندیم. روز گذشته مراسم رونمایی از پروژه سیستم یکپارچه مدیریت املاک کشور برگزار شد. وزیر ارتباطات در این مراسم گفت: « طرح سیماک نقش موثری در مقابله با زمینخواری دارد.»
با پیشرفت جوامع و رویآوردن مردم به زندگی شهرنشینی پدیده زمینخواری رواج پیدا كرده است. كمبود زمین برای ساختوساز و نیز تراكم بالای شهرنشینی به ایجاد پدیده زمینخواری دامن میزند. پدیده زمینخواری سالهای زیادی است كه در ایران وجود دارد. در این راستا افرادی هستند كه اراضی دولتی یا شخصی را با استفاده از قدرت نفوذ، وجود روابط بالا در دستگاههای مختلف اداری و همچنین لابیگری مورد تصرف خود قرار میدهند. به چنین كلاهبردارانی بهاصطلاح زمینخوار گفته میشود. زمینخواران با جعل سند و نیز سوءاستفادههای مالی و ملكی اقدام به تصرف زمینهایی میكنند كه جزو اموال شخصی دیگران است و با استفاده از خلأهای قانونی زمینها را به تصاحب خود درمیآورند. اصطلاح زمینخواری در قوانین وجود ندارد و چندسالی است برای كلاهبرداری در حوزه زمین این اصطلاح جدید به كار میرود.
زمینخواران ثروتمند
زمینخواری یكی از جرایم اقتصادی است كه باید با آن مبارزه شود. زمینخواران با تصاحب زمینهای دیگران مالك ثروتی میشوند كه هیچوقت خود تولیدكننده آن نبودهاند. آنها با حیله و ترفندهای زیادی املاك اشخاص دیگری را صاحب میشوند و با فروش املاك تصاحبكرده خریداران را در مقابل صاحبان واقعی آنها قرار میدهند. جعل سند و نیز تغییر كاربری املاك و اراضی كشاورزی، نقل و انتقالات و قطعهبندی و تفكیك غیرقانونی از جمله مواردی است كه باعث ایجاد كلاهبرداری در اراضی و املاك میشود. گرانی در بخش مسكن یكی از اثرات پدیده زمینخواری است. پلیس ناجا در راستای مبارزه با پدیده زمینخواری با تشكیل معاونت مبارزه با جرایم اقتصادی در مهر1386 ماموریت مبارزه با زمینخواری را جزو وظایف خود قرار داد. در گزارش کمیسیون اصل 90 آمده است: «زمینخواری، جرم پیچیدهای است که دستهای زیادی در پس آن دیده میشود. برخورد قاطع قضائی میتواند این دستها را قطع کند. هرچند بهنظر میرسد سازمانهای دولتی باید در واگذاریها دقت کنند تا زمینها و مستغلات به نام مردم و کام زمینخواران رها نشود.» زمینخواری در زمینه اراضی ملی نیز نوعی دیگر از زمینخواری است. تصرف غیرقانونی یا همان تصرف عدوانی، تصاحب غیرقانونی اراضی ملی و دولتی است که ماده 916 قانون مجازات اسلامی و ماده دو قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب 1352، آن را جرم قابل مجازات دانسته است.
پدیده زمینخواری به قدرتهای گذشته بازمیگردد
برخی كارشناسان معتقدند علت اصلی پدیده زمینخواری به قدرتهای حاکم در گذشته بازمیگردد، زیرا اموال، املاک و حتی انفال برمبنای شرایط از سلسلهای به سلسله دیگر منتقل میشد. برای آنان زمینخواری، تخریب و تجاوز به انفال نه ضد ارزش و نه قبحی داشته است. از دیگر دلایل زمینخواری باید به تورم و نقدینگی و نبود زمینههای مطمئن برای بهکارگیری سرمایهگذاری اشاره كرد. زمینخواری باعث ایجاد فساد اداری، از بین رفتن عدالت اجتماعی و ایجاد فاصله طبقاتی میشود و نیز تنوع زیستی، اراضی كشاورزی و مراتع را به خطر میاندازد. اصل 48 قانون اساسی نیز ثروتهای عمومی و منابع طبیعی را متعلق به کل جامعه میداند و بهرهبرداری از این اموال طبق اصل مذکور باید در جهت منافع شهروندان باشد. بر همین اساس ضابطه اصلی در قوانین استفاده عمومی از منابع طبیعی، اموال عمومی است. در برخی از قوانین در مورد تعیین مصداق استفاده عمومی یا مصالح مورد نظر قانون نیز خلأها و ابهاماتی وجود دارد. این ابهامات و خلأها راه را برای سوءاستفاده گسترده و تصرف اموال عمومی فراهم كرده است.
شیوههای متفاوت زمینخواری
زمینخواری شیوههای متفاوتی دارد. تصاحب و تملك اراضی از طریق جعل اسناد ملكی، تصاحب و تملك اراضی از طریق جعل اسناد هویتی، تصاحب و تملك اراضی از طریق نشانهگذاریهای خودساخته، تبانی با سازمانهای ذیربط، تصاحب و تملك اراضی از طریق تبانی با سازمانهای ذیربط بهواسطه پوششهای قانونی، تصاحب و تملك از طریق پوششهای خیرخواهانه، تصاحب و تملك اراضی و نیز توسعه غیرقانونی در اراضی و حریم رودخانهها و جادهها و غیره، سوءاستفاده از كپیهای ثبتی، سوءاستفاده از اسناد باطله در سال قبل، از روشهایی است كه زمینخواران از آنها برای رسیدن به اهدافشان استفاده میكنند.
سیماك، طرح مقابله با زمینخواری
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: پروژه سیماک نقش بسزایی در مبارزه با فساد دارد، زیرا امروزه با فساد، بهویژه پدیده زمینخواری مواجه هستیم و این طرح میتواند برای مقابله با این پدیده نقش موثری داشته باشد. محمدجواد آذری جهرمی، اظهار کرد: علاوه بر هویت اشخاص، هویت مکان یکی از الزامات قانونی برای رسیدن به اهداف دولت الکترونیک است و بدون هویت مکان دولت الکترونیک نمیتواند به معاملات الکترونیک دست پیدا کند. او افزود: دولت الکترونیک یک هدف نیست، بلکه یک وسیله برای دستیابی به اهداف است؛ اهدافی که بخشی از آن توسعه کسبوکارهاست.
پدیده زمینخواری كاهش یافته است
یك نماینده مجلس در گفتوگو با «آرمان» میگوید: مساله زمینخواری در ایران از سالهای گذشته تاكنون وجود داشته و واژه زمینخواری توسط خود مردم درباره چنین فسادی استفاده شد. زمینخواری در حال حاضر بهشدت قبل در ایران رواج ندارد. عزتا... یوسفیان ملا میافزاید: تا حدودی قوانین و آگاهی مردم باعث شده است پدیده زمینخواری كاهش پیدا كند. در كل عده زیادی به عناوین مختلف موفق شدهاند زمینهای مربوط به منابع طبیعی یا بخشی از اراضی شهری را تصاحب كنند. برای مثال اشخاصی برای ساخت شهرك صنعتی از دولت زمین گرفتند و اقدام به تصاحب زمینهایی كردند كه متاسفانه در راه هدف موردنظر از آن استفاده نشد و در آن زمینها سرمایهگذاری دیگری صورت گرفت. این اقدامات رسالت واقعی دولت برای واگذاری زمینها نبوده است. او ادامه می دهد: افرادی نیز با افزایش حریم روستاها برخی از اراضی ملی و منابع طبیعی را جزو املاك خود قرار دادند. مساله زمینخواری در حال حاضر مبحثی واضح و روشن است و تا حدودی جلو آن گرفته شده است. اشخاصی كه در این راستا متهم شدند، هنوز اموال تصاحبشده را كامل برگشت نداده و قانون در این زمینه خیلی خوب عمل نكرده است. یوسفیانملا میگوید: زمینخواری هنوز وجود دارد، اما به اندازه قبل نیست. فناوری و دولت الكترونیك یاریدهنده بسیاری از موضوعات اقتصادی و نیز غیراقتصادی در كشور بوده است. سامانه سیماك نیز میتواند كمك بزرگی برای جلوگیری از پدیده زمینخواری باشد.
