شمارش معکوس برای خودکفایی پنبه‌ای

هم‌اکنون استان‌های خراسان رضوی، فارس، گلستان و خراسان جنوبی جزو استان‌های پرتولید کشور در زمینه پنبه هستند و شرایط به‌گونه‌ای است که تاکنون گزارشی از اپیدمی‌شدن آفات وجود نداشته و از این نظر مزارع پنبه در کنترل کامل قرار دارند. پنبه جزو محصولات اساسی است که در فهرست خرید تضمینی دولت قرار دارد و نرخ اعلام‌شده برای خرید تضمینی این محصول نیز با ۹‌درصد افزایش به کیلویی ۳۲۰۰ تومان رسیده است که اگر کارخانه‌ها با قیمتی پایین‌تر از این نرخ پنبه را از کشاورزان بخرند، دولت این محصول را از کشاورزان با نرخ خرید تضمینی مصوب می‌خرد. درواقع، قیمت تضمینی پنبه تا سال ۹۲ نسبت به محصولات رقیب تناسب نداشته، اما این قیمت طی چهارسال گذشته واقعگرایانه شده، طوری که‌ در سال ٩٥ هر کیلو وش پنبه (پنبه تصفیه‌نشده) از کشاورزان سه‌هزار و ۲۰۰ تومان خریداری شد که با احتساب سود اندک و با توجه به هزینه تمام‌شده نشان‌دهنده نگاه حمایتی مسئولان بوده و امید است در تعیین قیمت جدید خرید تضمینی برای سال زراعی ٩٦-٩٧ همچنان این توجه و حمایت وجود داشته باشد.

افزایش ۱۲‌درصدی تولید در سال جاری

با توجه به افزایش سطح زیرکشت و عملکرد تولید پنبه در واحد سطح، پیش‌بینی شده است میزان برداشت این محصول در سال جاری ۱۲‌درصد افزایش می‌یابد و به حدود ۱۸۰‌هزار تن خواهد رسید. در همین رابطه، مجری طرح پنبه اعلام کرد: در سال جاری بیش از ۷۵‌هزار هکتار سطح زیرکشت پنبه در کشور است که نسبت به سال گذشته شش‌درصد افزایش داشته است. با توجه به افزایش عملکرد تولید پنبه در واحد سطح پیش‌بینی می‌شود ۱۲‌درصد به‌ میزان برداشت پنبه نسبت به سال گذشته افزوده شود و تولید وش در ایران به ۱۸۰‌هزار تن برسد. ابراهیم هزارجریبی افزود: با این میزان تولید و برداشت وش پیش‌بینی می‌شود حدود ۶۰‌هزار تن مهلوج (پنبه تصفیه‌شده) تولید شود که پاسخگوی حدود ۵۰‌درصد نیاز داخلی است و می‌توانیم به همین میزان نیز واردات پنبه داشته باشیم. بر اساس اطلاعات موجود،‌ در حال حاضر، ظرفیت صنایع نساجی ایران ۱۸۰‌هزار تن مهلوج است. البته این صنایع در سال گذشته با ۱۰۰‌هزار تن مهلوج حاصل از تولید داخلی و واردات صنایع نساجی ایران فعالیت کردند؛ مساله‌ای که نشان‌دهنده این است که صنایع نساجی ما با ظرفیت کامل کار نمی‌کنند. از آنجایی که با افزایش جمعیت جهان در دهه‌های آینده پیش‌بینی شده است که با کاهش عرضه جهانی پنبه روبه‌رو خواهیم شد،‌ لازم است تولید پنبه متناسب با نیاز صنایع نساجی در کشور افزایش یابد. در همین رابطه، وزیر جهاد کشاورزی با تاکید بر افزایش تولید این محصول اعلام کرد که وزارت جهاد کشاورزی از واگذاری مدیریت زنجیره تولید پنبه شامل تامین و توزیع نهاده‌ها و همچنین فعالیت‌های تجاری به تعاونی‌های تولید حمایت می‌کند. محمود حجتی تاکید کرد: بذور گواهی‌شده، زودرس، مقاوم به آفات و با عملکرد بالا و مصرف آب کمتر با اولویت داخل باید به میزان کافی تامین شود و در اختیار کشاورزان قرار گیرد.

واردات پنبه چقدر و از کجا؟

بر اساس آمار گمرک در یازده‌ماهه نخست سال 95، بیش از 56‌هزار و 517 تن پنبه به صورت حلاجی شده یا شانه زده و حلاجی نشده از کشورهای مختلف جهان وارد ایران شده است. بر اساس واردات این حجم پنبه، حدود 103‌میلیون و 141‌هزار و 804دلار ارز از کشور خارج شده است. لازم به ذکر است که ارزش ریالی این میزان واردات، بالغ بر 324‌میلیارد و 185‌میلیون و 714‌هزار و 200تومان در آمار گمرک به ثبت رسیده است. پنبه از 14 کشور جهان از جمله ایتالیا، جمهوری کره، ترکیه، تاجیکستان، ازبکستان، چین، مالزی، هند و یونان وارد کشور شده است. همچنین بر اساس آمار گمرک در یک‌ماهه نخست سال96 نیز قریب به چهار‌هزار و 27تن پنبه حلاجی‌نشده به ارزش ریالی 270078264734 و ارزش دلاری 8330037 وارد کشور شده است. کشور ترکیه با صادر کردن ‌هزار و 452تن پنبه حلاجی‌نشده به ارزش دلاری 2874133 و ارزش ریالی 93150743892 و همچنین کشور ازبکستان با صادرات‌ هزار و 98تن پنبه حلاجی‌نشده به ارزش ریالی 71589991109 و ارزش دلاری 2207541 جزو دو کشوری هستند که بیشترین میزان صادرات این محصول را به ایران دارند. همچنین بر اساس آمار گمرک در چهارماه نخست سال جاری، 11هزارتن نخ پنبه و 16هزارتن پنبه به کشور وارد شد که این میزان 54‌درصد افزایش نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد. در همین راستا، محمد حسین کاویانی،‌ مدیرعامل صندوق پنبه، با اظهار نگرانی در مورد ازدست‌دادن بازار پنبه گفت: در شرایطی که سه‌هزارتن پنبه در کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی موجود است، واردات آن تنها موجب ازدست‌دادن فرصت‌های شغلی می‌شود.

میانگین سنی پنبه‌کاران؛ بیش از 45 سال

از آنجا که کاشت و برداشت پنبه جزو پرزحمت‌ترین محصولات کشاورزی به شمار می‌رود و زراعت آن نیز از فروردین تا بهمن‌ طول می‌کشد و عایدی نسبتا کمتری از دیگر محصولات کشاورزی دارد، جوانان رغبتی به تولید پنبه ندارند و معمولا از پنبه‌کاری فراری‌اند. بنا به گفته مدیرعامل صندوق پنبه نیز یکی از دلایل کاهش سطح زیر کشت پنبه همین مساله بوده است که سبب شده هم‌اکنون میانگین سنی پنبه‌کاران ایرانی به بیش از ۴۵ سال برسد. البته برآورد و ارزیابی دقیقی از میانگین سنی پنبه‌کاران ایرانی منتشر نشده، اما مسلما در صورت ارزیابی آن به این عدد و حتی بیشتر خواهیم رسید، چرا که پنبه‌کاران ایرانی همگی پا به سن گذاشته‌اند و جوانان تمایلی برای کار در این زمینه ندارند. کاویانی بر این باور است که یکی از کارهایی که می‌توان برای افزایش اقبال عمومی کشاورزان و به‌ویژه جوانان به تولید پنبه انجام داد، توسعه مکانیزاسیون در این بخش است، چرا که هم‌اکنون کشاورزانی فعالیت می‌کنند که می‌خواهند از فناوری و امکانات برای راحت‌تر شدن تولیدشان استفاده کنند که البته این خواسته حق آنهاست.

خودکفایی در تولید پنبه

سال گذشته، مجری طرح پنبه وزارت جهاد کشاورزی با اعلام این مطلب که ۱۰۰‌درصد پنبه مورد نیاز کشور با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده تا افق ۱۴۰۴ از تولید داخلی تامین می‌شود،‌ گفت: پیش‌بینی می‌کنیم تا پایان برنامه ششم توسعه 70‌درصد پنبه مورد نیاز کشور در داخل تولید شود. ابراهیم‌هزار جریبی پیش‌بینی تولید این محصول در پایان برنامه ششم توسعه را 292‌هزار تن و عملکرد تولید را 2894کیلوگرم در هکتار عنوان کرد. به‌تازگی نیز مجری طرح پنبه با اشاره به طرح وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش تولید پنبه بیان داشت: متوسط عملکرد پنبه طی سال ۹۵ به دوهزار و ۳۰۰ کیلوگرم در هکتار رسیده است که این میزان عملکرد ٩٧‌درصد متوسط عملکرد طرح (دوهزار و ۳۶۷ کیلوگرم) بوده که نشان‌دهنده تحقق اهداف این طرح در کشور است. به‌گفته او، اگر حمایت همه‌جانبه دولت از این طرح وجود داشته باشد، طی سه سال می‌توان تمام نیاز کشور را در داخل تامین و از خروج ارز جلوگیری کرد.