شورای شهر تهران در اپیزودهای مختلف
آرمان - انتخابات تبلور مشارکت جمعی مردم در عرصه تصمیمگیریهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در یک حرکت مدنی مبتنی بر عقلانیت است و نتیجه آن برآیند خواستها و ارزشهای یک ملت را نشان میدهد که در پرتو فرهنگ سیاسی آنان رخنمایی میکند. در کشور ما ایران، نیز انتخابات به عنوان یک حرکت جمعی مدنی مبتنی بر عقلانیت در مقاطع مختلف به عنوان تعیین برآیند خواستها و ارزشهای ملت برگزار میشود. در نظام جمهوری اسلامی برای چهار نهاد ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری و شوراهای اسلامی شهر و روستا انتخابات برگزار میشود. بر اساس تصمیمگیری، انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان به طور همزمان و انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای اسلامی شهر و روستا نیز در یک روز برگزار میشود.شوراها به عنوان فراگیرترین و گستردهترین نهاد مدنی، پاسخ به یک نیاز اجتماعی است که در قالب بستری مناسب و با مشارکت مردمی تجلی مییابد تا در بخشهای گوناگون تصمیمگیری، نظارتی و مدیریت شهری به نقشآفرینی بپردازد. شورای شهر، در واقع، مجلسی محلی در سطح شهرها و روستاهاست که تلاش میکند با بهرهگیری از آرای صاحبنظران، خلأها و شکافهای مدیریتی موجود را پوشش دهد، تصدیگری دولت را به مردم منتقل کند، سیاست عدم تمرکز را که از اصول دموکراسی است به اجرا بگذارد، به جریان کارها و انجام امور مردم سرعت بخشد، نظارت اجتماعی را بهبود دهد تا به آگاهیبخشی عمومی برسد و در نهایت، به نیروسازی و رشد استعدادهای مردمی بپردازد. بر همین اساس در اصول ششم و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به موضوع شوراها پرداخته شده است. نمایندگان شوراها توسط مردم همان شهر انتخاب میشوند و وظیفه اصلی این مجلس انتخاب شهردار، تصویب بودجه و نظارت بر عملکرد شهرداریهاست. انتخاب دورهای اعضای شوراهای شهر و روستا به فرایند تثبیت جایگاه مردمی نظام کمک بسزایی میکند. از آنجا که اعضای شورای شهر قاعدتا از بطن مردم برمیخیزند، احاطه تقریبا کاملی بر مشکلات شهر و روستای خود دارند، به این سبب بهتر از اشخاصی که با محیط بیگانه هستند، میتوانند تصمیمگیری کنند. از این رو، تحلیل چهار دوره شورای شهر تهران تصویری جامع و دقیق از روند تغییر نگاه و نگرش مردم در نقش رأیدهندگی فراهم میکند. به منظور پاسخگویی به این پرسش، پروفایل شخصی 79 فرد راه یافته به چهار دوره شورای شهر تهران در بازه زمانی 1396-1378 مورد بررسی قرار گرفت تا به ترکیب شوراهای شهر تهران از منظر سن، جنس، مدرک تحصیلی، پیشینه حرفهای و... دست یابیم.
تاریخچه شورای شهر تهران
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشكيل اولين مجلس خبرگان براي تدوين قانون اساسي، با تلاش پيگير و مجدانه آيتا... طالقاني در اصل ششم، هفتم و اصول صدم الي صد و ششم قانون اساسي موضوع شوراهاي اسلامي به عنوان يكي از اركان نظام جمهوري اسلامي ايران مطرح و تثبيت شد. در همان روزهاي اول انقلاب اسلامي و پيرو يك مصوبه از سوي شوراي انقلاب و با تلاش جهاد سازندگي، شوراهاي اسلامي روستا و شوراهاي اسلامي كار تشكيل شد، اما اين شوراها به دليل بحرانهاي روزهاي آغازين انقلاب و عدم وجود قانون مناسب متوقف ماند.
در حقیقت، میتوان گفت اولين قانون شوراهاي اسلامي كشور در سال 1361 از تصويب مجلس شوراي اسلامي گذشت. پس از آن، اين قانون در 5 نوبت مورد بازنگری قرار گرفت و نهايتا آخرين اصلاح آن در پنجمين دوره مجلس شوراي اسلامي در سال 1375 انجام شد. پس از تشكيل دولت اصلاحات، مقدمات انتخابات شوراهاي اسلامي فراهم و در 17 اسفند سال 1377 اولين دوره انتخابات سراسري شوراهاي اسلامي كشور با استقبال چشمگير مردم در بيش از 40 هزار حوزه انتخاباتي برگزار شد. در نهايت، حدود 200 هزار نفر از منتخبان مردم جهت اداره امور شهرها و روستاهاي كشور به عنوان عضو شوراي اسلامي شهر يا روستا برگزيده شدند. شوراهاي اسلامي از 9 ارديبهشت سال 1378 در سراسر کشور آغاز به کار کردند. نخستین دوره انتخابات شورای شهر (1380-1378)، ۷ اسفند ۱۳۷۷ و در بستر فضای سیاسی برآمده از روی کار آمدن دولت اصلاحات برگزار شد. در این انتخابات، حدود 24 میلیون نفر شرکت کردند. بر اساس نتایج به دست آمده در تهران، از یک میلیون و 480 هزار و 275 رأی اخذ شده، یک میلیون و 403 هزار و 389 رأی، صحیح اعلام شد. در این انتخابات، بخشی از شاخصترین چهرههای اصلاحطلب به شورای شهر تهران راه یافتند
و شورایی تقریبا یکدست تشکیل دادند. اما این یکدستی دیری نپایید و اختلافات درون گروهی آغاز شد. به طوری که این شورا چهار رئیس و سه شهردار عوض کرد و در نهایت منحل شد. دومین دوره انتخابات شوراهای شهر و روستا (1386-1382)، روز 9 اسفند 1381 برگزار شد. مشارکت در این دوره انتخابات پایین بود. در تهران، نهایتا 562 هزار و 522 نفر در انتخابات شورای شهر تهران شرکت کردند که کمی بیش از یک سوم مشارکت در دوره قبل بود. از این تعداد، 526 هزار و 972 رأی صحیح اعلام شد. سومین دوره انتخابات شورای شهر و روستا (1392-1386) روز 24 آذر 1385 برگزار شد. در این انتخابات یک میلیون و 656 هزار و 558 نفر در تهران شرکت کردند که تقریبا سه برابر مشارکت در دوره دوم بود. عمر قانونی هر دوره شوراها ۴ سال است. ولی در پی تصویب قانونی در مجلس مصوب شد که انتخابات خبرگان با مجلس و انتخابات شوراها با ریاستجمهوری ادغام شود. به این ترتیب، عمر شوراهای سوم ۷ سال به درازا کشید.
در این دوره از انتخابات، ۶ فهرست انتخاباتی متفاوت از نامزدهای انتخاباتی مطرح شد که عبارت بودند از:
- حامیان شهردار (ائتلاف اصولگرایان اصلاحطلب)
- ائتلاف بزرگ اصلاحطلبان
- حامیان دولت (ائتلاف رایحه خوش خدمت)
- جبهه پیروان خط امام(ره) و رهبری
- ائتلاف یاران فردا
- ائتلاف شهر فردا
که سه ائتلاف انتخاباتی اخیر عمدتا ترکیبی از نامزدهای سه ائتلاف انتخاباتی نخست بودند. چهارمین دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا (1396-1392) همزمان با انتخابات ریاستجمهوری یازدهم در ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ برگزار شد. شروع به کار دوره چهارم شوراهای اسلامی، یک ماه پس از آغاز دوره ریاست جمهوری یازدهم بود. در شورای شهر چهارم تهران، به دلیل انتخاب و عضویت همزمان محمدمهدی مفتح (عضو منتخب اصلی شورا) در مجلس شورای اسلامی، مسعود سلطانیفر اولین عضو علیالبدل جایگزین وی شد. همچنین با استعفای مهدی حجت (عضو منتخب اصلی) از شورای شهر به دلیل انتصاب به عنوان معاون ریاست میراث فرهنگی، ولیا... شجاعپوریان عضو دوم علیالبدل جایگزین وی شد. البته، پس از انتصاب مسعود سلطانیفر به عنوان رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از طرف حسن روحانی وی نیز از شورای شهر تهران استعفا و علی صابری جایگزین او شد.
