شهر‌ها سبز و هوشمند می‌شوند

گسترش جمعیت در سده اخير به‌ويژه در كلانشهرها، اگرچه مفاهيمي همچون توسعه شهري، تكوين فرهنگ شهروندي و افزايش جمعيت باسواد را بازتعريف كرده و توسعه داده، اما از سوي ديگر باعث تنگناهايي همچون بيكاري، آلودگي محيط زيست، اختلال در حمل و نقل و كمبود مسكن هم شده است. در چنين وضعيتي شهرهاي كمتر توسعه يافته با مشكلاتي به مراتب بيشتر و عميق‌تر در اين حوزه مواجهند و ساكنان اين شهرها در معرض آسيب‌هاي اجتماعي خطرناك‌تري قرار دارند. همه اين مشكلات زماني خود را بروز مي‌دهد كه مديران شهري، و تصميم‌گیران كلان كشورها، شاخه‌اي از علوم شهري يعني شهرسازي هوشمند را به اندازه لازم درنيافته و به آن كم‌توجه باشند. شهر در طول دهه هاي اخير بنا بر رخدادهاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي پي در پي و در برخي اوقات سنگين و هزينه بر، تابع مسائلي همچون مهاجرت بي رويه و افزايش كنترل نشده جمعيت بوده است. به زعم كارشناسان شهرسازي اين رخدادهاي اجتماعي از يك سو و ساخت وسازهاي بدون نظارت، به ويژه در حريم شهر از سوي ديگر، مهم‌ترين عوامل دور شدن شهرها از مفاهيم و استانداردهاي شهرسازي را پديد آورده‌اند. وقوع جنگ تحميلي عراق عليه كشورمان، تمركز نهادها و مراكز اصلي سياسي اقتصادي كشور در پايتخت و توزيع نامناسب امكانات شهرنشيني طي دهه‌هاي اخير، منجر به رشد جمعيت و به تبع آن شهرسازي نامتناسب در كلانشهرها و در راس آنها تهران شده است؛ موضوعي كه هم‌اكنون به‌گونه‌ای تكوين يافته كه مسئولان شهري و حتي سياستگذاران و تصميم‌سازان ملي‌درصدد بر آمده‌اند با مكانيزم‌هاي به روز نسبت به اصلاح الگوي شهرسازي و كنترل وضع ساخت‌و‌سازها اقدام كنند.

عجایب شهر هوشمند

نسل نو شهرهای جدید کشور قرار است شهرهایی هوشمند باشند که محیط‌زیست سالم و سبز، بهینه‌سازی انرژی، افزایش تاب آوری و فناوری ساختمان‌ها، ایجاد خطوط ارتباطی جدید، نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، ساخت و نگهداری راه و سیستم حمل و نقل هوشمند در آنها لحاظ شود. در حال حاضر ۱۷ شهر جدید در حال ساخت و هشت شهر در حال مطالعه قرار دارد. همچنین به منظور ایجاد فناوری‌های نوین، مطالعات روی شهرهای اندیشه، کوشک و خوارزمی با همکاری آلمانی‌ها آغاز شده است. اواخر سال ۱۳۹۴ تفاهمنامه برای همکاری در حوزه صرفه‌جویی در مصرف انرژی در شهرسازی و ساختمان در شهرهای جدید با اجرای طراحی شهری و انتقال فناوری بین مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید با معاون وزیر محیط‌زیست، ساختمان و ایمنی هسته‌ای آلمان به امضا رسید. شهر هوشمند به شهری گفته می‌شود که بر اساس آخرین نظریه‌های تکامل یافته مدیریت شهری بر پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات، داری شش معیار اصلی باشد: حکمرانی هوشمند، شهروند هوشمند، محیط زندگی و محل زندگی هوشمند، اقتصاد هوشمند، حمل و نقل هوشمند و در آخر انرژی هوشمند. هدف از ایجاد یک شهر هوشمند بهبود کیفیت زندگی با استفاده از اطلاعات و فناوری شهری به منظور بهبود کارایی خدمات (ارائه شده توسط دولت) و برآوردن نیازهای ساکنان شهرهاست. فاوا (فناوری اطلاعات و ارتباطات) به مقامات شهرها امکان تعامل مستقیم با جامعه و زیرساخت شهر و نظارت بر آنچه در شهر به وقوع می‌پیوندد، توسعه شهر و زندگی بهتر شهری را می‌دهد. کاربردهای شهرهای هوشمند، بهبود جریان مدیریت شهری و فراهم کردن امکان پاسخ لحظه‌ای و آنی به چالش‌ها را میسر می‌سازد.

مزایای شهر هوشمند

مزایای شهر هوشمند را می‌توان شفاف‌سازی و جلوگیری از فساد اداری و اطلاع و رضایت شهروندان از روند انجام کار دانست که در نهایت موجب پیشرفت کشور می‌شود. رشد هوشمند معمولا توسعه اقتصادي را از دو طريق بالا بردن توليدات اقتصادي و كاهش هزينه‌ها حمايت مي‌كند. برخي از مطالعات بيانگر آن‌است كه استفاده از توصيه‌هاي رشد هوشمند هزينه‌هاي خدمات عمومي مانند آب و فاضلاب، مدارس و جاده‌ها راكاهش مي‌دهـد. رويكردهاي توسعه رشد هوشمند مزاياي آشکار زيست‌محيطي دارد كه برخي از آنها عبارتند از بهبود كيفيت آب و هوا، حفاظت از سكونتگاه‌هاي ويژه و فضاهاي باز، توسعه فشرده، حفاظت از مناطق حساس زيست محيطي، اختلاط كاربري‌ها، تـشويق به پياده‌روی و غیره. شهرهای هوشمند با کمک فناوری‌هایی مانند شبکه‌های حسگر، جمع‌آوری و ذخیره‌سازی داده‌ها می‌توانند درجه حرارت، صدا، کیفیت آب و آلاینده‌ها را اندازه‌گیری کنند و در مورد همه چیز اطلاعات ارائه دهند. سلامت الکترونیک، ترکیبی از برنامه‌های کاربردی موبایل، ابزارهای شناختی و مشاوره‌ای از راه دور و شبکه‌ای است که امکان تبادل داده‌ها و اطلاعات پزشکی را امکانپذیر می‌سازد. سلامت الکترونیک ناشی از شکستن موانع بین بخش‌های مختلف است و به سوی ایجاد خدمات سلامتی نوآورانه پیش می‌رود. در این رابطه هر هزینه‌ای برای هوشمند شدن شهر انجام شود، با توجه به صرفه‌جویی‌های حاصل از آن، پس از مدتی جبران می‌شود. هوشمندسازی شهر نه‌تنها به توسعه شهر و اقتصادی شهری کمک می‌کند که می‌تواند به پیشرفت کشور و اقتصاد ملی نیز کمک کند. براي مديريت شهر به منظور دستيابي به شهر هوشمند بر اساس استانداردهاي روز دنيا، علاوه بر معماران و شهرسازان چيره‌دست و خلاق، شهر نياز به متخصصان حوزه فناوري اطلاعات نيز دارد تا بتوان با تلفيق دانش مديريت شهري و دانش فناوري اطلاعات، شهري به‌روز براي زندگي ايجاد كرد. خوشبختانه اين روزها، در بين ساكنان شهرهاي بزرگ كشور، تخصص ملاك اصلي انتخاب قرار گرفته و اكثريت افراد بر اين باورند كه نداشتن تخصص اعضاي سابق شوراها، صدمات جبران‌ناپذيري بر شهر وارد آورده است. در حال حاضر ۱۷ شهرجدید دولتی با تخمین حدود چهار‌میلیون جمعیت در ۴۰‌هزار هکتار زمین دولتی در حال ایجاد است و در این شهرها ۸۰۰‌هزار نفر سکنی گزیده‌اند و پیش‌بینی می‌شود جمعیت شهرهای جدید تا پنج سال آینده به بیش از 5/2‌میلیون نفر برسد. اغلب ۱۷ شهر موجود که در کنار شهرهای مادر احداث شده‌اند، چندین هدف را در پیش دارند که اجرای طرح کالبدی ملی و توزیع متناسب جمعیت و اشتغال در سطح کشور در ارتباط با هدف‌های استراتژیک و محدودیت منابع آب و خاک و انرژی، ایجاد مناطق مسکونی برای کارکنان یک یا چند فعالیت جدیدالاحداث اقتصادی و جمعیتی و کمک به اجرای کمی و کیفی برنامه‌های توسعه مسکن و ایجاد تعادل در بازار مسکن از آن جمله‌اند. علاوه بر ۱۷ شهر جدید در دست احداث، هشت شهر جدید دیگر با جمعیتی بالغ بر ۶۵۵‌هزار نفر در مرحله تصویب و طراحی‌هستند ودر حال حاضر مطالعات امکان‌سنجی و مکان‌یابی و طراحی آنها به همراه شهرک‌های دولتی در حال انجام است. در عین حال امکان‌سنجی ایجاد مجتمع‌ها و شهرک‌های موضوعی از قبیل پارک علم و فناوری و شهرک علمی - تحقیقاتی، ورزشی، گردشگری و... در اراضی دولتی برای تنوع بخشی به نقش و عملکرد و غنای هویتی شهرهای جدید نیز در دستور کار قرار داده شده است. تحقق شهر هوشمند می‌تواند نقش غیرقابل انکاری در تحقق اقتصاد مقاومتی ایفا کند، چون رسیدن به چنین شهری، صرفه‌جویی‌های مالی و فواید اقتصادی فراوانی برای شهر و کشور در پی دارد و به همین دلیل، باید هر چه سریع‌تر در جهت استقرار شهر هوشمند و مقابله با چالش‌های پیش روی آن گام‌های بلندی برداریم.