اجازه انتقال مرجعیت خبر را به خارج ندهیم

 به‌کار بردن اطلاعات آنها با خطرات و معضلاتی نظیر افشای اخبار نادرست و بی‌ارزش و... همراه است. انتشار با سرعت کم و افزایش اخبار معیوب از طرف رسانه‌های اجتماعی قدیمی‌تر مانند تلویزیون به اعتماد مخاطبان نسبت به این رسانه‌ها ضربه‌های مهلکی می‌زند و برای مخاطب این دوران برون رفت از معضلات تبیین شده است.» این جملات ذکر اظهارات دکتر ابراهیم فیاض، جامعه‌شناس درباره نقش رسانه‌ها در اعتراضات اخیر در کشور در گفت‌و‌گو با «آرمان ملی» است. فیاض در این گفت‌و‌گو به مهم‌ترین چالش‌های رسانه‌ها در عصر معاصر اشاره کرده که در ادامه می‌خوانید. 

*تحلیل شما از عملکرد رسانه‌ها در اعتراضات اخیر ایران چیست؟

وضعیتی که انسان عصر فرااطلاعاتی در آن بسر می‌برد یک هیجان دائمی بدون تعقل و تفکر منطبق بر الگو برداری کلیشه‌ای در لفافه‌ای از روزمرگی با حرکاتی کاملا سیستماتیک و حفظی که در آن هر نوع توقف یا مکث برای سیستم نقصی عملکردی و گاه جبران ناپذیر به همراه می‌آورد. نوع کنشگری مردم در فضای مجازی نمونه‌ای بارز بر این مدعا است. در چنین شرایطی است که استرس و اضطراب هک شدن یا اضمحلال اطلاعات ذخیره شده عذاب‌آور شده است. به همین دلیل امروز مردم جهان با این سوالات مواجه هستند که چه کسی بر شبکه ارتباطات جهانی نظارت دارد؟ اتاق فرمان رسانه‌های اجتماعی معاصر از کجا کنترل و نظارت می‌شود؟ اغراض پیدا و پنهان کنترل‌کنندگان اصلی چیست؟ حد و مرز این کنترل‌ها و توان این کنترل‌ها تا کجاست؟ واقعیت این است که تصمیمی ساده توسط یک کشور، می‌تواند دسترسی به کل شبکه ارتباطات وب جهانی را در هر گوشه از جهان به انحای مختلف مختل سازد، زیرا بر طبق یک قرارداد نانوشته سرور‌های اصلی شبکه‌های فضای مجازی و بنیاد رسانه‌های اجتماعی در همان کشور‌های توسعه یافته قرار گرفته است و کشور‌های دیگر جهان فقط بر طبق پروتکل‌های ثبت شده یک کاربر یا میانجی هستند. سرور‌های مرکزی در جایی قرار گرفته‌اند که به آسانی و به شدت تحت نظارت چه آشکار و چه پنهان باشند. از سوی دیگر عدم تراکم مطلق در همراهی با پراکندگی افراد همزمان با احساس امنیت و آزادی که برای مخاطبان القا کننده دموکراسی رسانه‌ای است در فضای سایبر ملموس‌تر از رسانه‌های اجتماعی دیگر قلمداد شده و در این فضا مخاطب یا کاربر احساس امنیت و حریم خصوصی مطمئن‌تری دارد. 

*این یک احساس است یا واقعیت؟

این فقط یک احساس است و واقعیت آن است که وی در آن محیط از قضا ریزبینانه‌تر در انقیاد نظارت قرار گرفته است. تعیین رتبه و قابلیت دسترسی وب سایت‌ها و فضا‌های وابسته آنها در میزان بین‌المللی نه تنها در اختیار دولتمردان آمریکایی است بلکه امروز سازمان‌ها، شرکت‌ها چند ملیتی آنقدر مقتدر شده‌اند که در لابی آنها دولت‌های توسعه یافته در حکم نگهبان منافع آنها عمل می‌کنند و آنچه در آن محافل مشاهده نمی‌شود، اخلاق است. این کشور‌ها قوانین و معیار‌های فناوری و موانع مالی را فراتر از آنکه مخاطبان رسانه‌ای اجتماعی متوجه شوند در راستای اهداف توسعه‌طلبانه صاحبان سرمایه تغییر می‌دهند و صاحبان رسانه‌ها نیز در حکم جاده صاف کن آنها عمل می‌کنند. درک رو به افزایش انسان عصر فرااطلاعاتی پیرامون ارائه درخواست‌هایی برای هیجان و تهییج دائمی است. مقوله‌ای بر ساخته از نوعی خود شیفتگی و لذت زودگذر که از امیال و حواس درونی بشر نشأت می‌گیرد. آنچه امروزه تحت اخلاق رسانه مطرح می‌گردد بر پایه این پرسش‌ها قرار گرفته که چه چیزی می‌خواهم، چه زمانی آن را می‌خواهم و چرا نخواهم؟ ازسوی دیگر رسانه‌های نوظهور برای صاحبانشان باید درآمدزا باشند و کسب درآمد منوط به ارضای امیال بدون هیچ محدودیتی است. به همین دلیل به آسانی می‌توان برای بدنام کردن یا شکست دیوار حریم خصوصی افراد از آنها بهره برد. 

*قطع اینترنت در ایران باعث انتقال مرجعیت خبری از داخل به خارج نشد؟

این اتفاق رخ داد و ما با قطع اینترنت توپ را در اختیار حریف قرار دادیم تا گل بزند. امروزه استفاده از خبرگزاری‌های اینترنتی بسیار دشوار و حساسیت برانگیز شده است. به‌کار بردن اطلاعات آنها با خطرات و معضلاتی نظیر افشای اخبار نادرست و بی‌ارزش و... همراه است. انتشار با سرعت کم و افزایش اخبار معیوب از طرف رسانه‌های اجتماعی قدیمی‌تر مانند تلویزیون به اعتماد مخاطبان نسبت به این رسانه‌ها ضربه‌های مهلکی می‌زند و برای مخاطب این دوران برون رفت از معضلات تبیین شده است. با این وجود ذکر در رسانه‌های اجتماعی در دهه اخیر با توجه به ساختار یافتن خبرگزاری‌های بین‌المللی چند زبانه انتشار اطلاعات توسعه یافته‌ای شده است و اطلاعات می‌تواند در هر زمان و بدون نظارت‌های تکمیلی به آسانی در هر کجای جهان ظاهر شود و مخاطبان تشنه را سیراب سازد.