دانــستنیهـــا
نکاتی درباره «تالاسمی»
تالاسمی نام گروهی از اختلالات خونی است که باعث میشود بدن فرد مبتلا به آن نتواند هموگلوبین (پروتئین حاوی آهن که اکسیژن را در خون حمل میکند) به اندازه کافی تولید کند و در نتیجه، پایینبودن سطح هموگلوبین به عوارضی چون کمخونی، خستگی و تنگینفس در بیماران منجر میشود. عوارض دیگر این بیماری ممکن است شامل ضعف، کندی رشد و نیز بروز تغییراتی در استخوانهای صورت باشد که از انبساط بیش از حد مغزاستخوان ناشی میشود و ظاهر را تغییر میدهد. همچنین ممکن است پوست چهره و بدن رنگپریده یا زرد و ادرار تیره شود. افزون بر این، افراد مبتلا به تالاسمی ممکن است بیشتر در معرض خطر بیماریهای عفونی باشند. تالاسمی زمانی ایجاد میشود که فرد جهشهای ژنی خاصی را به ارث ببرد. در عین حال ازدواجهای فامیلی (اقوام نزدیک) اغلب باعث افزایش احتمال ابتلا به تالاسمی میشود، زیرا احتمال بیشتری وجود دارد که همسران، دارای ژنهای مشابه باشند. چنین ازدواجهایی، احتمال بچهدارشدن دو ناقل با یکدیگر را افزایش میدهد. همچنین مطالعات نشان می دهد که تالاسمی در میان شهروندان خاورمیانه، آفریقا، مدیترانه و جنوب، جنوبشرق یا شرق آسیا شایعتر است. در بررسی
سال ۲۰۲۰ که در «مجله بیماریهای نادر اورفنت» به چاپ رسید، تالاسمی از شایعترین ناهنجاریهای ژنتیکی توصیف شد که تعداد ناقلان آن در سطح جهان بین یک تا پنج درصد برآورد شده است. بهگفته سازمان خدمات ملی سلامت انگلیس، افراد مبتلا به تالاسمی «ماژور بتا» که شدیدترین شکل این بیماری است، ممکن است به تزریق ماهیانه خون نیاز داشته باشند و بیمارانی که به انواع خفیفتر این بیماری دچارند، ممکن است نیاز کمتری به تزریق خون داشته باشند. از سوی دیگر خودِ این بیماری و نیز انتقال خون، ممکن است به تجمع بیش از حد آهن در خون فرد منجر شود که گاهی به قلب، ریهها و سیستم غدد درونریز در سراسر بدن آسیب میرساند. برای مبارزه با این موضوع، بیماران ممکن است به درمان «کیلاسیون» (chelation) نیاز داشته باشند. کیلاسیون یک درمان مبتنی بر بیولوژیک است که در آن از یک دارو برای چسباندن و حذف مقدار اضافی یا سمی فرضی یک فلز یا ماده معدنی (مانند سرب، مس، آهن، کلسیم) از جریان خون استفاده میشود. بهگفته متخصصان دانشگاه نظام بهداشتی پنسیلوانیا در ایالاتمتحده، هرچند انواع خفیفتر تالاسمی ممکن است امید به زندگی را کم نکند؛ اما افراد مبتلا به
تالاسمی ماژور بتا اغلب در دهه ۲۰ زندگی خود میمیرند زیرا تجمع آهن در خون باعث نارسایی قلبی میشود. در سالهای اخیر متخصصان در تلاش برای ساخت داروهای جدیدتر برای کنترل هرچه بهتر و کمخطرتر این بیماری هستند.
باورهای غلط درباره تغذیه در دیابت
باورهای نادرست بسیاری در مورد دیابت نوع۲ سبب شده کنترل آن در بعضی از مبتلایان با مشکل مواجه شود. از آنجا که دیابت یک بیماری است که سیستمهای مختلف بدن را تحتتاثیر قرار میدهد، تصحیح باورهای غلط درباره آن، به پیشگیری از عود عوارض و بهبود وضعیت بیمار کمک میکند. دیابت منجر به افزایش سطح قندخون میشود و ابتلا به این بیماری مزمن زمانی اتفاق میافتد که غده پانکراس، قادر به تولید انسولین کافی نباشد؛ اما کسانی که مبتلا به دیابت هستند با چه باورهای غلطی درباره بیماری خود ممکن است با مشکل مواجه شوند؟ بنابر اعلام دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، چند باور غلط تغذیهای و رایج در میان افراد دیابتی از این قرار است:
مصرف کربوهیدراتها
مصرف کربوهیدرات، پایه و اساس یک رژیم غذایی سالم است؛ چه دیابت داشته باشید و چه نه. نانهای سبوسدار، غلات صبحانه، پاستا، برنج، سبزیجات نشاستهای مثل سیبزمینی، نخودفرنگی و ذرت میتوانند جزئی از وعده اصلی یا میان وعده شما باشند. کلید اصلی، کنترل حجم آنهاست. مصرف ۳ تا ۴ واحد از غذاهای حاوی کربوهیدرات در اکثر افراد دیابتی مشکلی ایجاد نمیکند. همچنین غلات کامل یکی از منابع فیبر هستند که میتوانند به سلامت معده شما کمک کنند و به دلیل آن که معمولا جذب قند آنان سریع نیست، در کنترل قند شما اثرات مضر نخواهند داشت.
مصرف پروتئین
واقعیت این است که مبتلایان به دیابت باید مراقب انتخابهای پروتئینی خود باشند چون اگر بهخصوص نوع پرچرب آنها را انتخاب کنند، به سلامت قلب و عروقشان نیز آسیب زدهاند. مبتلایان به دیابت باید در مورد میزان نیازشان به مصرف پروتئین، حتما با یک متخصص تغذیه در تماس باشند.
خوردن میوه
میوه ماده غذایی سالمی است و حاوی فیبر، ویتامینها و مواد معدنی بسیاری است. میوهها هم کربوهیدارت دارند و شما در برنامه غذاییتان نیاز به مصرف آنها دارید. اما حتما باید از یک متخصص تغذیه در مورد نوع میوه و میزانی که مجاز به مصرف آن هستید، مشورت بگیرید. بعضی از میوهها که حاوی قند فروکتوز به میزان زیاد هستند، در صورت مصرف بیش از حد میتوانند کنترل قند شما را مختل کنند.
مصرف شیرینی
اگر در کنار یک برنامه غذایی سالم و همراه ورزش باشد، یک فرد دیابتی میتواند از دسر و شیرینی نیز استفاده کند.
بحث ژنتیک
عوامل ابتلا به دیابت نوع یک که یک بیماری خود ایمنی است همچنان ناشناخته است. ممکن است این عوامل ژنتیکی و همچنین محیطی باشند. این نوع دیابت که معمولا از سنین کم بروز میکند به طور مستقیم به تغذیه یا اضافهوزن ارتباط پیدا نمیکند. در عوض در خصوص دیابت نوع۲ که در سنین بالاتر به خصوص بعد از ۴۰ سالگی بروز میکند تغذیه میتواند نقش داشته باشد؛ هرچند به شیوهای غیرمستقیم. نتایج آخرین بررسیهای علمی نشان میدهند که بین اضافه وزن و چاقی شکمی و همچنین ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط وجود دارد.
