از گرانی کاغذ تا ۹۵میلیارد فروش
آرمان - گروه ادبیات و کتاب: نمایشگاه سیودوم هم در سالی که با سیل شروع شد و با تحریمهای نفتی ادامه یافت امروز به پایان میرسد؛ پایانی که با گرانی کاغذ همراه بود و روزهای رکود کتابفروشیها و رکورد نشر کتاب و دیگر ماجراهایی که سیودو سال گریبانگیر کتاب و نمایشگاه کتاب است و همچنان هم. با همه این نقاظ ضعف، این دیوار کج سیودوساله همچنان راه خودش را میپیماید و پیش میرود... آنچه در ادامه میخوانید نگاهی است به مهمترین اتفاقات نمایشگاه سیودوم: از گرانی کاغذ تا انتشار کتابهای سیاستمداران ایرانی و خارجی و هنرمندان ایرانی و خداحافظی هوشنگ مرادیکرمانی خالق «قصههای مجید» که بخشی از کودکی و نوجوانی نسل پس از انقلاب است.
گرانی کاغذ
سیودو سال از برگزاری نمایشگاه کتاب تهران میگذرد، ولی هنوز نه جای ثابتی برای آن در نظر گرفته شده و نه پس از سیودوسال حالش بهتر شده است. این روزها، در روزهای جنگ اقتصادی، که در سبد خانوار هر ایرانی، اولین قربانی کتاب است، کتاب خود نیز به دردهای دیگری دچار شده است. مهمترینش کاغذ است. هرچه کاغذ گرانتر شود، قیمت کتاب بالاتر میرود، و این یعنی فروش کم کتاب و از دستدادن مخاطبان بیشتر.
وزیر ارشاد، که روز چهارم از نمایشگاه کتاب بازدید کرد، درباره میزان کاغذ وارداتی و ارز تخصیصی سال گذشته به این کالا گفت ۶۰میلیون دلار ارز به کاغذ تخصیص داده شده و سال گذشته ۲۰۰هزار تن کاغذ از طریق ارزهای یارانهای تخصیصی به کشور وارد شده است، که فقط ۲۳هزار تن آن از طریق وزارت ارشاد توزیع شد. با اینحال، مشکل کاغذ، نه فقط حل نشده، که بدتر هم شده است. درست روز بعد از دیدار وزیر ارشاد از نمایشگاه بود که رئیس اتحادیه صنف فروشندگان کاغذ و مقوا از افزایش ۱۰۰هزار تومانی قیمت هر بند کاغذ در بازار آزاد خبر داد و گفت: قیمت هر بند کاغذ ۷۰ گرم ۱۰۰در۷۰ از ۴۵۰هزار تومان در بازار آزاد به ۵۵۰هزار تومان رسیده.
یک روز پس از دیدار وزیر ارشاد از نمایشگاه کتاب، مقام معظم رهبری هم طبق روال هر سال، به مشکل گرانی کاغذ اشاره کردند و خطاب به وزیر ارشاد فرمودند: «مساله کاغذ را حل کنید!»
95میلیارد فروش
در دو روز نخست نمایشگاه کتاب، بهگفته حسین صفری، مدیر کمیته اجرایی سیویکمین نمایشگاه بینالمللی کتاب با افزایش دهدرصدی همراه بوده، هرچند میتوان به این گفته با تردید نگاه کرد، چراکه قیمت کتاب نسبت به سال گذشته چندبرابر شده، و این لزوما نمیتواند فروش کتاب را نسبت به پارسال بیشتر کرده باشد. بااینحال نمایشگاه کتاب در طی ده روز برپاییاش بیش از دو و نیممیلیون بازدیدکننده و فروشی بالای 95میلیارد تومان داشته است. بنا بر این آمارها، فروش کتاب در این دوره نسبت به سال گذشته که ۸۳میلیارد تومان بوده، پنجدرصد بوده است.
کتابهای سیاستمداران
یکی از اتفاقات عجیب نمایشگاه امسال، حضور کتابهای سیاستمداران بود که برخی از آنها با استقبال بیشمار مخاطبان مواجه شد.
«سردار سازندگی» عنوان شانزدهمین مجلد از روزنوشتهای اکبر هاشمی رفسنجانی بود که همزمان با نمایشگاه کتاب و در مراسم رونمایی از این اثر عرضه شد. شانزدهمین جلد از روزنوشتهای هاشمی رفسنجانی به خاطرات سال ۱۳۷۵ میپردازد و برخی از رخدادها و حوادث پشت صحنه سیاست این سال را مرور میکند. از برجستهترین رخدادهای سال ۱۳۷۵، برگزاری دور دوم انتخابات مجلس در حوزه تهران و اصفهان و آمادگی برای رقابتهای ریاستجمهوری اشاره کرد.
زندهیاد آیتا... منتظری هم با کتاب «حقوق انسان و سب و بهتان» حضور داشت. این کتاب حاصل درسگفتارهای ایشان است که برای نخستینبار در نمایشگاه عرضه شد. این درسها برآیند چند دهه تلاش آقای منتظری در سیاست و فقاهت و اجتهاد اصولی در زیربناهای سنتی فقه با همان اسلوب سنتی است و آن را میتوان نوعی پایهگذاری فقه حقوق بشر بهشمار آورد. فشرده این درسها پیشتر از سوی عمادالدین باقی تنظیم و پس از تائید آیتا... منتظری ابتدا در روزنامه شرق با عنوان «حقوق بشر یا حقوق مومنان» منتشر شد و سپس بهصورت جزوهای مستقل و در نهایت بهعنوان فصلی از کتاب «فلسفه سیاسی اجتماعی آیتا... منتظری» به انتشار رسید.
طلسم مهندس مهدی بازرگان نخستوزیر دولت موقت نیز پس از سالها شکست و امسال دو جلد از آثار او برای نخستینبار در نمایشگاه عرضه شد. این دوجلد به سخنرانیهای پس از انقلاب وی اختصاص دارد. این دو کتاب در دو جلد ۲۳ و ۲۴ از سوی بنیاد فرهنگی مهندس بازرگان منتشر شده است. در این مجلدات، بهخصوص جلد ۲۴، برخی از سخنرانیها و تحلیلهای انتقادی مهندس بازرگان نسبت به خطمشی جمهوری اسلامی در دوره امام خمینی منتشر شده، از جمله برخی از نطقهای پیش از دستور که آقای بازرگان در آنها با زبان صریحتری به انتقاد از نحوه برگزاری انتخابات مجلس پرداخته بود.
سخنرانی سال ۱۳۶۷ آقای بازرگان نیز ازجمله سخنرانیهای انتقادی است که در این کتاب آمده است. مهدی بازرگان در این سخنرانی که به مناسبت دهمین سال انقلاب ایراد کرد، با تبارشناسی انقلاب و برشمردن فرازهای تاریخی مهم، راه تحقق دگردیسی فرهنگی در جامعه را طولانی میداند که تنها با صبر و مشارکت همگانی محقق خواهد شد.
میشل اوباما هم یکی از سیاستمدارانی است که برای نخستینبار با کتابش در نمایشگاه کتاب حضور دارد. «شدن» عنوان این کتاب است که بیش از بیستمیلیون نسخه تاکنون در جهان فروش داشته و بهنوعی میتوان گفت پرفروشترین کتاب ایران نیز بوده، با بیش از بیستوسه ترجمه. این کتاب، دریچهای است به زندگی شخصی میشل اوباما پیش و پس از ورود به کاخ سفید. او اولین بانوی اول آمریکایی آفریقاییتبار بود. باراک اوباما، شوهرش هم نخستین رئیسجمهوری سیاهپوست آمریکا بود.
به این سری کتابهای سیاستمداران باید کتابهایی درباره کرهشمالی و داعش را هم افزود که فروش نسبتا خوبی در نمایشگاه داشتند.
کتابهای هنرمندان
جدا از سیاستمداران، هنرمندان شاخصی چون علی نصیریان نیز برای نخستینبار در نمایشگاه حضور داشتند. «آقای هالو» روایت هفتدهه زندگی هنری علی نصیریان است. این کتاب حاصل گفتوگوی نگین حسینی با علی نصیریان است.
نورالدین زرینکلک و منوچهر انور از هنرمندان برجسته هنرهای تجسمی نیز با کتاب «هزار بیشه ملانصرالدین» در نمایشگاه حضور دارد. این کتاب با همکاری دو چهره برجسته عرصه ادبیات و نقاشی در هیاتی شکیل عرضه کرده است: با طراحی بیش از ۱۰۰ تابلو. منوچهر انور بر این کتاب مقدمهای خواندنی نوشته و ضمن توضیحی مبسوط و تبارشناسانه درباره ملانصرالدین، آن را با برخی شخصیتهای طنز ادبیات کهن و معاصر ملل دیگر هم مقایسه کرده است. او همچنین به شرح چگونگی گردآوری این حکایتها پرداخته و درباره محتوای برخی حکایتهای ملانصرالدین و فرم گفتاری و نوشتاری آن نیز سخن گفته است.
خداحافظی مرادیکرمانی
تلخترین خبر نمایشگاه شاید خداحافظی هوشنگ مرادیکرمانی از نوشتن بود. مرادیکرمانی هفتادوپنجساله که کتاب جدیدش «یک قاشق چایخوری» در نمایشگاه حضور داشت، خداحافظی او از دنیای نوشتن بود: «این کتاب آخرین کارم است و بعد از آن میخواهم قلم را ببوسم و کنار بگذارم. چون این داستانها من را اذیت کردند.»
کپیرایت
یکی از مهمترین اتفاقات نمایشگاه سیودوم، مساله قانون کپیرایت بود که برخی از ناشران به رعایت آن، کتابهایشان را ترجمه و منتشر کرده بودند. نشر «کتاب کوچه» و «افق» از ناشرانی بودند که بیشترین سهم در کپیرایت را داشتند.
از نکات برجسته دیگر نمایشگاه سیودوم، ارجنهادن به تلاش «ناشران حلالخوار»، در سالن کارنامه نشر بود. در این مکان نمایشگاهی با عنوان «احترام به حقوق مولف» ترتیب داده شده و در آن کتابهایی که ناشران ایرانی در سال ۱۳۹۷ کپیرایت آنها را از ناشران خارجی خریداری و به زبان فارسی منتشر کردهاند، به نمایش گذاشته شده است.
براساس گزارش دبیرخانه نمایشگاه کتاب، حدود ۱۰۰ کتاب در این بخش به نمایش درآمده که ناشران ایرانی در آن با اجازه ناشر یا مولف کتاب و یا با توافق با ناشر خارجی، این آثار را به فارسی ترجمه و منتشر کردهاند. به جز این، مسئولان نمایشگاه غرفهای را در خود نمایشگاه با عنوان «رایت سنتر» یا «مرکز توافق» برای انتشار قانونی کتاب دایر کردهاند که تا پایان نمایشگاه، بیش از 150 مورد مذاکره با ناشران و نویسندگان خارجی برای انتشار کتابشان در ایران با برعکس از ایران به زبانهای دیگر ثبت شده است.
