عربستان و سنگ‌اندازی در روابط ایران- عراق

آرمان - کشور عراق به لحاظ ژئوپلیتیک دارای جایگاه بسیار مهمی در منطقه و جهان عرب است. به گونه‌ای که از این کشور تحت عنوان دروازه شرقی جهان عرب نام برده می‌شود. این کشور به لحاظ جمعیت، ثروت‌های خدادادی، حاصلخیزی سرزمین و مردمانی خونگرم و متمدن از یک سو مورد توجه کشورهای عربی و از سوی دیگر مورد طمع کشورهای غربی بوده است. پس از سرنگونی رژیم صدام، اهمیت کشور عراق به دلیل آنکه دارای تغییرات مهم در ساختار سیاسی شده دوچندان شد، به گونه‌ای که بازیگری بی‌طرف و مستقل در جهان عرب نام گرفته است. لذا طبیعی است که طرف‌های مهم در منطقه درباره عراق دید کاملا متفاوتی نسبت به سایر کشورها داشته باشند. دولت فعلی در عراق تلاش دارد نقش بی‌طرفانه‌ای را در تحولات منطقه بازی کند تا بتواند سایر بازیگران منطقه‌ای را به سمت خود معطوف دارد. بغداد با تهران روابط بسیار عمیق و برادرانه‌ای را برقرار کرده و برخلاف رژیم سابق عراق؛ اکنون این کشور با ایران روابط بسیار مستحکم و نزدیکی دارد که هر دو کشور این روابط دو سویه را قدر دانسته و در پی تعمیق گسترش روابط دو جانبه هستند، در این راستا سفرهای متعددی در سطوح بالا میان تهران-بغداد انجام می‌شود. این نیت و خواست طرفین است که به دنبال گسترش روابط دوجانبه هستند به گونه‌ای که گفته می‌شود حدود 12میلیارد دلار تبادلات تجاری میان طرفین است و پیش‌بینی می‌شود این تبادلات تجاری به حدود 20 میلیارد دلار برسد. همچنین روابط تاریخی دو کشور از چنان عمقی برخوردار است که حتی صدام که در پی توقف روابط دوستانه دو کشور و سوق دادن آن به سمت دشمنی بود نتوانست راه به جایی ببرد. همچنین این نکته را نباید فراموش کرد یکی از مهم‌ترین مراکز مهم دینی شیعیان در نجف اشرف قرار دارد به گونه‌ای که علمای بسیار بزرگی از حوزه علمیه نجف که اصالتا ایرانی‌الاصل بوده‌اند از این حوزه بیرون آمده‌اند که آخرین آنها حضرت آیت‌ا... سیستانی مرجع عالیقدر شیعیان است. از طرف دیگر عربستان سعودی پس از آنکه سناریوهای جنگ‌های نیابتی‌اش در منطقه نقش بر آب شد و نتوانست به اهداف از پیش طراحی شده‌اش از جمله تجهیز کردن تروریست‌های تکفیری و ناامن‌سازی منطقه برسد، در حال حاضر در پی آن است که از طریق مشوق‌های اقتصادی و توجهات سیاسی شکاف ایجاد شده در روابط بغداد-ریاض را بپوشانند. از این جهت است که عراق کنونی به صحنه بازی رقابت بازیگران بزرگ منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مبدل گشته است. این در حالی است که ذهنیت مردم عراق نسبت به سعودی‌ها به‌دلیل جنایت‌هایی که عربستان در حق مردم این کشور مرتکب شده بسیار منفی است. عبدالعزیز بنیانگذار حکومت آل سعود شیعیان را در همان زمان در کربلا و نجف قتل عام کرد که این مساله در حافظه تاریخی مردم عراق یک ذهنیت بسیار منفی نسبت به کشور عربستان ایجاد کرده است. بنابراین عربستان سعی دارد تا این ذهنیت‌های منفی تاریخی را به‌وسیله مشوق‌های سیاسی و اقتصادی که به عراق می‌دهد اصطلاحا پاک کند. گرچه پاک کردن ذهنیت تاریخی منفی مردم عراق نسبت به سعودی‌ها کاری دشوار است، اما دولت عراق با استفاده از چنین موقعیت‌هایی تلاش می‌کند که در راستای عمران و آبادانی کشورش قدم بردارد. به نظر می‌رسد درست زمانی که جمهوری اسلامی ایران در معرض تحریم‌های ظالمانه ایالات متحده آمریکا قرار گرفته بلوک غرب به رهبری آمریکا سعی دارند عراق را از ایران دور کرده و رشد مناسبات میان ایران و عراق را متوقف کنند. این در حالی است دولت عراق به خوبی آگاه است که عربستان چه به‌صورت پیدا و یا پنهان از تعمیق روابط اقتصادی چه اهدافی را دنبال می‌کند. سعودی‌ها در موقعیت کنونی به دنبال آن هستند که عراق را از ایران دور نگه دارند و یا اینکه در روابط تهران-بغداد سنگ‌اندازی کنند، اما عراقی‌ها بسیار آگاه هستند و سعی دارند یک رابطه معناداری میان روابط عربی و اسلامی خودشان برقرار کنند. کشور عراق به خوبی آگاه است که نگذارد این کشور به محل تسویه حساب کشورهای دیگر مبدل گردد. بنابراین عراق سعی دارد روابطش را با تمامی کشورهای موثر منطقه عمق بخشد لذا منافعش را به ضرر طرف دیگر قربانی نخواهد کرد که به نظر می‌رسد این استراتژی عراقی‌ها سیاستی حکیمانه است.