ضرورت ارتقای تابآوری در بحرانها
آرمان - مژده نوروزی: تابآورکردن شهرها در برابر حوادث طبیعی یکی از سیاستها و برنامههایی است که در قالب پروژههای اجتماعی- اقتصادی همواره مورد توجه مسئولان در دورههای مختلف بوده است. بهرغم تاکید بر تابآورکردن شهرها و کیفیتبخشیدن به زندگی مردم در شهرها و مناطق مختلف کشور که جزو سیاستهای دولت تدبیر و امید در پنجسال گذشته بوده است، همچنین وجود قوانین و ضوابط مناسبی که برای کیفیتبخشیدن به زندگی در شهرها و مناطق کشور تدوین شده و به تصویب رسیدهاند اما بهنظر میرسد هنوز تا رسیدن به مرحله مطلوب راه دشواری پیش روست. زلزله سال ۹۶ در کرمانشاه و سیل اخیر در ۲۴ استان کشور که در استانهای گلستان، لرستان و خوزستان پیامدهای ناگواری بههمراه داشت، گواه راه دشواری است که باید طی شود. با این حال رخداد حوادث طبیعی در کشور بیش از آثار و تبعات اقتصادیاش، تبعات اجتماعی از خود بهجای میگذارد که بهگفته کارشناسان جبران آنها بسیار زمانبر و سنگین است. به همین دلیل کارشناسان و صاحبنظران معتقدند باید تمامی دستاندرکاران نسبت به وظایف خود مسئولیت بیشتری بپذیرند. بدین معنا، حرفهمندان در تهیه طرحهای توسعهای، دانشگاهیان در آگاهیرسانی، مستندسازی و تحلیل حوادث و مسئولان در سیاستگذاری صحیح گامهای اساسی بردارند و نسبت به تصمیماتی که میگیرند، مسئولیت نیز بپذیرند.
در همین ارتباط محمدسعید ایزدی دبیر سابق شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در گفتوگو با «آرمان» گفته است: از سال 92 با تاکید بر سیاست ارتقای کیفیت زندگی و همان سیاست بازآفرینی شهری به همه مسئولان و حرفهمندان گوشزد کردیم شهرها در وضعیت خوبی بهسر نمیبرند. هماکنون، شهرها بهدلیل کمتوجهی در حوزه نظام برنامهریزی و در مدیریت دچار وضعیتی شدهاند که آبستن هرگونه حادثهای هستند. متاسفانه کمتوجهی به این موضوعات، موجب میشود تا با آسیبهایی همچون سیل، زلزله و مسائلی از این دست روبهرو شویم.
ضرورت همکاری دستگاهها و مدیریت شهری نسبت به مصوبات
دبیر سابق شورایعالی شهرسازی و معماری ایران با یادآوری اینکه مصوبه ساماندهی رودخانهها به تصویب شورایعالی شهرسازی رسیده است، توضیح میدهد: در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مشخصا مصوبهای جداگانه در خصوص وضعیت رودخانههای شهری تدوین شده است. همچنین دستورالعملهای مشخصی نیز برای اجرای آنها تهیه شد. همچنین برای رودخانه خرمآباد که هماکنون طغیان کرده است، سند طراحی با جزئیات اجرا تهیه کرده و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رساندیم. با وجود همه این اقدامات، متاسفانه دستگاهها و مدیریت شهری همکاری چندانی نکردند. ایزدی همچنین از تهیه پهنههای گسلهای زلزله و حرایم آنها با مشقت فراوان در دوران مسئولیت خود نام میبرد و میافزاید: با مشقت فراوان پهنههای گسلها و حرائم آنها تهیه شد. این سند در مورد تهران به شهردار وقت ابلاغ شد و شهردار وقت تا پایان دوره مدیریت خود این نقشهها را به مناطق ابلاغ نکرد، اما با انتخاب آقای حناچی بهعنوان شهردار تهران، این نقشهها به مناطق 22 گانه شهری تهران ابلاغ شد. وی رخداد مخاطرات طبیعی را در ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی فراوان عنوان میکند و میگوید: توجه به مطالعات بسیار جدی است. باید توجه کنیم اگر حادثهای همچون وقوع زلزله رخ دهد پهنههای تعیینشده از پرخطرترین پهنههای شهرهای ما هستند که روی آنها بیمارستان ساخته شده است و نیز کاربریهای پرخطری همچون ایستگاههای تحویل فشار گاز، پمپ بنزین و بسیاری کاربریهای پرمخاطره روی آنها هست و به همین دلیل ضرورت دارد راهکارهایی برای کاهش خطرپذیری اعمال شوند.
خسارات اجتماعی رخدادهای طبیعی غیرقابلجبران است
وی با تاکید بر اینکه بیتوجهی به وضعیت فعلی شهرها باعث بروز پیامدهای ناگواری همچون سیل اخیر شد، خاطرنشان میکند: جبران بخش عمدهای از رخدادهای طبیعی از جمله سیل اخیر، غیرقابلجبران است. بدین معنا درست است که در وضعیت بد پروژههای عمرانی مجبور میشویم بخش قابلتوجهی از بودجهها را به بازسازی اختصاص دهیم، اما آیا میتوان بخش عمدهای از آسیبهای اجتماعی و روحی که به ساکنان مناطق وارد شده است به سادگی و با صرف هزینه جبران کرد؟ قطعا نمیشود.
هشدار نسبت به فرونشست تهران
ایزدی تصریح میکند: نسبت به پدیده فرونشست در تهران، سیل و زلزله بهشدت هشدار میدهم. جای تاسف دارد که میدانیم شهرهای ما تابآوری ندارند و باز هم اقدامات پیشگیرانه را در اولویت قرار نمیدهیم. آسیبهای بیشماری هستند که شهرهای ما در رویارویی با آنها تابآور نیستند. بنابراین طبق فرمایشات مقام معظم رهبری تاکید میکنم پیش از بروز اتفاقات نسبت به رخدادهای طبیعی پیشنگری داشته باشیم. سیاستهای پیشنگرانه نسبت به رخدادهای طبیعی باید بسیار جدی تلقی شود.
نسبت به فرونشست تهران آمادگی وجود ندارد
به گفته این استاد دانشگاه، پدیده فرونشست بهدلیل سیاستهای نادرست چند دهه گذشته نسبت به برداشتهای بیرویه از سفرههای زیرزمینی شهرهای ما را تهدید میکند و هماکنون هیچگونه برنامهریزی برای آنها وجود ندارد تا روزی مواجه با این آسیبها شویم. این مشکل را در سایر مخاطرات طبیعی از جمله توفانها و سایر رخدادهای طبیعی نیز داریم. ایزدی به آتشسوزی پلاسکو اشاره میکند و درس نیاموختن از آن را بار دیگر گوشزد میکند. وی میگوید: ساختمانهایی همچون پلاسکو در شهرهای مختلف فراوان است که در عینحال آبستن جرقه کوچکی برای رخداد فاجعه انسانی هستند. اینها همه به ما یادآوری میکند با توجه به این وضعیت باید به سیاستهای پیشگیرانه روی بیاوریم. اگر ساختمانهای ما در مواجهه با هرکدام از آسیبها ایمن نیستند به فکر بیاییم و شروع به آگاهیبخشی به جامعه کنیم. همچنین آموزشدادن و تدوین ضوابطی که میتواند مالکان و استفادهکنندگان را به سمتی ببرد که ساختمانها را مقاومسازی و دفع خطر کنند، نیز کمک میکند تا به وضعیت پیشگیری از کاهش اثرات رخدادهای طبیعی، دست یابیم.
مکانیابی غلط توسعه در پلدختر
وی با تاکید بر اینکه مسائل و مشکلاتی که از منظر اجتماعی برای ساکنان مناطق مختلف در رخدادهای طبیعی همچون سیل و زلزله قابلجبران نیست، توضیح میدهد: سیل پلدختر و بعضا بخشی از آسیبهایی که به آن وارد آمد ناشی از مکانیابی غلط توسعه شهری پلدختر بود. توسعهای که در بستر رودخانه که احتمال طغیان داشت رخ داد. یادمان نرود شهرهایی همچون پلدختر در کشور کم نداریم. ایزدی یادآور میشود: تلاش ما در پنجسال گذشته کیفیتبخشیدن به زندگی مردم در قالب سیاست بازآفرینی شهری بود که اتفاقا جزو مصوبات دولت نیز بود، اما متاسفانه چندماهی است ستاد بازآفرینی شهری فعالیتی ندارد. وی تصریح میکند: متاسفانه هماکنون تقریبا گزارش فنی دقیقی از آسیبهایی که طی این چندسال به سر شهرهای ما آمده است، نداریم تا بتوانیم از آنها یافتهاندوزی کنیم و درس بگیریم تا در نهایت آنها را به مدیریت شهری که میتواند با اقدام عملی از این قبیل رخدادها، جلوگیری کند، ارائه دهیم.
اهمیت درسآموزی از حوادث رخداده
ایزدی میگوید: تصورم این است که باید بهجد از این آسیبی که افتاده درس بگیریم و همه ما مسئولیت خود را نسبت به مسائلی که شهرها از آنها رنج میبرند بپذیریم. این مسئولیت چه در قالب مهندسان مشاور تهیهکننده طرحها، چه در قالب دانشگاهیان و چه در قالب مدیریت شهری و دولت، مسئولیت روشنی است که میتواند مطالبه شود. امیدوارم ستاد بازآفرینی شهری بتواند دوباره به کار خود ادامه دهد که متاسفانه ششماه است تعطیل شده است. ستادی که میتوانست دستگاههای مختلف اجرایی را کنار هم بیاورد، آنها را با یکدیگر همراه و همدل کند و بر اولویتها تاکید داشته باشد و بهعنوان یک جایگاه قانونی در سال 94 در قالب مصوبات قانونی دولت تشکیل شد و مزایای خود را نشان داد، اما متاسفانه مدت مدیدی است تشکیل نمیشود، کار خود را از سر بگیرد. وی گفته است: امیدواریم چه در قالب سیاستگذاری و هماهنگی در مقیاس ملی و چه در مقیاس عملی در حوزه مدیریت شهری بتوانیم اقداماتی انجام دهیم تا از بروز حوادثی مشابه سیل امسال جلوگیری کنیم. ایزدی تصریح کرده است: یادمان نرود سیل یکی از آسیبهایی بود که به سر شهروندان آمد. تقاضا میکنیم از تمامی دستاندرکارانی که مشغول به فعالیت هستند نسبت به وظایف خود مسئولیت بیشتری بپذیرند. بدین معنا حرفهمندان در طرحهای توسعه، دانشگاهیان در آگاهیرسانی، مستندسازی و تحلیل آثاری که از حوادث اخیر رخ داده است، دقت بیشتری داشته باشند. ایزدی همچنین در بخشی از این گفتوگو، میگوید: چرا این اتفاقات تکرار میشود جای شگفتی و تاسف دارد. ما قوانین و دستورالعملهای لازم را داریم اما در عمل و آنجایی که باید برای طرحهای توسعه ما سند تهیه شود، بیتوجهی وجود دارد، یا آنجا که در قالب مدیریت شهری باید از صدور مجوز ممانعت بهعمل آید یا آنجایی که باید در مدیریت شهری نسبت به رخدادهای مختلف نظارت داشته باشد شاهد بیتوجه هستیم.
