اقتصاد فرهنگ در تله بیفرهنگها
آرمان - امیر داداشی: «بازار سیاه بلیت» اصطلاحی است که تا سالها پیش فقط در زمان برگزاری دربی پایتخت یا مسابقات مهم فوتبالی به گوش میرسید. اما اینترنتیشدن فروش بلیت کنسرتها و جشنوارههای مهم سینمایی، نظیر جشنواره فجر باعث شده تا عدهای از قبَل هنر و محبوبیت دیگران، روزی خود را بهدست آورند و نانی بر روغن فرهنگ کشور بزنند. چهارم اسفند بود که کیهان کلهر در صفحه اینستاگرام خود از آغاز پیشفروش بلیت کنسرتهای فروردینماه نوشت. از همان لحظه، بسیاری از طرفداران پر و پا قرص او پای سایتها نشستند تا در همان ابتدای سال روحشان را با صدای کمانچه کلهر جلا دهند. اما عدهای هم تور خود را برای سوءاستفاده از هنر او پهن کردند تا با پیشخرید بلیتهای این کنسرت سود قابلتوجهی را به جیب بزنند. بلیتهای «شهر خاموش» که بین ۵۰هزار تا ۱۶۰هزار تومان قیمت داشت، بلافاصله پس از آغاز پیشفروش به اتمام رسید. اما فقط چند دقیقه پس از سولداوت، پای معاملات بلیت کنسرت کلهر به سایتهای خرید و فروش اینترنتی باز شد. در این بین، سودجویان که از میزان محبوبیت این نوازنده بینالمللی آگاه بودند سعی کردند تا جایی که میتوانند دست در جیب طرفداران او کنند و بلیتهای گاه ۵۰هزار تومانی را تا ۱۰ برابر قیمت واقعی بفروشند. البته این دلالان به هر کنسرت و جشنوارهای چشم دوختهاند تا از آن بینصیب نمانند که نمونه آن را امسال در جشنواره فیلم فجر هم مشاهده کردیم. این اتفاق نشان میدهد گسترده تور سودجویی برخی دلالان دیگر به استادیوم آزادی محدود نمیشود، بلکه این تور از برج میلاد تا تالار وحدت را هم دربر میگیرد تا آنها اقتصادِ فرهنگ و هنر کشور را هم از دام بیفرهنگی خود در امان نگذارند.
روزی که سایتهای خرید و فروش اینترنتی در کشور راهاندازی میشد، بسیاری از راحتی مبادلات کالا میان شهروندان سخن میگفتند. با اینکه این سایتها کمک قابلتوجهی به تامین نیاز مردم در طول سالهای اخیر کردهاند، اما در این میان دلالان هم برای آسیب زدن به اقتصاد کشور و سوءاستفاده از شرایط، دیگر نیازی به حضور فیزیکی در بازارهای مختلف ندارند، بلکه آنها با داشتن یک گوشی تلفن همراه و یا رایانه، بدون انجام زحمت توانستهاند بر گستره فعالیت خود بیفزایند. شاید آنها درگذشته تنها به خرید و فروش خودرو بسنده میکردند، اما در دو سه سال اخیر دیگر کالایی را از گزند خود در امان نگذاشتهاند. هر کالایی که در این سایتها به فروش گذاشته میشود، واسطهگران به ارزانترین قیمت میخرند و آن به بالاترین قیمت میفروشند. آنها در این مدت نشان دادهاند که علاقه ویژهای هم به اتفاقات فرهنگی و هنری دارند و همواره به فیلمها و خوانندههای محبوب ارادت خاصی نشان دادهاند. چنانکه در جشنواره فیلم فجر امسال آنها در اول صف پیشخرید بلیت حضور داشتند.
جشنواره فجر طعمه هرساله دلالان
این روزها دلالان رفتاری را از خود نشان میدهند که سالها پیش بیشتر در هنگام برگزاری دربی پایتخت شاهد آن بودیم. این افراد که میدانستند برای تماشای مسابقه فوتبال پرسپولیس و استقلال بیش از ظرفیت استادیوم آزادی، تماشاگر راهی ورزشگاه میشود از شب قبل جلو بلیتفروشیها صف میکشیدند تا با اتمام بلیتهای رسمی، وارد گود شوند و با راهاندازی بازار سیاه، سودهای قابلتوجهی را از فروش بلیت به تماشاگرانی که بیرون استادیوم ماندهاند به جیب بزنند. بهنظر میرسد با افزایش کنترلها در بازیهای مهم فوتبال و استقبال کمتر هواداران فوتبال از بازیهای سنتی، این بار سودجویان به بخش فرهنگی کشور رسوخ کردهاند و آن را بهترین بازار برای سودجویی میدانند. در جشنواره فجر امسال که طعمه هرساله دلالان فرهنگی به حساب میآید، هر سری (11 برگ) بلیت سینماهای گروه الف، 132هزار تومان به فروش میرسید و سری کامل یک سانس سینماهای گروه ب نیز 88هزار تومان قیمت داشت. بهدلیل طرفداران زیادی که این جشنواره سینمایی دارد و محدودیت زمان و مکان، معمولا تعداد زیادی از متقاضیان از خرید بلیت بازمیمانند و مجبورند به بازار سیاه مراجعه کنند. چراکه تضمینی هم برای موفقیت در خرید این بلیتها از گیشه در زمان اکران فیلم وجود ندارد. بهدنبال بالابودن تقاضا در این بازار، دلالان تا جایی که میتوانند قیمتها را بالا میبرند. بررسیهای «آرمان» در زمان جشنواره فجر امسال از بازار سیاه جشنواره نشان داد سانس ساعت 10 سینما آزادی بین علاقهمندان به فیلم و سینما محبوبیت فراوانی دارد. از اینرو بلیتهای مربوط به این سانس با قیمتهای بیش از 500هزار تومان در بازار سیاه به فروش میرسید. قیمتهایی که در علاوه بر سایتهای خرید و فروش، پیش از آغاز جشنواره هم جلو درهای سینما ارائه میشد. یعنی این افراد با فروش هر سری 11تایی این بلیتها بیش از 350هزار تومان به جیب میزدند. در این بین برخی نهادها و ارگانها نیز با اعطای بلیت رایگان به کارکنان و حتی آشنایان خود که علاقه چندانی هم به سینما ندارند، بر التهابات بازارسیاه بلیت جشنوارههای سینمایی میافزایند. بر این اساس عدهای که پولی برای خرید بلیت نپرداختهاند با قیمتهای بیش از نیممیلیون تومانی بر بداخلاقیهای فرهنگی میافزایند. البته بعضی از فیلمها هم در لابهلای برگزاری جشنواره با حواشی مختلفی مواجه میشوند که متقاضیان بالقوهای برای تماشا پیدا میکنند. این امر باعث میشود گاهی عدهای هم که با هدف دلالی اقدام به پیشخرید بلیت نکردهاند به فروش تکبلیتها روی آورند که نمونه آن را امسال در حواشی بهوجودآمده برای فیلم «متری شیش و نیم» به کارگردانی سعید روستایی ملاحظه کردیم که عدهای موفق شدند بلیت این فیلم را بالاتر از 100هزار تومان بفروشند.
رفتار از سر نیاز یا بیفرهنگی
بیفرهنگی اقتصادی تنها به سینما و جشنوارههای آن محدود نمیشود. بلکه این روزها کنسرتها هم به جولانگاهی برای دلالان تبدیل شدهاند. برخی هنرمندان نظیر کیهان کلهر یا شهرام ناظری به واسطه مهارت بیبدیلی که در نوازندگی و خوانندگی دارند از محبوبیت بالایی برخوردارند و دلالان میدانند که دوستداران موسیقی اصیل و سنتی حاضرند برای بهرهمندی از هنر آنها تا چند برابر قیمت هزینه کنند. از همین رو، زمانی که کیهان کلهر در صفحه اینستاگرام خود از برگزاری کنسرت در فروردین 98 خبر داد، بیش از آنکه طرفداران او خوشحال بشوند، بساط شادی سودجویان فراهم شد. در یکی از مشاهدات خبرنگار «آرمان» یک برگ بلیت کنسرت کلهر، 435هزار تومان قیمتگذاری شده بود. در حالی که بلیتهای کنسرت «شهر خاموش» بهطور رسمی 50هزار تا 160هزار تومان بها داشت. علاوه بر این، اکنون برخی سرمایهگذاران فعالیت تجاری خود را به سمت موسیقی پاپ آوردهاند و با کشف خوانندههایی توانستهاند از قبل برگزاری کنسرت سودهای قابلتوجهی به دست آورند. اما این کنسرتها جیب عده دیگری را هم پرپول میکنند. بهعنوان مثال قرار است بهزودی اولین کنسرت علی یاسینی با بهای بلیت 50هزار تا 150هزار تومان برگزار شود. اما در یکی از سایتهای اینترنتی دو برگ بلیت 80هزار تومانی به قیمت 700هزار تومان قیمتگذاری شده است. یعنی هر برگ بلیت 270هزار تومان بیش از بهای واقعی فروخته میشود و این شخص فقط از این طریق 540هزار تومان سود میکند. محسن شریفیان از دیگر هنرمندانی است که بهواسطه تسلط بر موسیقی جنوبی، در مدت اخیر طرفداران خاص خود را پیدا کرده است. بلیت کنسرت جدید او هم در بازار سیاه رونق یافته و در یکی از مشاهدات سه برگ بلیتی که مشخص نیست کجای سالن قرار دارد 900هزار تومان فروخته میشود. اگر قیمت هر بلیت را بالاترین رقم رسمی، یعنی 150هزار تومان در نظر بگیریم، فروشنده این بلیتها 450هزار تومانی سود بدون زحمت بهدست میآورد. بههر حال چنین رفتارهایی بین دلالان ریشه تاریخی دارد. آنها این روزها به هیچ بازاری امان نمیدهند و به قیمتها اجازه نمیدهند روی آرامش را به خود ببینند. در این بین عدهای از شهروندان هم پا در مسیر دلالان گذاشتهاند و سعی دارند از این طریق درآمدهایی داشته باشند. مشخص نیست که این رفتار از نیاز اقتصادی آنها نشات میگیرد یا ریشه در یک بیفرهنگی اقتصادی دارد. اما هر چه هست رسمیتی در اقتصاد ایران ندارد و از لحاظ شرعی و اخلاقی هم مذموم است. از مخاطبان فرهنگی و هنری کشور نیز انتظار میرود از طرق رسمی نیاز خود را رفع کنند تا برای اشاعه بیفرهنگی اقتصادی این دلالان تضمینی وجود نداشته باشد. تنها کافی است آنها یک بار شکست را تجربه کنند تا دیگر پای را فراتر از حد قانونی اقتصاد نگذارند. ناظران و قانونگذاران نیز موظفند با اصلاح قوانین و اعمال سختگیریها از رشد فزاینده اینگونه رفتارهای اقتصادی جلوگیری کنند.
