شوک استعفای ظریف به اقتصاد

آرمان - استعفای وزیر امور خارجه کشورمان بسیار بهت‌آور بود. انتخاب وزیر خارجه جدید هم زمان‌بر است و این به‌معنای از کار افتادن دیپلماسی اقتصادی در حیاتی‌ترین زمان ممکن است. در حساس‌ترین شرایط اقتصادی، تزلزلی در مراوادات تجاری ایجاد می‌شود و شرکای تجاری به تردید می‌افتند. در واقع، در وضعیت حساس کنونی، وضعیت مبهمی در اقتصاد بین‌المللی و منطقه‌ای ایجاد می‌شود. قطعا تبعات این تصمیم دامن اقتصاد ایران را می‌گیرد؛ به این معنا که این موضوع به افزایش ریسک اقتصادی و تزریق و تحمیل بی‌ثباتی اقتصادی و همچنین تزریق پیش‌بینی‌ناپذیر بودن اقتصادی ایران منجر می‌شود. هر چقدر اقتصاد ایران پیش‌بینی‌ناپذیرتر باشد، سوداگری و انتظارات تورمی در بازارهای غیرمولد افزایش می‌یابد. باید بگویم خبر استعفای آقای ظریف شوک بسیار بزرگی را به اقتصاد ایران از زوایای مختلف وارد می‌کند. درواقع این استعفا، نبود انسجام داخلی و دودستگی را مخابره می‌کند. برداشت من این است که استعفای آقای ظریف یک بار و فشار روانی از حیث انتظارات رو به بالا در مورد قیمت‌های بازار به جامعه مخابره می‌کند. بحثی که در اقتصاد ایران بسیارمهم است و در آینده هم بسیارنقش‌آفرین خواهد شد، بحث ثبات اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیر بودن اقتصاد است؛ امروز اقتصاد ما بیشتر از همه چیز به این دو بحث نیاز دارد. هر عامل و متغیری اعم از عامل سیاسی یا تدبیر اقتصادی، اگر ریسک اقتصادی کشور ما را بالا ببرد، اگر آرامش و ثبات اقتصادی ما را بر هم بزند و اگر پیش‌بینی‌ناپذیری اقتصاد را تشدید کند، به انتظارات رو به بالا در اقتصاد دامن می‌زند. به هر حال، استعفای وزیر امور خارجه کشورمان به عنوان یک عنصر سیاسی یعنی یک مولفه سیاسی بر اقتصاد ایران قلمداد می‌شود. به عبارتی دیگر، این استعفا یک عنصر اقتصادی نیست که گفته شود یک تدبیر نادرست اقتصادی یا یک تکانه اقتصادی بوده است؛ این یک تکانه سیاسی بوده که خود برهم‌زننده آرامش و ثبات بازارهای ما قلمداد می‌شود. محافل تجاری، بازرگانان، مدیران اقتصادی ما چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی و غیره، وقتی با چنین خبری به یکباره مواجه می‌شوند، به معنای تشدید پیش‌بینی‌ناپذیری اقتصاد است. بدین ترتیب ما با پیش‌ناپذیری شدیدی در ماه‌های پیش‌رو مواجه خواهیم شد. در جلسه‌ای که من و دیگر اقتصاددانان با عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی داشتیم، مدام بر این نکته تاکید کردیم که تلاش کنند تا متغیرهای کلیدی اقتصاد پیش‌بینی‌پذیر شوند. پرسشی که از سوی تجار، سرمایه‌گذاران و البته مردم مطرح می‌شود این است که در ماه‌های آینده سرنوشت متغیرهای کلیدی اقتصاد ما چه خواهد شد؟ همه انتظار دارند تا دولت یک تصویر حداقلی از ماه‌های پیش‌رو ارائه کند. بنابراین مطالبه این است که یک تصویر از آینده ترسیم شود تا تجار و سرمایه‌گذاران ما بدانند قرار است چه اتفاقی در اقتصاد بیفتد. چراکه آنها با یک تکانه بزرگی مثل استعفای شبانه وزیر امور خارجه به عنوان فعال و ارکان اصلی سیاست خارجی و دیپلماسی اقتصادی مواجه شده‌اند. آقای ظریف تنها دنبال‌کننده مسائل سیاسی در فضای بین‌المللی نبودند. در چنین شرایطی لازم است یک دیپلماسی فعال اقتصادی برای دور زدن تحریم‌ها و همکاری بیشتر با شرکای تجاری ایجاد شود. چنین تزلزلی هم برای داخل بهت‌آور بوده و هم برای شرکای خارجی ما. درواقع شرکای تجاری ما در مراودات اقتصادی با ایران دچار تردید می‌شوند. باید بر این نکته تاکید کنم که این تکانه، یک تکانه بسیاربزرگی بود؛ هم در زمینه روابط با شرکای تجاری مثل چین و دیگر کشورها و هم در داخل به به نبود ثبات اقتصادی دامن می‌زند. درواقع این سوال برای فعالان اقتصادی ایجاد خواهد شد که در نبود آقای ظریف، سرانجام برجام، مبادلات مالی با شرکای تجاری یا سرنوشت کانال‌های مالی چه خواهد شد؟ همه اینها به انتظارات دامن خواهد زد و انتظارات قیمتی را افزایش می‌دهد. وقتی انتظارات قیمتی رو به بالا می‌رود، دوباره هیجان و شوک به جامعه و بازار تزریق می‌شود. روز گذشته هم بازار یک تاثیر جزئی از استعفای وزیر امور خارجه پذیرفت، اما قطعا هنوز بازار در بهت است و شاید آثار این شوک در روزهای آینده بیشتر بر اقتصاد دیده شود. در شرایط فعلی ما به شدت نیازمند یک دیپلماسی قوی اقتصادی هستیم. به هر حال دور زدن تحریم‌ها و خنثی کردن برخی اقدامات آمریکا در فضای جهانی نیازمند یک تیم کاربلد و دیپلماسی توانمند است. اقدامات آقای ظریف باعث شناخت شرکای تجاری ما از وضعیت اقتصادی شده بود و این استعفا باعث مردد شدن آنها خواهد شد.