ظریف! تو باید بمانی

آرمان - مطهره شفیعی: شیرینی پخش کردند تا نشان دهند چه اندازه از استعفای ستون دولت خشنود هستند اما غافل از آن بودند که جامعه در دانه دانه شیرینی‌هایی که تعارف می‌کردند پی به ریشه مشکلات کشور در حوزه‌های مختلف به‌ویژه اقتصادی خواهد برد و خواهد دانست مسبب اصلی مشکلات نه وزرای کاردان بلکه انقلابی‌نماها هستند که اجازه بهبود فضای کشور را به امثال ظریف نمی‌دهند. شیرینی امروز دستاوری تلخ‌تر از زهر برای مخالفان دولت دارد. استعفای ظریف این بار از اینستاگرام منتشر شد و رئیس‌جمهور را با چالش جدی مواجه کرد. چالش تصمیم‌گیری درباره تصمیم وزیر خارجه که بسیاری او را ستون اصلی دولت می‌دانند. تردیدی در این نیست که «برجام» مهم‌ترین موفقیت دولت روحانی است و ارزیابی عملکرد دولت بدون توجه به «برجام» که دستاورد بزرگ تاریخی ایران است امکان‌پذیر نخواهد بود. از سوی دیگر برقراری تعامل مثبت با جهان در عین حفظ و تقویت منافع ملی مهم‌ترین اقدام محمدجواد ظریف است که قابل کتمان نیست. رئیس‌جمهور در چند روز اخیر بارها تاکید کرد که نمی‌توانیم به دور خود دیوار بکشیم؛ ظریف دیوارهایی را پایین آورد که به دلیل تنگ‌نظری و البته توانایی کم مدعیانی که سال‌ها بر کرسی وزارت خارجه نشسته بودند، ساخته شد. «نمی‌توان بدون آنکه خیس شد، شنا کرد»؛ این توصیه آذرماه ظریف به کشورهای اروپایی بود که از آنها می‌خواست برای امنیت جهانی عقب‌نشینی نکنند. وزیر امورخارجه هم از خیس شدن هراسی نداشت و با آمریکا و کشورهایی پای میز مذاکره نشست که تا پیش از حضور او در وزارتخارجه استراتژی دقیقی برای کسب منافع ملی از کشورهای مخالف ایران اندیشیده نشده بود و تنها «شعار» اوج تدبیر مدعیان دیپلمات‌های دولت‌های قبل روحانی بود. ظریف اقدامات زیادی انجام داد و کمتر فردی است که در جامعه منکر تاثیر اقدامات ظریف در حوزه‌های مختلف به‌ویژه حوزه اقتصادی شود. درست در زمانی که پرونده ایران با قطعنامه‌های متعدد شورای امنیت، ذیل فصل هفتم منشور ملل بررسی می‌شد و ایران از منظر حقوق بین‌الملل خطری برای صلح و امنیت جهانی محسوب می‌شد و دقیقاً در زمانی که تحریم‌های ضد ایرانی به اوج خود رسیده و منابع ارزی داخلی هم ته کشیده بود، متخصص‌ترین دیپلمات ایرانی سکان وزارت خارجه و مذاکرات هسته‌ای را در دست گرفت و مصدق‌وار به دفاع از ایران در مجامع مختلف جهانی پرداخت. رویکرد موثر و البته متفاوت ظریف سبب شد تا در منگنه فشارهای داخلی و خارجی قرار گیرد.

رمزگشایی از دلایل استعفا

ظریف در آخرین ساعت روز دوشنبه در صفحه اینستاگرام خود نوشت: «با عرض تبریک به مناسبت میلاد خجسته حضرت فاطمه زهرا سلام‌ا... علیها، روز مادر و روز زن، از بزرگواری مردم عزیز و دلاور ایران و مسئولان محترم در 67 ماه گذشته بسیار سپاسگزارم. از ناتوانی برای ادامه خدمت و تمام کاستی‌ها و کوتاهی‌ها در دوران خدمت صمیمانه پوزش می‌خواهم. شاد و سربلند باشید.» البته پیش از این هم خبر از تصمیم ظریف برای استعفا منتشر شده بود اما این بار نوع اعلام استعفای ظریف پیام‌های زیادی داشت از جمله اینکه عزم او برای خداحافظی با کرسی وزارت خارجه جزم است. ساعاتی بعد خبر رسید که جمعی از دیپلمات‌ها و مدیران وزارت امور خارجه درصدد استعفا هستند که ظریف در پاسخ به آنها نوشت: «برای بنده خدمت در کنار شما افتخار بود و امیدوارم استعفای بنده تلنگری برای بازگشت وزارت امورخارجه به جایگاه قانونی‌اش در روابط خارجی باشد.» دو کلمه «جایگاه قانونی» رمزگشای خوبی برای درک چرایی استعفای ظریف است. وزیر امور خارجه نشان داد از برخی تصمیمات خارج از حوزه این وزارتخانه ناراضی است که در تایید این ادعا می‌توان به آنچه اشاره کرد که ظریف شامگاه دوشنبه و ساعتی پس از انتشار استعفایش استناد کرد. انتخاب مدعی شد وزیر امور خارجه در پاسخ به پرسش این رسانه چنین نوشته است: «بعد از عکس‌های ملاقات‌های امروز دیگر جواد ظریف به عنوان وزیر خارجه در جهان اعتباری ندارد». عکس‌هایی که ظریف به آن اشاره کرد به حضور بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه در ایران و دیدار او با مقامات کشور است که ظریف در جایگاه وزیر خارجه در آن حضور ندارد. ناهماهنگی حضور اسد در ایران و دیدارهای او یکی از دلایل نارضایتی ظریف است که در موضوع تصاویر دیدارها به آن اشاره کرده است. دیروز علی نجفی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم این ادعا را تایید کرد و گفت: در دیداری که روز گذشته با محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه انجام شد، رئیس دستگاه دیپلماسی از برخی ناهماهنگی‌ها ناراحت بود. از سوی دیگر حسام الدین آشنا مشاور رئیس‌جمهور هم دیروز چنین توئیت کرد: «امان از ناهماهنگی‌ها».

نيازي به دلجويي ندارم

ظهر دیروز بار دیگر ظریف نوشت:‌ «استعفای من صرفا به منظور دفاع از شأن و جايگاه وزارت امور خارجه در روابط خارجي بوده است که آن را در کنار ساير توانمندي‌ها براي امنيت ملي ايران حياتي مي دانم. من ناراحتي و دلخوري شخصي ندارم و نيازي به دلجويي ندارم. به عنوان وزير خارجه وظيفه داشتم به‌خاطر منافع ملي و اقتدار کشور در برابر رعايت نشدن جايگاه وزارت خارجه واکنش نشان دهم. بقيه گمانه‌زني‌ها صرفا زاييده تخيلات افراد است» اما نمی‌توان منکر گلایه‌های وزیر خارجه شد چنانکه دیروز جمهوری اسلامی نوشت؛ ظریف گلایه داشت که گاهی لطمه‌های وارده از طریق دوستان، حتی از دشمن هم بر نمی‌آید که چنین ضربه‌های کاری و موثری به دستاوردهای نظام در عرصه دیپلماسی جهانی وارد کند و بذر تردید و بی‌اعتمادی را در جامعه بپاشد.

معنای سکوت رئیس‌جمهور!

دیروز برخی سایت‌ها مدعی شدند اسحاق جهانگیرى، معاون اول رئیس‌جمهور با محمدجواد ظریف وزیر امورخارجه درخصوص استعفای او تلفنى گفت‌وگو کرده است. اما همه در انتظار واکنش رئیس‌جمهور به استعفای ظریف بودند همانند همان روز که از وزیر ارتباطات در برابر شکایت‌ها دفاع کرد اما حسن روحانی سکوت را به هر موضع‌گیری و واکنشی ترجیح داد و تنها در بخشی از سخنرانی روز گذشته خود گفت: ‌«وزارتخانه‌های امور خارجه و نفت و بانک مرکزی، خط مقدم ما در مبارزه و مقابله با آمریکا هستند و من از آقایان ظریف، زنگنه و همتی به عنوان کسانی که در این خط مقدم مبارزه ایستاده و تحت فشارند، قدردانی می‌کنم.» رئیس‌جمهور همچنین در اشاره معنی‌داری به سفر بشار اسد گفت: آقای بشار اسد گفت سفر من دیپلماتیک نبوده و صرفا برای تشکر از ایران آمده‌ام. در این میان برخی معتقدند قرار است در محافل خصوصی‌تر روحانی موضوع استعفای ظریف را پیگیری کند و فعلا ترجیح می‌دهد در سخنرانی عمومی صحبتی در این باره نداشته باشد.

سهم مخالفان دولت در استعفای ظریف

در بررسی دلایل استعفای ظریف نمی‌توان به اقدامات مخالفان اشاره کرد. مخالفانی که در داخل و خارج کشور یک هدف را دنبال می‌کنند و ائتلافی نانوشته با هم دارند. یک ماه پیش بود که مخالفان دولت در قم تجمعی در اعلام مخالفت با تصویب FATF و پالرمو به راه انداختند و پلاکاردهایی را بالا گرفتند که محتوای آن تهدید رئیس‌جمهور و وزیر خارجه بود و اینگونه القا کردند که آنها تا قبل از سال نو جایگاهی در پاستور ندارند و بر روی برخی پلاکاردها نوشته شده بود: «شد ملت ما بدنام؛ گور پدر برجام» یا «ای آنکه تو عامل گرانی، تا عید خداکند نمانی» البته این پلاکاردها و تهدیدها جدا از برنامه‌ریزی‌های مداوم برای تضعیف ظریف و دستاوردهای اوست. 6 بهمن هم تجمع تعدادی از مخالفان دولت در قم در مخالفت با تصویب FATF و پالرمو بعد از اقامه نماز جمعه با سخنرانی حجت‌الاسلام مجتبی ذوالنوری عضو کمیسیون امنیت ملی برگزار شد و در این تجمع عده‌ای با بالا بردن پلاکاردهایی، انتقادات عجیبی را متوجه وزیر امور خارجه و مجمع تشخیص مصلحت نظام کردند. اکنون میزان مخالفت‌ها و کارشکنی‌های مخالفان دولت در قم نشان می‌دهد که ظریف امیدی به اصلاح آنها ندارد و در تصمیم خود برای استعفا مخالفت‌های دلواپسان قم را مدنظر داشته است چرا که اگر چنین نبود در دی ماه نمی‌گفت: «زمانی که نامزد وزارت بودم حمله شد، زمانی که کارشناس بودم، می‌خواستم سفیر شوم، معاون وزارت خارجه بودم حمله شد، روزنامه‌هایش هست. سابقه ما با برخی دوستان عزیزمان به ۳۰، ۴۰سال می‌رسد، دوستان‌مان هم می‌دانند بنده که ۳۰، ۴۰سال در برابر این حرف‌ها دوام آورده‌ام بازهم به حول و قوه الهی دوام می‌آورم».

نه مجلس به استعفای ظریف

نــــایب رئیس‌مجلس دیــــــروز گفت بعید است رئیس‌جمهور استعفای وزیر امور خارجه را بپذیرد زیرا جایگزینی در حد ایشان وجود ندارد. علی مطهری افزود: «رئیس‌جمهور باید مانع دخالت‌ها بشود، از ابتدای دولت دوازدهم عقب نشینی کرده است، مجلس می‌تواند کمک کند، ولی بیشتر شخص رئیس‌جمهور است که باید از ابتدا اقتدار بیشتری می‌داشت و اجازه دخالت نیروهای غیر مسئول در سیاست خارجی را نمی‌داد. البته الان هم یک مقدار دیر شده است ولی رئیس‌جمهور مجری قانون اساسی است و باید از حقوق وزارت خارجه دفاع کند. رئیس‌جمهور نباید فشار را قبول کند». رئیس فراکسیون امید مجلس هم گفت: برخی موازی کاری‌ها لطمات جدی به روند توسعه کشور زده است. دکتر ظریف یک چهره امین، پرتلاش، متخصص و وفادار به آرمان‌های انقلاب است محمدرضا عارف افزود: رئیس جمهور به مانند گذشته قرص و محکم از دکتر ظریف حمایت کند. فراکسیون‌های سه‌گانه مجلس به استعفای ظریف واکنش نشان دادند. فاطمه سعیدی سخنگوی فراکسیون امید با اشاره به برگزاری نشست ظهر دیروز این فراکسیون با برخی مسئولان وزارت امور خارجه، از آخرین فعالیت‌های این فراکسیون در رابطه با استعفای وزیر امور خارجه خبر داد و گفت: «خروجی این جلسه حمایت فراکسیون امید از وزیر امور خارجه و درخواست برای بازگشت ایشان به رأس وزارت خارجه است. ما به طور جدی این پیغام را به رئیس‌جمهور نیز منتقل کردیم که خواستار ادامه فعالیت دکتر ظریف هستیم». فراکسیون ولایی جنین دیدگاهی داشت: «فرار کردن از میدان پاسخگویی چه به بهانه اختلاف با رئیس‌جمهور و چه به بهانه فشار مخالفان، از منظر مردم عزت ایجاد نمی‌کند. در شرایط سخت فرار کردن از میدان پاسخگویی و تنها گذاشتن روحانی مردانگی سیاسی تلقی نمی‌شود، ظریف باید بماند» و سخنگوی فراکسیون مستقلین مجلس با اعلام مخالفت این فراکسیون با استعفای وزیر امور خارجه، از ظریف به عنوان سرمایه کشور یاد کرد و گفت که نباید این سرمایه‌ها را به سادگی از دست بدهیم. 135 نماینده مجلس در نامه‌ای به رئیس‌جمهوری خواستار ادامه حضور و فعالیت محمدجواد ظریف در وزارت امور خارجه شدند. در این بیانیه خطاب به رئیس‌جمهور آمده است: «ما نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن تشکر از زحمات بی‌شائبه دکتر ظریف و تأکید بر ادامه خدمات ایشان در جایگاه ریاست دیپلماسی کشور بر ضرورت انسجام و هماهنگی‌های بیشتر در حوزه دیپلماسی و روابط بین‌الملل تأکید کرده و از جنابعالی می‌خواهیم با مخالفت جدی با استعفای وزیر امور خارجه نگرانی نمایندگان خانه ملت را از وضعیت پیش آمده خاتمه بخشید» عصر دیروز هم مصطفی کواکبیان، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفت: نامه‌ای به امضای 150 تن از نمایندگان خطاب به رئیس‌جمهور در مخالفت با استعفای وزیر امور خارجه نوشته شده است.

دیروز معاون پارلمانی رئیس‌جمهور گفت: بعید می‌دانم رئیس‌جمهور با استعفای ظریف موافقت کند.حسینعلی امیری افزود: بسیار امیدواریم که آقای ظریف از استعفای خود انصراف دهد و بعید می‌دانم آقای روحانی با استعفای ایشان موافقت کند. در حال حاضر درباره وزیر صنعت هیچ استیضاحی در مجلس مطرح نیست. حسام‌الدین آشنا چند توئیت درباره استعفای ظریف منتشر کرد که در یکی از آنها آمده بود: «جواد ظریف برای ملت ایران از جان مایه گذاشت و همچون آرش کمانگیر هرگز ایرانیان را مأیوس نکرده است». معصومه ابتکار معاون امور زنان رئیس‌‌جمهور هم گفت: «امیدواریم محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه یا شخص رئیس‌جمهوری به شایعات استعفای وزیر خارجه پایان دهند. از تمام تلاش‌های دکتر ظریف در برنامه برجام و فعالیت‌های هسته‌ای قدردانی می‌کنیم».

‌درخواست شورای شهر تهران از ظریف

اعضای شورای شهر تهران از مخالفان استعفای ظریف بودند. رئیس شورای اسلامی شهر تهران نیز با اشاره به خبر استعفای وزیر امورخارجه گفت: این اقدام موجب نگرانی افکار عمومی شده است. محسن هاشمی ادامه داد: «محمدجواد ظریف طی سه دهه گذشته یکی از موفق‌ترین دیپلمات‌های نظام بوده و همواره مورد اعتماد رهبر معظم انقلاب هستند و آیت‌ا... هاشمی رفسنجانی نیز به ایشان اعتقاد داشتند.» وی ابراز امیدواری کرد: با حمایت ویژه رئیس‌جمهوری و سایر مسئولان از وزیر امور خارجه، وی قدرتمندتر از گذشته به خدمت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ادامه دهد. مرتضی الویری که تجربه خدمت در دستگاه دیپلماسی کشور به عنوان سفیر ایران در اسپانیا را دارد در این پیام توئیتری آورده است: باید خون گریست که با دخالت‌های غیر حرفه‌ای در سیاست خارجی کشور یک دیپلمات ممتاز، خوشنام، شجاع، دلسوز، میهن پرست و کارآمد مانند دکتر ظریف مجبور به استفاء می‌شود. وی در ادامه این پیام تاکید کرده است: خسارت نبود ظریف در دستگاه دیپلماسی ایران جبران ناپذیراست.

‌ از پخش شیرینی تا درخواست ممنوع الخروجی

فعلا خوشحال‌ترین افراد دلواپسان و مخالفان دولت هستند اما نکته قابل تامل چندصدایی مخالفان بود چنانکه بهروز نعمتی نماینده تهران دیروز خبر داد: «جواد کریمی قدوسی با خوشحالی فراوان برام شیرینی «استعفای دکتر ظریف» را آورد، به او گفتم: بر فرض که ظریف برود که نمی‌رود، با ۲۴ میلیون ظریف دیگر چکار خواهید کرد؟» و کریمی قدوسی مدعی هم شد که «استعفای ظریف قبول شده و قطعی است؛ رفتن زنگنه هم حتمی است یک دو وزارتخانه دیگر هم وجود دارد که در شرف استعفا و جابه‌جایی هستند». موتور شایعه نادرست کریمی قدوسی دیروز خوب کار می‌کرد چرا که بار دیگر مدعی شد: «حدود ۲ ماه پیش نیز ظریف ۹ روز خانه‌نشین شد و سر کار نرفت؛ انتظار داشت روحانی و واعظی به او زنگ بزنند ولی آنها هم زنگ نزدند.» روح ا... حسینیان عضو نزدیک جبهه پایداری تاکید می‌کند: «این استعفا باید پیش از اینها رخ می‌داد زیرا سیاست‌ خارجه دولت ضررهای زیادی به ایران زد. تردید نکنید که آمریکایی‌ها بیش از همه از این استعفا ناراحتند زیرا ظریف تنها کسی بود که توانست آرزوی دیرینه آمریکا یعنی مذاکره با ایران را محقق کند اما برخلاف آمریکایی ما از استعفای ظریف خوشحالیم». حمید رسایی مخالف شناخته شده دولت و ظریف هم شادمان است و چنین نوشت: «ظریف در اسفند سال ۹۱ با ورود در سفارت آمریکا در ترکیه به دنبال بازگشت به آمریکا و زندگی دائمی در آنجا بود. این نکته را در سال ۹۲ در نطق مخالفتم با کابینه حسن روحانی اعلام کردم. اکنون دستگاه قضائی باید ظریف را ممنوع الخروج و به نقش وی در تحمیل تحریم‌های جدید و همچنین حضور عناصر جاسوس در تیم وی رسیدگی کند»، اما در سوی دیگر میدان دلواپسان حسین‌ا... کرم است. او در پاسخ به این سوال که «آیا مخالفان دولت از استعفای ظریف خوشحالند» گفت: «به هر حال ساختار سیاسی دارای رقابت است و در طول این رقابت همواره جریان‌های مختلف می‌کوشند که به نقد همدیگر بپردازند و این نقد را علاوه بر بهره‌برداری سیاسی و اجتماعی، بعضا تبدیل به پله‌های بالارفتن برای حزب خود قرار دهند. این طبیعت جامعه‌ای با گروه‌های سیاسی و احزاب است بنابراین برخی کسانی هستند که در گروه مخالف این اتفاق را یک پیروزی برای خود به حساب می‌آورند ولی من معتقدم باید هنوز علل و عوامل آن را جست‌وجو کرد. آیا این علل و عوامل به موضوع ورود اسد به ایران و عدم حضور آقای ظریف در جلسه با اسد برمی گردد یا اینکه مسائل دیگری وجود دارد. اگر علت نخست عامل استعفا شد، پذیرفته نیست چون وقتی پوتین به ایران آمد بدون حضور دیگران با رهبر معظم انقلاب جلسه داشت بنابراین این تبدیل به یک رویه شده است.معتقدم حرکت آقای ظریف متکی به ایجاد فشار بر مجمع تشخیص مصلحت است تا CFT و پالرمو تصویب شود.» وی افزود: «آقای ظریف بخشی از تئوریزه کنندگان برجام بوده، باید این مسیر را به شکل لازم و بی‌اعتماد به اروپا ادامه دهد. کنار کشیدن به نوعی تلخ کردن پیروزی سوریه به کام نیروهای انقلابی است.» عباس عبدی فعال سیاسی اصلاح‌طلب درباره استعفای ظریف گفت: «همانطور که در توئیتم و بلافاصله پس از استعفایش آوردم استعفای ظریف کار خوبی بود. هر چند برخاسته از احساسش بود. در واقع این تصمیم پاسخ به مجموعه رفتاری بود که شخصیت او را نادیده‌ می‌گرفت و به حد تحقیر کردن رسیده بود. در ایران وقتی مساله‌ای شخصیت افراد را هدف قرار می‌دهد، افراد بهتر تصمیم می‌گیرند. اما باز هم خوب است کاچی به از هیچی.» ایسنا نوشت: عزت‌ا... ضرغامی، رئیس اسبق صداوسیما هم در توئیتی نوشت: ظریف رکورددار تعریف و تمجید و تحسین از سوی رهبر انقلاب است. یک ناهماهنگی قابل درک نباید او را به اینجا بکشاند. ظریف باید برگردد و نگذارد شیرینی این دیدار تاریخی در کام‌ها تلخ شود. دو قطبی شدن استعفا مغایر منافع ملی است.

‌ تلاش بی‌فایده برای تعیین وزیر خارجه!

دیروز بازار شایعات درباره جانشین ظریف گرم بود چنانکه برخی عنوان کردند سیدعباس عراقچی یکی از گزینه‌های محتمل برای جانشینی ظریف است. گفتنی است صبح دیروز ادعا شد عراقچی به دلیل استعفای ظریف از سمت خود کنار می‌رود و عصر دیروز خبر رسید: «سفر سیدعباس عراقچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه در پی استعفای محمدجواد ظریف از سمت وزارت امور خارجه، به عراق ناتمام ماند و او به ایران بازگشت» که این خبر تکذیب شد دومین گزینه مطرح شده علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی است. برخی معتقدند که محمود واعظی را نیز باید در فهرست گزینه‌های جانشینی ظریف قرار داد. مجید تخت روانچی نیز ممکن است که یک بار دیگر به میدان مشق برگردد که با انتشار این شایعات سخنگوی وزارت امور خارجه درخصوص انتشار برخی اخبار به نقل از منابع موثق در وزارت امور خارجه گفت: هر گونه اخبار منتشره به نقل از منابع آگاه یا مطلع در وزارت امور خارجه فاقد هر گونه اعتبار و صحت است.

‌ بازتاب‌های بین‌المللی استعفای ظریف

استعفای ظریف در رسانه‌های خارجی هم بازتاب زیادی داشت. نخست وزیر رژیم صهیونیستی در توئیتر خودش به زبان عربی، نوشت: «ظریف رفت؛ از دستش راحت شدیم. مادامی که من اینجا هستم، رژیم ایران به سلاح هسته‌ای نخواهد رسید». وزیر امور خارجه ژاپن هم در پاسخ به سوالی درباره استعفای ناگهانی محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان گفت: من دکتر ظریف را چندین بار دیده‌ام و چندین مکالمه تلفنی داشته‌ایم. او بسیار میانه‌رو بوده و در دستیابی به برجام نقشی حیاتی ایفا کرده است. به همین دلیل از شنیدن خبر استعفای او غافلگیر شدم. تارو کونو افزود: از آخرین باری که با یکدیگر ملاقات کردیم، چندی نمی‌گذرد. می‌دانم که بنا بر قوانین ایران، دکتر ظریف همچنان وزیر امور خارجه است. از وی می‌خواهم که بماند. شنیده‌ایم که هنگام بازدید رئیس‌جمهور اسد از ایران و ملاقات با رئیس‌جمهور روحانی، دکتر ظریف در جلسه حضور نداشته است. پس این شرایط کمی مرا نگران می‌کند. وزیر خارجه آمریکا هم در واکنش به خبر استعفای ظریف با بیان اینکه استعفای ظریف مشی آمریکا درقبال ایران را تغییر نمی‌دهد، افزود: ما به استعفای جواد ظریف توجه داریم و نگاه خواهیم کرد که آیا حقیقت دارد. مایک پمپئو مدعی شد: در هر صورت وی و حسن روحانی تنها مردان خط مقدم آنچه که او حکومت روحانیون نامید، هستند. ما می‌دانیم که رهبری ایران همه تصمیمات نهایی را می‌گیرد؛ سیاست ما بدون تغییر است؛ رژیم باید مانند یک کشور عادی رفتار کند و به مردم خود احترام بگذارد. ژوژ ملبرونو، روزنامه‌نگار برجسته فرانسوی و تحلیلگر روزنامه فیگارو در واکنش به استعفای ظریف نوشته است: «با رفتارهای تند و آزارهای تندروها، وزیر خارجه برجسته ایران استعفا کرد. ایا روحانی و رهبر ایران استعفای او را می‌پذیرند؟» آسوشیتد‌پرس نوشت: «محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران به شکلی ناگهانی از سمت خود استعفا کرد. وی، در آستانه فروپاشی توافق هسته‌ای که برای حاصل شدنش تلاش‌های بسیاری کرده بود، از مردم ایران عذرخواهی کرد. دیپلمات ۵۹ ساله با انتشار پیامی در اینستاگرام به دلیل ناتوانی در ارائه خدمات در جایگاهش از مردم عذرخواهی کرده و سپس استعفایش را اعلام کرد. خبرگزاری فرانسه نوشت: «محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و مذاکره کننده ارشد توافق هسته‌ای، در اینستاگرام استعفایش را اعلام کرد. ظریف در این پیام از مردم ایران و مقام‌های این کشور به خاطر حمایت‌های ۶۷ ماه گذشته تشکر و قدردانی کرد.» خبرگزاری رویترز هم خبر استعفای ظریف را پوشش داده و نوشت: مهندس توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهان، از سمت خود استعفا کرد. پایگاه خبری کنگره آمریکا با انتشار خبر استعفای ظریف، اعلام کرد این استعفا هنوز نهایی نشده و باید مورد تایید رئیس‌جمهوری ایران قرار گیرد. الجزیره، بی‌بی‌سی، واشنگتن پست و سایر خبرگزاری‌های بین‌المللی هم با اشاره به روند امضای توافق هسته‌ای و سپس خروج آمریکا از آن، خبر استعفای ظریف را پوشش دادند.

‌ کارشناسان به «آرمان» از استعفای ظریف گفتند

تعدادی از کاشناسان حوزه سیاست خارجی و اقتصادی در گفت‌وگو با «آرمان» به استعفای محمدجواد ظریف از وزارت خارجه پرداختند. یک اقتصاد‌دان در ارتباط با تاثیر استعفای وزیر امور خارجه بر اقتصاد کشور اظهار داشت: ازنظر بازار وزیر امور خارجه فردی سیاسی است و آنچنان روی اقتصاد اثر نخواهد گذاشت. مهدی تقوی به «آرمان» گفت: البته آقای ظریف وزیر خارجه قدرتمندی است و هر کسی نمی‌تواند جای او را پر کند. وی ادامه داد: گرچه استعفای ظریف برجام و سازوکار مالی جدید اروپا را تحت الشعاع قرار خواهد داد، اما رئیس‌جمهور نباید آقای ظریف را از دست بدهد و اگر هم با استعفای وی موافقت کرد وی را در مقام مشاورت خود قرار دهد.

‌ استعفای ظریف مرز میان دولت و حکومت

یک آینده‌پژوه سیاسی در ارزیابی استعفای وزیر امور خارجه اظهارداشت: استعفای ظریف برجسته ساختن مرز دولت- حکومت در ایران است. 40 سال از انقلاب می‌گذرد و دوازده دولت تشکیل شده که هیچکدام در نهایت نتوانسته‌اند سر آرام بر زمین بگذارند. مهدی مطهرنیا به «آرمان» گفت: امروز جهان آگاه و توده‌های مردم در داخل کشور به این نتیجه رسیدند که دولت‌ها تنها سپرهای دفاعی پاسخگویی به کمبودها و اشخاص و نهادهای فرا دولتی میراث‌دار پیروزی‌ها هستند. از این رو به‌نظرمی‌رسد استعفای ظریف آرام‌آرام این معنا را به نمایش می‌گذارد که باید برای ساختار قدرت در ایران اقدامی جدی صورت پذیرد و با ادغام دولت در بطن حکومت قدرت و پاسخگویی در بهره‌برداری از قدرت در یک جا مجتمع شود. این استاد دانشگاه افزود: نمی‌توان در یک بانک سرمایه‌گذاری نمود و دسته چکی از بانک دیگر را امضاء و در خواست وام یا سرمایه‌گذاری نمود. به هر تقدیر امروز و در میانه شبانگان یک روز اسفندماهی استعفایی صورت می‌پذیرد که خواه ناخواه این گزاره‌ها را به ذهن نزدیک می‌کند. وی ادامه داد: اینکه ظریف که بود، چه بود و چه کرده یک معنا و اینکه استعفایش پذیرفته شود یا نشود پیامدهای متفاوت دیگری را دارد، اما آنچه که این استعفا نشان می‌دهد برجسته شدن این خط و هویدا شدن آن در افکار عمومی است که می‌تواند خروجی‌ها و پیامدهای متفاوتی را در صحنه داخلی و بین‌المللی برجا بگذارد. این تحلیلگر تاکید کرد: پس از انتقال پرونده هسته‌ای به دولت و نقش جایگاه ظریف در به سامان رساندن آن و سپس دفاع جانانه او از بسیاری از گزاره‌های بیان شده حکومتی در یک ماه اخیر نشان می‌دهد که ظریف در میان لبه‌های یک قیچی گیر کرده که از یک سو می‌خواهد منافع و امنیت ملی کشورش را نادیده نگیرد، از جمهوری اسلامی دفاع کند و از طرف دیگر این دفاع رادیکالانه با توجه به تضعیف وی و ساختار وزارت خارجه نمایانگر برجسته شدن این خط و تاییدی بر این دیدگاه در صحنه سیاست داخلی و خارجی خواهد بود.

‌ استعفای ظریف به مصلحت نیست

یک فعال سیاسی اصولگرا هم درباره این استعفا به «آرمان» گفت: اگر مدیری رفت نباید تصور داشت که آن کار متوقف می‌شود چرا که مدیران بعدی کار را ادامه می‌دهند اما فارغ از این موضوع باید توجه کرد که این استعفا در چنین شرایطی به مصلحت نبوده است. امیررضا واعظی آشتیانی ادامه داد: این استعفا شاید در فضا و موقعیت مناسب‌تری می‌توانست رخ دهد. او تصریح کرد: با توجه به سخنان شخص آقای ظریف می‌توان گفت که دامنه این استعفا در دولت است. این فعال سیاسی با اشاره به این سخنان ظریف پس از استعفایش مبنی براین که برای یک بار هم شده انضباط در وزارت خارجه برقرار باشد، ادامه داد: این موضوعات از نکاتی است که نشان‌دهنده آن است که استعفا به جهت مراوداتی است که در درون دولت رخ داده و ایشان بیشتر از این مجموعه ناراحت هستند. واعظی آشتیانی ابراز داشت: برخی از تحلیل‌ها مطرح شده که این استعفا سیاسی است یا احیانا آقای ظریف برنامه‌ای برای خود دارد که این موضوع را قابل قبول نمی‌دانم. این فعال سیاسی گفت: اگر این استعفا در زمان مناسب‌تری پیش می‌آمد و از قبل زمزمه‌ای بود بی‌تردید شائبه‌ای در پشت سر خود نداشت. او در پایان گفت: این اختلافات نشأت گرفته از درون دولت است یعنی نکات زیادی نمی‌تواند باشد و دولت باید نسبت به این موضوع تصمیم‌گیری کند.