اعتمادآفرینی اتحادیه اروپا با سازوکار مالی اینستکس
آرمان - بالاخره و پس از چند ماه کش و قوس، اتحادیه اروپا به عهد خود وفا کرد و در راستای برجام و همچنین پایبندی جمهوری اسلامی ایران به بندهای مختلف برجام، یک سازوکار مالی ویژه با تهران با نام «سازوکار ابزار پشتیبان فعالیتهای تجاری» یا اختصارا اینستکس(INSTEX) برقرارکرد. در ابتدا هدف اصلی اینستکس روی ضروریترین بخشها یعنی اقلام دارویی، کالاهای پزشکی و کالاهای کشاورزی و غذایی تمرکز خواهد کرد. این کانال جدید مالی و تجاری را وزرای خارجه 3کشور بزرگ اروپایی یعنی انگلیس، آلمان و فرانسه در شهر بخارست رومانی اعلام کردند. این امر میتواند مقدمهای برای دورزدن تحریمهای ایالات متحده بر ضد جمهوری اسلامی ایران باشد. یکی از اهداف مهم دیگر سازوکار مالی و تجاری جدید که از روز گذشته آغاز به کار کرده است، از سوی طرف اروپایی و خانم فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا «عدم لمس تحریمها توسط مردم ایران» عنوان شده است که میتواند درعمل، گامی رو به جلو برای ادامه همکاریها و روابط بین ایران و اروپا باشد. اینستکس میتواند بسیار گرهگشا باشد، زیرا امکان کاهش فشار تحریمها نیز میرود اما هنوز برای قضاوت در این باره زود است. البته باید دفتری که در فرانسه برای پیشبرد و پیگیری مسائل اینستکس به وجود آمده، در تهران نیز راهاندازی و عملیاتی شود تا بتوان روی موفقیت آن حساب کرد. به هر حال موفقیتساز و کار جدید مالی و تجاری اروپا بستگی به این دارد که در چه زمینههایی عملیاتی شود، زیرا به گفته وزرای خارجه 3کشور اروپایی، علاوه بر شامل نشدن اقلام دارویی و غذایی تا چه اندازه میتواند در سایر بخشها، تحریمهای واشینگتن را ناکارآمد و ناموفق جلوه دهد. باید منتظر ماند و دید، نیازها و انتظارات ایران تا چه حد تامین خواهد شد. گستردگی و جامعیت اینستکس نیز مورد دیگری است که باید بدان توجه داشت. این قضیه میتواند در وهله اول و به طور اتوماتیک، یک حمایت مالی و تجاری از ایران در مقابل فشارهای آمریکا به وجود آورد و همچنین گرهگشای مشکلات اقتصادی و تجاری با اتحادیه اروپا و برخی کشورهای طرف معامله با ایران باشد. در حقیقت «ابزار پشتیبان فعالیتهای تجاری» یا همان INSTEX، در راستای عمل به وعدهای بود که مدتها قبل باید توسط اتحادیه اروپا به مرحله اجرا در میآمد، زیرا در برجام طرف غربی تعهد داده بود در صورت پایبندی و تعهد جمهوری اسلامی به بندهای برجام و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اروپا روند توسعه تجاری و مالی تهران را با جهان، تسهیل خواهد بخشید و حامی تجاری ایران در عرصه بینالمللی باشد. اما تاکنون به هر دلیلی از این امر استنکاف ورزیده و تعلل کرده بودند. همین اقدام هر چند دیرهنگام را میتوان به عنوان یک گام مثبت از اروپا قلمداد کرد، اما انتظار مهمی که از تهران دارند این است که جمهوری اسلامی هرچه سریعتر(فورا) تمامی عناصر برنامه اقدام FATF از جمله CFT و پالرمو را اجرا کند. عمل به تعهدات برجام، نشان دهنده حسننیت ایران است و اروپا نیز به این باور رسیده است. البته این امید را میتوان داشت تا لوایح FATF در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب برسد و اجرایی شود. به نظر میرسد که روند فعلی و مواضع کلی در کشور و مجمع تشخیص در رابطه با پالرمو و CFT مثبت و رو به جلوست. این امر میتواند پشتیبانی قوی برای سیاست بینالمللی ایران تلقی شود، زیرا نظر مثبت و اعتمادی که اروپا به ایران پیدا کرده است میتواند در برابر فشارهای آمریکا، قابل توجه باشد و از سویی این حسن همکاری، برخی از مشکلات اقصادی و اجتماعی داخلی را نیز رفع خواهد کرد. جمهوری اسلامی نیز در شرایط جدید فعلی میتواند با رعایت یکسری مسائل و ملاحظات و بر طرف کردن سوءتفاهمات پیشین، در عرصه بینالمللی جایگاه خود را تقویت کرده و براعتمادسازی روزافزون خود بیفزاید. به نظر میرسد اینستکس میتواند روند اعتمادسازی را بین مسئولان ارشد کشور و اتحادیه اروپا تسهیل کند تا در آینده شاهد آثار مثبت این سازوکار در عرصههای اقتصادی و تجاری بوده و میتوان امیدوار بود که جبهه جدیدی در برابر تحریمهای ایالات متحده گشوده شود.
