حذف چهار صفر در تحریم‌ها؟

آرمان - در میانه معرکه فشارهای اقتصادی، تورم، رکود و تحریم ها، بحث ارسال طرح حذف چهار صفر از پول ملی، از سوی بانک مرکزی به هیات دولت ابراز شده است. استدلال هم این است که این حذف به تثبیت پول ملی کمک می‌نماید ولی چگونه؟ مشخص نیست. از نگاه اقتصاد سیاسی، مردم ایران در شرایط نامناسبی قرار دارند و فشارهای اقتصادی-اجتماعی می‌رود که در سال 1398 طاقت را از مردم بگیرد. سیاست‌های اقتصادی چند سال گذشته باعث شده ارزش پول ملی کاهشی چشمگیر داشته و موجب گرانی، فقر و افسردگی مردم گردیده است. به ترتیبی که اکثر مراجع تقلید هم در این مورد واکنش نشان داده‌اند. چنانچه به آثار حذف چهار صفر از پول ملی بر روی رضایت و معیشت مردم نگریسته شود، اول، در سال‌های بعد از انقلاب، مردم همواره قیمت کالاها و ارزش پول ملی را با زمان رژیم شاه مقایسه کرده‌اند. لذا پایین آوردن ده هزار مرتبه ارزش اسکناس (حذف چهار صفر)، خود شاهدی گویا بر آنچه مردم مقایسه کرده‌اند، خواهد بود و به نوعی اقرار به ناکارآمدی دولت در این ایام می‌باشد. دوم، جامعه ایران نشان داده چگونه فرصت‌طلبان در انتظار اولین فرصت هستند از این موقعیت سوءاستفاده نموده و به گران کردن کالاها نسبت به ارزش امروزی نموده و فقط جیب خود را پر نمایند. سوم، مجموعه دولت نشان داده، قادر نیست برنامه‌های اقتصادی برای تثبیت قیمت‌ها، مهار تورم، مهار فساد و تثبیت ارزش پول ملی در این شرایط تحریم‌ها به عمل آورد. چهارم، اکثریت قریب به اتفاق معاملات در ایران با کارت و پول مجازی دارد صورت می‌گیرد. این فرق می‌کند با کشورهایی که اسکناس، عمده معاملات آنها را در دهه‌های گذشته دربر می‌گرفت. پنجم، سردرگمی که مردم در این تبدیل اسکناس‌های قدیم و جدید و در میانه معرکه پیدا می‌کنند، زخم‌های جدیدی خواهد بود که بر معیشت و رضایت مردم وارد می‌نماید. ششم، هزینه سنگینی بر دوش بانک مرکزی خواهد بود که اسکناس قدیم را با اسکناس‌های جدید تعویض نماید. اینکه پیاده کردن این مدل در گذشته در چند کشور معدود موفق و در اکثر کشورها ناموفق بوده، می‌تواند مدل مطالعاتی ایران قرار گیرد. کشورهایی موفق بودند، نظیر ترکیه که ابتدا کلاف اقتصادی را کامل در دست گرفته‌اند، صنعت خود را سامان داده و وارد مرحله تولید و مرحله تثبیت وضعیت اقتصادی شده سپس به عنوان پایان معرکه اقدام به تعویض چند صفر از پول ملی خود نموده‌اند. ترکیه در سال 2005 با اتصال اقتصادی به اتحادیه اروپا، حمایت اقتصادی-صنعتی این اتحادیه را پشت سر خود داشت. همانطور که گفته شد، در گذشته، اسکناس حقیقی وسیله انجام معاملات مردم بود ولی از 10 سال پیش به این طرف در سرتاسر جهان و از جمله در ایران، پول مجازی و کارت‌های اعتباری جای اسکناس را گرفته و مثل زیمبابوه نیاز نیست یک گونی اسکناس برای خرید کالایی حمل و نقل شود. لازم به ذکر است از جمله زیمبابوه پس از حذف سه صفر از پول ملی خود نتوانست به روند گرانی و تورم پایان دهد و ارزش پول ملی خود را حفظ کند. همچنین در همه کشورهایی که در گذشته اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کردند. تورم بیش از 70 درصد تا چند صددرصد بوده که به نظر نمی‌آید هنوز مناسب شرایط ایران باشد. بنابراین به نظر نمی‌رسد داستان حذف چهار صفر منفعتی برای پول ملی و رضایتمندی مردم و رشد اقتصادی کشور داشته باشد. برعکس به نظر می‌آید در این شدت تحریم‌ها و اوضاع نابسامان اقتصادی بهتر است از دردها و دغدغه‌های مردم کاست. نه اینکه بر تعداد آنها افزود و مشکلی جدید در پیش پای مردم قرار داد. به عبارت دیگر، آثار منفی روانی حذف صفر از پول ملی را در مورد شرایط ایران و به‌ویژه در تحریم‌ها باید جدی گرفت. پیشنهاد می‌شود این طرح به دوران پس از تحریم‌ها و نابسامانی اقتصادی موکول شود که از یک طرف بین مردم و سیستم بانکی کشور اعتماد وجود داشته باشد و حذف چهار صفر موجب افزایش سوءتفاهم بین مردم نشود و از طرف دیگر دولت در شرایط مناسب قادر به اداره این پروژه از نظر اقتصادی در میان جامعه و مردم باشد تا به اهداف اقتصادی حذف چهار صفر بتواند نائل‌ آید.