دونالد ترامپ و نگرانی از سال ۲۰۱۹ / 2018، سال شکستن توافقات

آرمان - سال 2018 شاید از جمله سال‌هایی بود که تحولات بسیاری در سرتاسر جهان رخ داد و در برخی از قسمت‌ها شروعی برای سال‌های بعد بود. با سر کار آمدن دونالد ترامپ در سال 2017، خیلی زود مسیر جهان و تحولات سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی تغییر کرد. زیرا دونالد ترامپ سنت شکن، تمام رشته‌های 73سال گذشته که خود آمریکا در تنظیم و تدوین آن دخیل بود را زیر سوال برد. متزلزل کردن توافقنامه‌های بین‌المللی اولین اقدامی بود که ترامپ مبدع آن گردید و از توافق‌های دوجانبه و چندجانبه به تدریج فاصله گرفت در حدی که به منازعات بین‌المللی تبدیل شد. شاید کنوانسیون محیط زیست پاریس که هنوز اجرایی نشده بود، توسط دونالد ترامپ به سوال کشیده شد و با خروج آمریکا از این کنوانسیون راه را برای کشورهای دیگری نظیر برزیل، استرالیا، عربستان و بقیه باز کرد که دستاوردهای حفظ کره زمین نادیده گرفته شود و منافع ملی بر منافع کل کره زمین تفوق پیدا کند. درحالی که امروز شکی در این مورد وجود ندارد که برای حفظ کره زمین پیاده کردن تعهدات در کنوانسیون پاریس واجب و حتمی است. دونالد ترامپ به سایر توافقات چند جانبه بین‌المللی نظیر برجام هم حمله نمود و بدون هرگونه دلیل موجه حقوقی، خروج خود را از آن اعلام کرد. از آنجا که چندین توافق دیگر بین‌المللی و چندجانبه نیز توسط ترامپ نادیده انگاشته شد، سال 2018 سال ابهام و سرگردانی بسیاری در جهان در زمینه‌های تجاری، اقتصادی، حقوقی، نظامی و سیاسی گردید. به ترتیبی که سازمان جهانی تجارت و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی هم از این عدول دونالد ترامپ بی بهره نماندند. دونالد ترامپ با بیرون آمدن از توافق هسته‌ای معروف به برجام بیرحمانه تحریم‌های ظالمانه خود را بر ایران مستولی کرد و با زورگویی و ارعاب از دیگر کشورها و شرکت‌ها خواست که به او بپیوندند و ایران را تحت فشار سیاسی بین‌المللی قرار دهند. دونالد ترامپ در سال 2018 روی عربستان و اسرائیل سرمایه‌گذاری فراوانی نمود و قرار بود که عربستان ماموریت‌های مهمی را در منطقه خاورمیانه به عهده گیرد اما ناپختگی محمد بن سلمان، ولیعهد 32 ساله عربستان در برپایی جنگ یمن و سپس قتل جمال خاشقچی باعث گردید که عربستان از جایگاه در نظر گرفته شده نزول نماید. شاید قتل خاشقچی یکی از مهم‌ترین وقایع سال 2018 به شمار آید که به همت رجب طیب اردوغان آنقدر در صدر اخبار قرار گرفت که توانست تاثیرات شگرفی بر عربستان، بر آمریکا، بر منطقه و جهان باقی گذارد. در این سال نتانیاهو با پشتیبانی دونالد ترامپ به اقدام جسورانه‌ای در مورد انتقال پایتخت از تل‌آویو به بیت‌المقدس در سرزمین‌های اشغالی دست یازید و متاسفانه با همراهی عربستان و همچنین سکوت سایر کشورهای عربی این فاجعه تاریخی-سیاسی به‌وقوع پیوست و سنگ بنایی شد برای دیگرانی که درصدد توجیه این ظلم فاحش بودند. در این سال سوریه پس از 9 سال درگیری توانست تا حدودی به سرمنزل مقصود رسیده و آرامشی نسبی بر این کشور مستولی شود و نیروهای تروریستی سرکوب و بیش از دوسوم از کشور در دست دمشق قرار گیرد. در روزهای پایانی این سال، اعلام خروج نیروهای آمریکایی از سوریه باعث شد نیروهای کردی که در معرض تقابل با نیروهای ترکیه قرار داشتند، مایل به همکاری با دولت مرکزی سوریه شده و با دعوت از ارتش این کشور به نوعی سیادت دولت بشاراسد را بر بیش از چهارپنجم کشور گسترده کنند. البته تعارضات بین ترکیه و کردها کماکان آبستن حوادث خواهد بود ولیکن اگر قانون اساسی سوریه تدوین شود، می‌توان گفت که جنگ داخلی در سوریه به سروسامانی دست یافته است. از وقایع اواخر سال 2018 می‌توان به شورش‌های «جلیقه‌زردها» در فرانسه اشاره کرد که پس از برگزاری بزرگداشت صدمین سالگرد جنگ اول جهانی و شرکت بیش از 60تن از رهبران جهان در این مراسم صورت گرفت و مردم فرانسه به افزایش قیمت سوخت و هزینه‌های احتمالی اضافی در برگزاری آن بزرگداشت اعتراض کردند. این اعتراض برای جهانیان تا حدودی تعجب‌آور بود زیرا هزینه سنگینی که از راه تخریب اموال عمومی در فرانسه به‌وجود آمد شاید به طور نسبی خیلی بیش از افزایش قیمتی بود که قرار شد بر حامل‌های سوخت اجرا شود. ولیکن با پایان‌یافتن این سال به نظر می‌رسد که نوعی عقلانیت بر اکثریت جامعه فرانسه سایه افکنده و همگان دریافته‌اند که درخواست‌های خود را از طرق قانونی پیگیری کنند و جایگاه فرانسه را در جهان بیش از این متزلزل نکنند. از دیگر وقایع قابل توجه پایان‌یافتن جنگ یمن بعد از سه سال بود که در راستای انتقاد مجلس سنا و مجلس نمایندگان آمریکا از عملکرد ائتلاف به رهبری عربستان صورت گرفت و عربستان را وادار به قبول صلح با حوثی‌ها در حدیده که مهم‌ترین بندر این کشور است، کرد. جدا از اهداف سیاسی ائتلاف عربستان، کشتاری که از مردم بیگناه یمن انجام گرفت و فقر و بیماری که بر اکثریت مردم این کشور مستولی شد، افکار عمومی جهان را در حدی متاثر کرد که همگان دست به دست یکدیگر داده تا به هر شکل شده جلوی این جنگ خانمان سوز را بگیرند. همچنین در افغانستان وقایع تروریستی موجود در آن ادامه یافت و صدها نفر دیگر در پی ده‌ها عملیات تروریستی به مرگ و نیستی کشانده شدند و در انتهای سال بسیاری از قدرت‌های منطقه‌ای و بزرگ قانع شدند آستین بالا زده تا بلکه طالبان را بر سر عقل آورده و از این کشتار بی‌هدف جلوگیری کنند. یکی از بلندپروازی‌های دونالد ترامپ خلع سلاح کره‌شمالی بود که با سروصدای فراوان شروع و به دیدار کیم جونگ‌اون و دونالد ترامپ در سنگاپور منتهی شد. به‌رغم وعده و وعیدهای اولیه هیچ‌گونه نتایج ملموس و عملی در زمینه خلع سلاح هسته‌ای نصیب دونالد ترامپ نشد ولیکن کره‌شمالی توانست با کمک چین و روسیه، طلسم تحریم‌های بین‌المللی را شکسته و از آن تنگنای سیاسی-اقتصادی خارج شود. تحولات سال 2018 پیش‌درآمد سالی در 2019 خواهد بود که چندان امیدبخش نیست. زیرا دونالد ترامپ به عنوان رهبری غیرمنتظره و خارج از منطق‌های بین‌المللی برای سال 2019، با توجه به اینکه اولین دور انتخابات ریاست‌جمهوری در 2020 پایان می‌گیرد، به دنبال دستاوردی پرسروصدا است و چون در سال 2018، نتوانسته دستاورد مهمی کسب کند، نگرانی از این است که در سال 2019، دست به اقداماتی فاجعه‌آمیز زده و جنگ را در خاورمیانه شعله‌ور سازد. این بر همه کشورهای منطقه فرض است که درایت و سنجیدگی خود را به کار برده و از اجرایی‌شدن امیال زورگویانه دونالد ترامپ به شکلی صحیح جلوگیری کنند.