عزم ملی برای ساماندهی و قانونمندی دانشگاه آزاد

آرمان - پس از حادثه واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات و کشته شدن 10 نفر از دانشجویان و زخمی شدن 23نفر دیگر از آنها، برخی نمایندگان مجلس سخن از «تلاش مجلس برای پاسخگو کردن دانشگاه آزاد در قبال حوادث و مسائل حول و حوش این دانشگاه و طرحی برای ساماندهی آن» مطرح کردند تا بتوان نظارت و کنترل بیشتری بر عملکرد این مجموعه داشت. اما واقعیت این است که قضیه دانشگاه آزاد، بسیار پیچیده‌تر از ارائه یک طرح و چند اظهارنظر است. زمانی می‌شد این دانشگاه را ساماندهی و قانونمند کرد که تا این اندازه گسترش نیافته و بزرگ نشده بود. امروز دانشگاه آزاد بیش از 50 درصد دانشجویان کشور را در خود جای داده است. شبکه‌ای گسترده‌ در سراسر کشور، در استان‌ها، شهرها و بخش‌ها دارد. در گذشته و زمان مرحوم آیت‌ا...هاشمی هم تلاش‌های زیادی برای ساماندهی و قانونمندی آن شده بود. در جاهایی هم موفقیت حاصل شد، اما به دلیل گستردگی و بزرگی این مجموعه، در بخش‌های بسیاری قانونمندی دانشگاه آزاد، موفقیت‌آمیز نبود. به علت تمرکز مدیریت و شکل خاص سازمانی آن، به طور کامل ساماندهی آن صورت نپذیرفت. نظارت آموزش عالی هم به علت همین گستردگی و حجم بالای دانشکده‌ها و واحدها، به شکل مناسبی انجام نمی‌شود. از سویی دانشگاه آزاد، ارتباطات بسیار قوی و خوبی با نمایندگان مجلس، مدیران و دست اندرکاران کشور دارد که همین امر هم باعث عدم نظارت کافی وزارت علوم بر این دانشگاه شده است. امروز دانشگاه آزاد به عنوان یک دانشگاه بزرگ، خدمات زیادی داشته و اما در عرصه مدیریتی، کیفی، تحصیلی و... به طور قطع نیازمند نظارت و کنترل جدی است. یکی از بحران‌های نظام آموزش عالی کشور، بحران کیفیت آموزشی و تربیت نیروهای کارآمد است. بخشی از ناکارآمدی‌ها و مشکلات کیفی آموزشی کشور، بر عهده دانشگاه آزاد بوده است. اینکه چگونه می‌توان از فرصت‌ها و ظرفیت‌های مثبت دانشگاه آزاد حداکثر استفاده را کرد و ضعف‌ها و کمبودهای کیفی آن را با یک نظارت قوی و جامع مورد بررسی قرار داد و بهبود بخشید، کار سختی است. بخش مهمی از این نظارت بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است. در این میان تقسیم کاری بین مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام پذیرفته است که برای تسهیل امور آموزشی کشور، تداخلی پیش نیاید. به نظر می‌رسد که اظهارات نمایندگان مجلس و سایر مدیران مربوطه، در فضای احساسی پس از جان باختن عزیزان دانشجو صورت گرفته است که واقعا این حادثه تاسف‌بار، ضایعه‌ای در عرصه دانشگاهی کشور است. به هرحال باید تدابیر لازم برای امنیت و سهولت رفت و آمد دانشجویان در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد صورت می‌گرفت تا ضایعه اخیر روی نمی‌داد. اما می‌توان پیش‌بینی کرد که سخنانی مبنی بر ساماندهی و یا نظارت قوی و پاسخگو کردن دانشگاه آزاد، مواضعی موسمی و گذراست. اگر قرار است از فرصت‌ها و امتیازات مثبت دانشگاه آزاد بهره برد و یا ضعف‌ها و اشکالات فراوان آن رفع شود، نیازمند یک عزم جدی و قوی ملی دارد که باید با کمک و همراهی مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت بگیرد. امید است این گونه مواضع نمایندگان مجلس، تنها در فضای احساسی و عاطفی بیان نشده باشد و نهایتا آن کاری که می‌بایست در جهت کیفیت بخشی، ساماندهی و نظارت بهتر و موثرتر بر دانشگاه آزاد صورت بگیرد، هرچه سریع‌تر به سرانجام برسد. اگر واقعا عزم جدی برای این امر وجود نداشته باشد، اظهارات نمایندگان چندان وجاهتی نخواهد داشت و پس از چندی کمافی‌السابق به بوته فراموشی سپرده خواهد شد. نکته دیگر عدم وجود سازوکار کافی برای پاسخگو بودن و یا پاسخگو کردن دانشگاه آزاد در قبال مجلس به عنوان قوه نظارتی است. در رابطه با وزارت علوم، نظارت کافی وجود دارد؛ اگر یک دانشگاه دولتی بنا به هر دلیلی تخلفی انجام دهد، وزیر علوم مورد پرسش مستقیم نمایندگان قرار خواهد گرفت. اما در رابطه با دانشگاه آزاد چنین نیست. حداقل باید کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس طرح سنجیده‌ای را با توجه نقاط قوت و ضعف دانشگاه آزاد در دستور کار خود قراردهد و با هماهنگی و هم‌راستایی با سازوکارها و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، به اوضاع دانشگاه آزاد رسیدگی و آن را ساماندهی کرد. این کار در عین زمانبر و پرچالش بودن، می‌تواند بسیار ارزشمند و ماندگار باشد و هر زمانی که چنین رویدادی به سرانجام برسد، قطعا عواقب مثبت و پرباری را برای نظام آموزش عالی کشور به همراه خواهد داشت.