بودجه دولت یا بودجه کشور؟

آرمان - نمی‌توان بودجه‌ای که عملا در این سال‌ها تصویب می‌شود را بودجه دولت نامید چرا که سهم کل قوای 3گانه در آن دیده می‌شود و دولت فقط متصدی است که منابع درآمدی را تامین کند. لذا در منابع هزینه‌ای نیز سایر قوا، نهادها و ارگان‌ها حضور دارند و به عنوان تصمیم‌گیر می‌توانند در تخصیص بودجه تاثیر‌گذار ظاهر شوند. ضمن اینکه بخش‌های دیگر می‌توانند با استفاده از ابزارهایی که در اختیار دارند در سرنوشت بودجه کشور اثر بگذارند. لذا بودجه دولت چندان مفهومی ندارد و باید از واژه بودجه کشور استفاده کرد. بخشی از این بودجه برای شرکت‌های دولتی است که اساسا در بودجه دیده نشده و فقط گردش مالی داشته و هیچ اثری در بودجه ندارند. آن قسمت از بودجه نیز که به خود دولت اختصاص می‌یابد نیز سهم پرداخت حقوق کارمندان دولت می‌شود. فلذا با این وضعیت، سهم بودجه‌های عمرانی روز به ‌روز کاهش می‌یابد. گرچه دولت مجبور است که به سایر نهادها و ارگان‌ها بسته به نحوه کارکرد و هزینه‌کردشان بودجه‌ای تخصیص دهد. از این رو بخش تکلیف‌ها به‌خاطر کسری بودجه به گردن دولت می‌افتد و دولت باید به‌جای اینها جوابگو باشد. کاش فقط به درآمدهای دولت اکتفا می‌شد؛ بلکه دولت مجبور است که در این سال‌ها اوراق قرضه بفروشد یا قرض کند تا بتواند هزینه کل مجموعه نهادها، ارگان‌ها و سازمان‌های کشور را تامین کند. البته این وضعیت قطعا نمی‌تواند ادامه پیدا کند. یعنی ما در ظاهر می‌گوییم که فاقد کسری بودجه هستیم و درآمدهایمان با هزینه می‌خواند. معنای دیگر این سخن آن است که اول درآمدها را قطعی کرده و سپس شروع به هزینه تراشیدن می‌کنیم، اما عملا موقع درآمدها شاهدیم که دولت خود مقداری درآمدها را بالاتر می‌بیند و نمایندگان مجلس نیز بدین جهت که بخواهند منابعی برای استان‌ها جذب کنند، سعی دارند سقف درآمدهای دولت را بالاتر ببرند. لذا برخی پروژه‌ها را وارد برنامه‌های دولت می‌کنند. با این همه، موقع تخصیص بودجه فشارها و لابی‌ها موثر است. در این راستا به‌نظر می‌رسد تنها جایی که دولت می‌تواند موثر باشد و در صورت داشتن جسارت ردیف بودجه‌هایی را که در برنامه ششم و برنامه‌های جاری قرار ندارد و از طریق لابی و فشارها بر دولت تحمیل شده حذف کند، همین زمان تخصیص بودجه است. البته با توجه به عملکرد سازمان برنامه و بودجه و نارسایی‌هایی که بعضا مشاهده می‌شود، به‌نظر نمی‌آید دولت بتواند از عهده این امر مهم برآید. لذا شاهدیم با اینکه برخی از جاها که دولت را قبول ندارند، اما دولت توانایی کسر بودجه تخصیصی به آنها را ندارد که البته بخشی از این مساله به توانمندی و بخش دیگر به نفوذ دیگران در دولت باز می‌گردد. هر هفته سران 3 قوه می‌نشینند و برای کارهای دولت تصمیم می‌گیرند و بسیاری از اموری که در حیطه اختیارات دولت قرار دارد و هیأت وزیران باید تصمیم بگیرد، خارج از اختیارات دولت تصمیم‌گیری می‌شود و دولت فقط مجبور است تصمیمات را به نوعی پذیرفته و انجام دهد.