شفافیت و پس‌لرزه‌های‌آن

آرمان - صندوق‌هاي بازنشستگي به همان اندازه كه نهاد اجتماعي به شمار مي‌روند، اهميت اقتصادي دارند، نقش خطير وزير كار در ايجاد شفافيت به منظور بحران زدايي از صندوق‌هاي بازنشستگي سرنوشت‌ساز است. وزير جديد كار ابراز کرده‌اند مسير ايجاد شفافيت در وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي به فضل الهي برگشت ناپذير است. مساله این است که آقازاده‌ها، خانم‌زاده‌ها، يك ريال، يك دلار، يك ميليارد دلار نمي‌شناسند. البته عده‌اي ناراحت مي‌شوند، به نقايص كار خرده مي‌گيرند، ولي هيچ باكي نيست. كار آغاز شده هر روز بي‌نقص‌تر ادامه خواهد داشت. شفافیت در نظام اداری و اقتصادی کشور، ضرورتی انکارناپذیر است. شفافیت در هر جامعه، یک حق عمومی است. شفافیت زیربنای افزایش بهره‌وری و موفقیت برنامه‌های اصلاحی صندوق‌های بازنشستگی و توفیق آن در بازار سرمایه است. در صندوق‌ها سوءاستفاده، تبانی، قانون‌گریزی و سایر تخلفاتی که زیر چتر نبود شفافیت اتفاق می‌افتد کم نیستند.در دوره جامعه شیشه‌ای با شفافیت، گروه‌های فاسد و پرنفوذ نابود و فضای فعالیت‌های اقتصادی صندوق‌ها بهبود می‌یابد. انتشار اسامي ژن‌هاي خوب و ويژه خواران منسوب به مقامات، برخوردار نجومي از رانت دريافتي از شركت‌هاي پتروشيمي و... وابسته صندوق‌ها، هم كمترين حق ملت رشيد ايران اسلامي است و هم بحران‌هاي متعدد را كاهش داده و هم سود واحد‌هاي اقتصادي را افزايش مي‌دهد. با شفافیت، واگذاری کارهای اقتصادی صندوق‌ها، با سهولت به مردم واگذار و سرمایه‌های محدود صندوق‌ها به نحو مطلوب به بخش‌های سودده بازده‌دار هدایت می‌شود. در عرصه صندوق‌ها، ذهنیت منفي مردم حرف اول را می‌زند که بایستی با شفاف سازی صندوق‌ها و افشاي حقايق، اذهان مردم را متحول سازیم. دولت‌های رانيتر برای تثبیت خود، نوعی حامی‌پروری را ایجاد می‌کنند و با راه‌اندازی بنگاه‌های اقتصادی و با توزیع رانت‌های مرتبط فعالیت‌های بنگاه‌داری بین اشخاص با نفوذ و گروه‌های خاص، روحیه رانتی را بر کشور حاکم می‌کنند. رانتی بودن اقتصاد و فربه بودن دولت، سبب فقدان و یا ضعف بخش خصوصی گردیده و توان رقابت در برابر بخش‌های دولتی و خصولتی را سلب کرده است. مبارزه با فساد و رقابتی کردن اقتصاد کشور با خصوصی‌سازی واقعی و کاهش تصدی‌گری صندوق‌های بازنشستگی ارتباط مستقیم دارد.

اقتصاد ایران سال‌هاست بر خلاف تحولات عصر اقتصاد تولیدی-صنعتی شنا می‌کند و تغییر سیاست‌های اقتصادی دولتی به سیاست‌های پیشروانه و تولید محور با مشارکت موثر بخش خصوصی، شاه کلید رشد و پیشرفت ایران است. امروز با توجه به اهمیت موضوع بحران صندوق‌های بازنشستگی به ویژه پس از معرفی آن به عنوان یکی از سه بحران اساسی در کنار بحران آب و محیط زیست، در برنامه توسعه ششم، بر ضرورت مدیریت بحران صندوق‌های بازنشستگی روزبه‌روز افزوده شده است. صندوق‌های بازنشستگی باید ساختارهای سازمانی خود را برای شرایط جدید تنظیم و تعدیل کنند. مشارکت بیشتر بازیگران عرصه بیمه‌های اجتماعی و شفافیت و پاسخگویی صندوق‌ها، زیربنای موفقیت این اصلاحات است و این شفافیت موجب آسان‌تر شدن درک اصلاحات و انطباق آنها با واقعیات می‌شود. امروز درآمد‌های در دسترس صندوق‌های بازنشستگی به واسطه افزایش سهم بازنشستگان، کاهش جمعیت در سن کار، کاهش نرخ بازده و افزایش طول عمر در حال کاهش بوده و لذا این صندوق‌ها با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند و نگرانی‌های اساسی برای مشترکان اجتماعی آنها فراهم آورده است. هزینه‌های صندوق‌های بازنشستگی به عنوان سهمی از تولید ناخالص داخلی به طور روزافزونی افزایش می‌یابد و عدم چاره‌جویی و اعمال اصلاحات به موقع، شانس بروز بحران‌های جدی‌تر را در آینده افزایش می‌دهد. پایدارسازی صندوق‌های بازنشستگی، مشکل اصلی آنها به شمار می‌رود و این مهم از عدم پیش‌بینی روز مبادا و انجام نشدن سرمایه‌گذاری‌های خوب منتج می‌شود. ارتقای درجه شفافیت علاوه بر آنکه فساد را کاهش، توزیع رانت را متوقف و بهره‌وری را افزایش می‌دهد، فضای کسب و کار را در صندوق‌ها نیز بهتر و زمینه سرمایه‌گذاری را از کانال بازار سرمایه مطلوب‌تر می‌کند. سوء مدیریت‌ها، به‌جد بنگاه‌های اقتصادی بزرگ صندوق‌های ما را خفه و زمین‌گیر کرده است و با واگذاری آنها به بخش خصوصی و نوسازی واحد‌ها، بی‌تردید جان دوباره می‌گیرند. لازمه ایجاد تحول در صندوق‌ها، انتخاب فعالیت با بنگاه‌هایی است که بتوانند به عنوان بخش‌های پیشران به تحرک در سایر بخش‌های اقتصاد منجر شوند و با تکان خوردن آنها، بیشترین حجم از فعالیت اقتصادی راه بیفتد. یکی از مولفه‌های اقتصاد مقاومتی، تامین منابع مالی لازم برای حضور بخش خصوصی و همچنین هدایت صحیح نقدینگی به سمت تولید در اقتصاد است، از این رو طراحی ابزارهاي نوین مالی با استفاده از بازار سرمایه جهت افزایش سرمایه و تامین مالی هرچه سریع‌تر و کم هزینه‌تر، جهت رونق بازار سرمایه و مشارکت موثر مردم در بنگاهای اقتصادی صندوق‌ها، ضروری به نظر می‌رسد. پر واضح است توجه واقعی به پتانسیل و ظرفیت بازار بورس و استفاده از ابزارهای نوین تامین مالی در آن، نقش کلیدی در رفع بلای جان بنگاه‌های اقتصادی صندوق‌ها ایفا می‌کند. بی‌شک بازار سرمایه، بالاترین پتانسیل را برای خصوصی سازی واحد‌های اقتصادی صندوق‌ها با شفافیت اطلاعات و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری داراست. کدام وجدان پاک است که از مفاهیم عدالت و سلامت احساس غرور و اشتیاق ننماید و از عزم جزم وزیر کار در شکل‌گیری نهاد شفافیت در صندوق‌های بازنشستگی استقبال ننماید. شفافیت و پاسخگویی، اجزای كليدي حکمرانی خوب هستند و دغدغه امروز ایران به شمار می‌روند. رانت‌خواری و عدم شفافیت، باعث نهادینه شدن فساد مالی، حذف وجدان کار، تبعیض ناروا و به بن‌بست رسیدن صندوق‌ها منجر خواهد شد. با بهره‌گیری واقعی از توان بخش خصوصی در بازار سرمایه و با شفافیت و نیز بهره‌گیری از علم و توان و برنامه محوری در تصمیمات با افزایش مشارکت مشترکان اجتماعی آنها مقاوم‌سازی عملی اقتصاد صندوق‌ها را بنيان نهیم.