ایران و اروپا و حمایت از سازوکار ویژه مالی

آرمان - واقعیت امر این است که در پهنه واقعی سیاست، ایران باید بررسی کند که گزینه‎های موجود چه گزینه‎هایی هستند. افرادی که این موضوع را مطرح می‎کنند که این بسته ممکن است کارساز نباشد یا اینکه می‎توان بسته بهتری از سوی اروپا ارائه شود تا حدودی سخنان آنها درست است، اما نکته اصلی این است که بدیلی نیز ارائه نمی‎دهند، یعنی اگر این بسته ارائه نشود امکان ارائه بسته بهتری نیز وجود ندارد. این بسته یا راه‎حلی که اروپا پیشنهاد کرده است دارای مبانی است و همچنین مذاکراتی برای آن انجام شده است. اروپایی‎ها این مساله را مطرح کردند که شرکت‎های بزرگ اروپایی به دلیل مراودات تجاری که با آمریکا دارند اساسا با ایران نمی‎توانند وارد تجارت شوند چون از تحریم‎های آمریکا هراس دارند. بنابراین راه‎حلی که دو طرف در مورد بسته پیشنهادی به توافق رسیده‎اند این است که شرکت‎های متوسط و کوچک‌تر اروپایی با ایران وارد مراودات تجاری شوند و در صورتی هم که به خاطر مبادلات تجاری و مالی با ایران تحریم شدند اتحادیه اروپا تضمین می‎دهد که این ضررها را جبران کند. همچنین تعداد زیادی از این شرکت‎ها، شرکت‎های اروپایی هستند که در آمریکا شعبه ندارند. بنابراین اگر آمریکا بخواهد آنها را تحریم کند دست آمریکا در زمینه تحریم آنها باز نیست و قادر نیست اموال آنها را در آمریکا مصادره و یا در نهایت بلوکه کند. لذا راه‎حل، راه‎حل منطقی است اما اینکه آیا این راه‎حل می‎تواند یک راه‎حل طولانی مدت و بلندمدت باشد، محل بحث است یعنی به نظر می‎رسد که هم طرف ایرانی و هم طرف اروپایی این مکانیسم و سازوکار را تا سال آینده و پایان دوره ریاست‎جمهوری ترامپ طراحی کردند و در واقع بر سر این مساله توافق دارند که این راه‎حل در طولانی مدت ممکن است جواب ندهد ولی به هرحال برای کوتاه‎مدت، توافقی است که دو طرف انجام دادند. اینکه این سازوکار در عمل تا چه موثر واقع خواهد شد تا حد زیادی بستگی به این موضوع دارد که استقبال شرکت‎های تجاری ایران و اروپا تا چه اندازه است و نکته مهم‌تر اینکه، اراده حاکمیت‎های سیاسی دو کشور مبنی بر ادامه این سازوکار است؛ چون در اینجا در واقع حمایت‎های سیاسی بسیار مهم‌تر است. در اقتصاد بازار این موضوع مطرح می‎شود که اراده شرکت‎های بخش خصوصی مهم‌تر است، اما در اینجا هم اراده بخش خصوصی و هم اراده حاکمیت دو طرف برای استفاده از این سازوکار مهم است. آنچه تاکنون روی کاغذ وجود دارد به نظر می‎رسد که حداقل حاکمیت دو طرف یعنی ایران و اروپا در حمایت از سازوکار، اراده کافی را دارند. بنابراین باید منتظر ماند در عمل این سازوکار تا چه حد پیاده خواهد شد. ضلع سوم ماجرا در واقع به نوع واکنش آمریکا بازمی‎گردد و مسائلی که دونالد ترامپ با آن در داخل مواجه خواهد شد و اینکه بحث مقابله با این سازوکار جزو اولویت‎های عملی سیاستگذاری ترامپ خواهد بود یا مشکلات داخلی ترامپ از جمله انتخابات کنگره، نتایج آن، گزارش رابرت مولر در مورد دخالت روسیه در انتخابات آمریکا و موضوعات متعددی که در آمریکا مطرح است، آیا این موارد در اولویت اصلی ترامپ خواهد بود یا در واقع ترامپ تلاش خواهد کرد که مانع کارآمدی این سازوکار باشد. بنابراین اینها مسائلی است که زود است بتوان در مورد آن بحث کرد. باید چند ماه از این مسائل بگذرد که آیا این سازوکار در عمل می‎تواند موفق باشد یا خیر.