لاهه در برابر آمريكا - به نفع ايران

آرمان - آزاده رحیمی: دیروز جلسه دیوان بین‌المللی دادگستری برای بررسی درخواست ایران برای صدور قرار موقت برای آمریکا در اعتراض به تصمیم واشنگتن برای بازگرداندن تحریم‌های یکجانبه علیه تهران برگزار شد. این رأی که به‌نفع ایران صادر شده است به مذاق آمریکا خوش نیامده است. رأی دادگاه لاهه مورد تحلیل گوناگون حقوقدانان و کارشناسان سیاسی قرار گرفت و همچنین واکنش‎هایی را چه از سوی مقامات ایرانی و چه از سوی مقامات آمریکایی در پی داشت.

قرار موقت

بر اساس مباحث مطرح شده در این دادگاه، اقدامات انجام شده توسط رئیس‌جمهور آمریکا حق و حقوق ایران را بر اساس تجارت می‌گیرد. رادیو اکتیوی که ایران تولید می‌کند می‌تواند بر بندهای بی‌‌‌و دی قرارداد مودت که در خصوص امنیت آمریکا است تاثیر بگذارد. ایران می‌تواند از کمک‌های انسان دوستانه بهره‌مند شود. ایران می‌تواند از موارد انسان دوستانه مثل واردات دارو، مواد کشاورزی، مواد غذایی که بر رفاه مردم ایران تاثیر گذارد و حتی خدمات و حمایت‌های پس از فروش آنها بهره‌مند باشد. هم‌چنین بر اساس این حکم که «دستور اقدامات تامینی موقت» نام دارد، آمریکا بر اساس تعهداتش ذیل پیمان مودت، باید به‌نحوی مقتضی هر مانع بر آمده از دستور ۸ می‌‌۲۰۱۸ بر صادرات آزاد دارو و تجهیزات پزشکی، محصولات کشاورزی و قطعات و تجهیزات یدکی هواپیماهای مسافرتی از جمله تعمیرات و گارانتی و بازرسی لازم برای ایمنی هوانوردی را رفع کند. در صدور مجوز مبادلات مالی و انتقال پول مرتبط با اقلام فوق‌الذکر نباید هیچ‌مانعی ایجاد شود. طرفین باید از هر اقدامی که مناقشه را تشدید کرده و یا دامنه آن را گسترش داده و حل مناقشه را دشوارتر کند، خودداری کنند. تدابیر فوق‎الذکر موقت هستند و تا زمان حصول رأی نهایی دیوان، برای طرفین الزام‌آور خواهند بود.

ثبت شکایت ایران در لاهه

دولت جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 25 تیرماه 1397 و در واکنش به اقدام دولت آمریکا در اعمال مجدد تحریم‌های غیرقانونی یکجانبه علیه جمهوری اسلامی ایران متعاقب تصمیم 8 می‌2018 دولت آمریکا مبنی بر اعمال مجدد تحریم‌های هسته‌ای، مغایر با تعهدات بین‌المللی ایالات متحده به‌ویژه مواد 4، 7، 8، 9 و 10 معاهده مودت 1334 و ملزم‌بودن ایالات متحده به توقف این اعمال متخلفانه بین‎المللی و جبران کلیه خسارات وارده، نزد دیوان بین‌المللی دادگستری، به‌عنوان رکن اصلی قضایی سازمان ملل متحد، شکایتی را ثبت نمود. دولت جمهوری اسلامی ایران همزمان با ثبت این شکایت، از دیوان بین‌المللی دادگستری درخواست کرد با توجه به آثار مخرب، زیانبار و جبران ناپذیر تصمیم 8 می‌2018 دولت آمریکا در اعمال و تشدید تحریم‎های یکجانبه که نقض صریح مفاد و ترتیبات عهدنامه 1955 به شمار می‎آیند، قرار موقتی را در این رابطه صادر کند. شکایت دولت جمهوری اسلامی ایران علیه ایالات متحده آمریکا نزد دیوان از این رو صورت گرفته است که در عهدنامه 1955 تصریح شده که هریک از طرفین می‎توانند اختلافات ناشی از تفسیر یا اجرای این عهدنامه را به دیوان بین‎المللی دادگستری ارجاع دهند. عهدنامه مذکور کماکان معتبر است و هیچ‌یک از طرفین تاکنون از ترتیبات پیش‌بینی شده در آن جهت فسخ عهدنامه استفاده نکرده‎اند. به عبارتی، عهدنامه تا زمانی که یکی از طرفین فسخ آن را اعلام ننماید، معتبر باقی خواهد ماند.

شکست تحریم؛ پیروزی قانون

محمدجواد ظریف وزیر امورخارجه ایران در توئیتر خود نوشت: دادگاه عالی سازمان ملل حکم داد که آمریکا باید به تعهداتی که با وضع مجدد تحریم‌ها علیه مردم ایران هنگام خروج از برجام نقض کرده است، پایبند باشد. شکستی دیگر برای آمریکای معتاد به تحریم و یک پیروزی برای قانون. لازم است که جامعه بین‌الملل به‌طور متحد با یکجانبه‌گرایی مخرب آمریکا مقابله کند. دیوان بین‌المللی دادگستری (لاهه) در پی شکایت ایران از آمریکا مبنی بر اینکه واشنگتن با وضع مجدد تحریم‌های ضد ایرانی‌اش پیمان مودت 1955 را نقض کرده است، با اجماع آراء به‌نفع ایران رأی داد و حکم کرد، آمریکا باید تحریم‌هایی که حوزه بشردوستانه شامل، تامین دارو و درمان، تجهیزات کشاورزی و حمل‌و‌نقل هوایی را لغو کند و راهکارهای مالی برای آنها را ارائه دهد. دادگاه لاهه همچنین از دو طرف خواست تا از اقداماتی که به اختلافات دامن می‌زند و حل‌وفصل پرونده را سخت‌تر می‌کند، پرهیز کنند.

بی‌اثر‌بودن توهین

لعیا جنیدی معاون حقوقی رئیس‌جمهوری با اشاره به دستور موقت صادر شده از سوی دادگاه دیوان لاهه در مورد موضوع شکایت جمهوری اسلامی ایران از آمریکا برای اعمال فشار و تحریم علیه ایران اظهار کرد: بر اساس استدلال‌هایی که داشتیم، پیش‌بینی‌مان این بود که قرار موقتی که از سوی لاهه صادر می‌شود، منطقا به‌نفع ما باشد. معاون حقوقی رئیس‌جمهوری درباره لازم‌الاجرا‌بودن احکام و آرای صادر شده از سوی لاهه گفت: در حقوق بین‌الملل ضمانت اجرایی احکام متناسب با جامعه بین‌الملل است. وی ادامه داد: ممکن است هر یک از طرفین یک شکایت از هر دادگاهی که حکمی علیه او صادر می‌کنند خوشش نیاید و به او توهین کنند اما این توهین تاثیری ندارد چرا که حکم مربوطه صادر شده است. معاون حقوقی رئیس‌جمهور تاکید کرد:‌ اعضای سازمان ملل باید از احکام صادر شده از سوی دادگاه دیوان بین‌المللی تبعیت کنند و هر کسی که به مفاد آرای صادر شده از سوی این دادگاه عمل نکند، آن را نقض کرده است.

نفی یکجانبه‎گرایی

شهیندخت مولاوردی دستیار رئیس‎جمهور در امور حقوق شهروندی در یادداشتی توئیتری نوشت: تصمیم دیوان بین‎المللی دادگستری در الزام ایالات متحده آمریکا به خودداری اکید از اجرای آن بخش از تحریم‌ها که به جنبه‌های انسان‎دوستانه خدشه وارد می‌کنند تا صدور رأی نهایی، گام دیگری است در نفی یکجانبه‌گرایی و به چالش کشیدن مشروعیت تحریم‌های غیرقانونی و ثانویه آن کشور.