روددره‌ها مورد بی‌مهری قرار گرفتند

با توجه به وسعت کم‌نظیر مسیل‌ها و بستر رودخانه‌ها در سطح شهر تهران می‌توان از آنها به‌عنوان اراضی ذخیره در راستای توسعه فضای سبز و جبران‌کننده نیازهای شهری از جمله به‌عنوان مکان‌های تفریحی بهره‌برداری کرد، به شرطی که تمهیدات ایمنی مناسب در طراحی و مناسب‌سازی آنها به‌کار رفته باشد. رود ‌دره‌ها در حقیقت سرچشمه‌های آب تهران قدیم را تشکیل می‌دادند و مسیرهای تخلیه آب‌های سطحی و سیلاب‌های احتمالی بوده‌اند. این مناطق علاوه بر تامین آب تهران، منابع بزرگ هوا و به اصلاح ریه‌های تهران محسوب می‌شدند. همچنین بهترین تفرجگاه‌ها و گردشگاه‌های تهران بودند. رود ‌دره‌های تهران از محیط‌ های تفرجگاهی ساماندهی نشده‌ای محسوب می‌شوند که با اندکی توجه و سرمایه‌گذاری بیشتر می‌توان آنها را به شریان‌های پویایی و پایداری ‌شهری تبدیل کرد. امروز اغلب رود دره‌های شهر تهران خشک شده‌اند و در برخی از آنها موش‌ها و جانواران موذی زندگی می‌کنند. بنابراین امروز آنها کارکرد اصلی خود را در پایداری اکوسیستم‌های شهری از دست داد‌ه‌اند و نیازمند نوسازی و بهسازی هستند. راه‌حل قطعا جاری شدن آب در آنها نیست، زیرا بسیاری از آنها دیگر ظرفیت آب‌گیری را ندارند، اما می‌توان از آنها استفاده‌های دیگری کرد تا از وضعیت بلااستفاده کنونی خارج شوند. در واقع امروز این روددره‌ها دیگر امکان استفاده طبیعی خود را از دست داده‌اند، اما فرصت و ظرفیت مناسبی برای استفاده‌های غیرطبیعی و ایجاد شده توسط مدیران شهری را دارند. با توجه به گسترش شهرها، رودخانه‏ها از جمله آخرین فضاهایی محسوب می‌شوند که به‌نوعی حضور طبیعت را در شهرها بیان می‏‌کنند. با این حال این فضاها فرصت‏هایی هستند که بی‌‌‌توجه رها شده‏اند و استفاده کامل و درخوری از آنها نمی‏شود. از سوی دیگر در سال‌های اخیر کف رود ‌دره‌ها را سیمان و بتن کرده‌اند و همین امر آنها را در مقابل ‌حوادث طبیعی مانند زلزله، سیل و رانش زمین بسیار آسیب‌پذیر کرده است. در واقع کارکرد رود دره‌ها آن است که در زمان بروز سیلاب بخشی از آب توسط سطح رود ‌دره‌ها جذب شده و از میزان آسیب محیط ‌زیستی رود ‌دره‌ها به فضای پیرامونی خود کاسته شود، اما امروز عملا این کارکرد به‌دلیل سطح بتنی و سیمانی رود ‌دره‌ها از بین رفته است. بنابراین در صورت بروز سیلاب مجرای خروجی در رود ‌دره‌ها نمی‌یابد و به‌نوعی میزان خسارت سیل چند برابر می‌شود. بنابراین زمان آن رسیده که همزمان با استفاده از رود ‌دره‌های خشک‌شده در فضای سبز و به منظور زیباسازی شهر تهران اقدامات بیشتری نیز برای افزایش ضریب ایمنی آنها در مقابل رود ‌دره‌ها انجام دهیم.

مشکل‌آفرینی ساماندهی بتن و آسفالت

دبیر کمیسیون عمران و حمل‌و‌نقل شورای شهر تهران گفت: در صورت وقوع سیلاب ممکن است در مسیر رود دره‌ها فاجعه‌ای رخ دهد که لازم است ساماندهی رود دره‌ها مورد بازنگری قرار گیرد. محمدعلی کرونی با اشاره به بازدیدی که اخیرا این کمیسیون از سازمان زمین شناسی داشته است، افزود: یکی از موضوعاتی که در این جلسه مطرح شد، ساماندهی رود دره‌ها بود که کف رود دره‌ها پس از ساماندهی بتن و آسفالت شده و عملا مانع نفوذ آب شده است. او گفت: بر اساس گزارشی که این سازمان تهیه کرده بود، در صورت وقوع سیلاب در این مسیرها دچار مشکل خواهیم شد و وضعیت در زمان وقوع سیلاب در این رود دره‌ها مانند رود دره نهج‌البلاغه و ولنجک بحرانی است و فاجعه‌ای رخ خواهد داد. کرونی همچنین در ادامه به ساخت و سازهایی که روی نقاط پرخطر انجام شده اشاره کرد و افزود: به‌طور مثال سعادت آباد تهران در صورت زمین لغزش دچار خسارات زیادی می‌شود و در زلزله چند سال گذشته بلده نیز دو برج در این منطقه تخریب شد. به گزارش مهر، دبیر کمیسیون عمران و حمل‌و‌نقل شورای شهر تهران، ادامه داد: شورا و سازمان زمین شناسی موضوعات مشترک بسیاری دارند و مدیریت شهری باید در تصمیماتی که می‌گیرد، از مطالعات این سازمان استفاده کند.

رود دره‌ها، سرمایه‌های ارزشمند شهری

رئیس کمیسیون سلامت، محیط‌زیست و خدمات‌شهری در گفت‌وگو با «آرمان» در ارتباط با اهمیت رود دره‌ها برای شهر تهران می‌گوید: رود دره‌ها یکی از سرمایه‌های ارزشمند و طبیعی هر شهر هستند که باید در صیانت و حفاظت از آنها تلاش کرد و با برنامه‌ریزی تلاش مضاعفی برای نگهداری از آنها به نحو مطلوب داشت. زهرا صدراعظم نوری می‌افزاید: در این صورت شهروندان می‌توانند از این مواهب الهی بهره‌مند شوند. شهر تهران به‌رغم تراکم، جمعیت، مشکلات و چالش‌های کنونی هفت رود دره ارزشمند دارد که به لطافت، زیبایی، طراوت و سرزندگی شهر کمک می‌کند. این روددره‌ها به‌عنوان یک موهبت طبیعی می‌توانند مورد بهره‌برداری شهروندان قرار گیرند. او خاطرنشان می‌کند: این رود دره‌ها در هر جایی از دنیا که باشند مورد توجه قرار می‌گیرند و مدیریت شهری تمام تلاش خود را به کار می‌گیرد که حداکثر استفاده مطلوب و مناسب را از آنها بکند. نکته قابل توجه آن است که در هنگام استفاده از آنها دخل و تصرف غیراصولی از آنها نشود و با ساخت‌و سازهای متعارف این رود‌دره‌ها را تهدید یا از حالت طبیعی خارج نشوند. بنابراین تمام تلاش آن است که این روددره‌ها به‌صورت طبیعی حفظ و صیانت شوند. صدراعظم نوری می‌افزاید: در سنوات گذشته رود دره‌ها مانند سایر بخش‌های محیط ‌زیست مورد بی‌مهری قرار گرفتند و با کارهای غیر‌کارشناسی و علمی آنها را با بتن، سیمان و مصالح ساختمانی کانالیزه کردند و این رود‌های زیبای طبیعی امروز به‌صورت بدشکلی محصور در کانال‌های بتنی شده‌اند. این کار مشکلات و مخاطراتی را برای محدوده‌های اطراف و زمین‌های پیرامونی رود دره‌ها ایجاد کرده است. بنابراین نیازمند یک بازنگری و برنامه‌ریزی برای صیانت از این رود دره‌ها هستیم تا آنها شکل و کارکرد طبیعی و ارزشمند خود را داشته باشند. او تاکید می‌کند: باید از گونه‌های گیاهی و جانوری در اطراف این رود دره‌ها حفاظت کرد و همچنین برای سلامت و بهداشت آب جاری در این رود دره‌ها تلاش سودمند کرد. علاوه براین باید از هرگونه ساخت‌ و ساز در حریم آنها جلوگیری شود. از سوی دیگر باید از ورود هرگونه پسماند و جاری شدن فاضلاب در داخل رود‌ دره‌ها جلوگیری شود و این مناطق باید محل‌های طبیعی تفرجگاهی برای شهروندان تهرانی باشند. صدراعظم نوری می‌افزاید: شهروندان تهرانی در طول روز در محیط خشک و شلوغ شهری فعالیت می‌کنند و هر یک به کاری مشغول هستند. بنابراین حق طبیعی آنهاست که بخشی از وقت خود را در طول روز در کنار این رود دره‌ها گذرانده و از آنها بهره‌برداری کنند، البته نباید به قصد تخریب و تبدیل آنها به محل‌های تجمع زباله و تخلیه پساب پا به کنار آنها بگذارند و در زمینه حفاظت آنها باید کوشا باشند.