برجام، گروگان اروپا در «گروه هفت»

آرمان - مقام معظم رهبری در مراسم سالگرد ارتحال امام و در آستانه روز جهانی قدس در حضور مقامات کشور از ضرورت رسیدن به 190 هزار سو در چارچوب برجام سخن گفتند و همانطور که رئیس سازمان انرژی اتمی هم بعد از این دستور بیان کرد برای رسیدن به این هدف نوع سانتریفیوژهایمان را تغییر داده‌ایم و از جهت ظرفیت این آمادگی را داریم که در چارچوب برجام از 20 درصد به درجات بالاتر برسیم. هرچند این اظهارنظر در سطح بین‌الملل با واکنش‌هایی مواجه شد اما چنانچه روزی هم از برجام خارج می‌شدیم، این کار می‌توانست انجام شود که آن‌هم با شرایط خاص خود همراه بود. با توجه به اینکه فضای بین‌المللی صددرصد با ما هماهنگ نیست و هر روز سخت‌گیری‌هایی نسبت به ما مطرح می‌شود، این اظهارنظر تا حدودی اروپایی‌ها را هم تحت فشار قرار داده است. به عنوان مثال وزرای خارجه سه کشور اروپایی می‌توانستند با پیشنهاد به وزیر خارجه آمریکا و خزانه‌داری این کشور بعضی از شرکت‌ها را از تحریم خارج کنند. مثلا توتال که در ایران سرمایه‌گذاری کرده بود، می‌توانست ایجاد اشتغال کند. اما این دورخیز با توجه به نگاهی که نسبت به ما وجود دارد، فضای فعلی را تشدید کرده است. در حال حاضر اروپا در شرایط نسبتا بدی نسبت به آمریکا قرار گرفته و کنفرانس سران هفت کشور بزرگ اقتصادی در تورنتو فضای سردی بین اتحادیه اروپا و حتی کانادا و چین و روسیه با آمریکا به‌وجود آورد تا جایی که ترامپ از دیدار دوجانبه با نخست وزیر انگلستان به دلیل لحن معلم‌گونه خانم ترزا می ‌سر باز زد! ولی اینها هیچ‌کدام فرصت مطلوبی را به‌وجود نمی‌آورد که با اطمینان کامل بگوییم اروپا به سمت ما خواهد آمد و درهای محبتش را به روی ما باز خواهد کرد. در واقع چون شرکت‌ها در اروپا خصوصی هستند، خودشان تشخیص می‌دهند که به چه سمت و سویی بروند و دولت حق دخالت در امور شرکت‌ها را ندارند. همان‌طور که امانوئل ماکرون اعلام کرد اختیار شرکت‌ها از آنجا که خصوصی هستند دست خودشان است، اتحادیه اروپا با شرایطی که دارد چندان قابل اعتماد برای آینده برجام نیست. از طرفی تنها امیدواری ما ماندن این سه کشور اروپایی در برجام است تا بتوانیم روزنه‌ای در ارتباط با فضای جهانی داشته باشیم.

ولی اگر این کشورها برجام را برهم بزنند که احتمال خارج شدنشان از برجام چندان کم نیست، چون اگر بخواهیم پای محاسبات بازرگانی را به میان بکشیم، اروپا هیچ‌وقت آمریکا را رها نمی‌کند اما بحث کیفیت و پرستیژ این اتحادیه هم مطرح است که تا کی می‌تواند به قول خانم مرکل به این پلیس جهانی تن دهد؟ و تا کی می‌تواند نظرات متنبه آقای ترامپ را تحمل کند هم حائز اهمیت است و نه مساله حفظ منافع با ایران ولی ایران را به عنوان بهانه مطرح ساخته‌اند همان‌طور که خانم ترزا می ‌در دیدارش با نتانیاهو اعلام کرد ناچار به حفظ توافق هسته‌ای با ایران هستند. شواهد نشان از آن دارد که برجام درمیان اتحادیه اروپا خیلی دلگرم کننده نیست و نمی‌توانیم به این امیدوار باشیم که اتحادیه اروپا حتما در آن باقی می‌ماند. درواقع اتحادیه اروپا در یک حالت کش و قوس و محاسبه قرار دارد. البته خروجی نشست هفت هم در تورنتو قابل اهمیت است که از درون آن چه بیرون خواهد آمد؟ هرچند امانوئل ماکرون وعده داده با دونالد ترامپ صحبت خواهد کرد تا او را تا حدودی از مواضعش دور کند اما به نظر نمی‌رسد که او چنین توانایی داشته باشد. سفر اخیر نخست وزیر اسرائیل به کشورهای اروپایی به مثابه یک اتمام حجت بود و همانطور که نتانیاهو اشاره کرد خودش نیز انتظار خروج این اتحادیه از برجام را نداشت اما این سفر به عنوان نمایندگی لابی‌های یهودی صورت گرفته که با این اتحادیه وارد گفت‌وگو شوند و آخرین ‌نظرات را مورد سنجش قرار دهند. اروپایی‌ها در نشست گروه هفت، برجام را به گروگان گرفته تا به‌گونه‌ای تعرفه‌هایشان کاهش پیدا کند ولی اگر تعرفه‌ها کاهش پیدا نکند و نتوانند آمریکا را به سر میز سازش بکشانند، به نفع ما خواهد بود و می‌توانیم بیشتر امیدوار باشیم که اروپا در این توافقنامه باقی می‌ماند.