تداوم برجام در سایه اعتماد متقابل

آرمان - پس از خروج آمریکا از برجام شاهد واکنش‌های جهانی به این اقدام دونالد ترامپ و حمایت سران کشورهای اروپایی و طرف‌های دیگر برجام از تداوم این توافقنامه بین‌المللی بودیم. این برای اولین بار است که رهبران اروپایی، سران چین و روسیه به یک اجماع مشترک مبنی بر تدارم روند برجام بدون آمریکا دست یافته‌ و بر آن تاکید دارند. از طرف دیگر رئیس جمهور کشورمان در پیام خود اعلام کرد برجام بدون آمریکا ادامه خوهد یافت و تنها یک موجود مزاحم از این میان کم شده است. بنابر این با وجود چنین اتفاق نظری میان کشورهای طرف برجام، بقای این توافق‌نامه در شرایطی تداوم خواهند داشت که سایه اعتماد بر سر مذاکرات حاکم بوده و همه طرف‌ها با رویکردی مثبت به این مذاکرات نگاه کنند. به طور خاص عرصه بین‌المللی شاکله‌ای بر پایه بی‌اعتمادی دارد و همین امر کشورها را ملزم می‌سازد که در روابط با هم قبل از هر کاری دست به اعتمادسازی زنند. یعنی «اعتماد» وجود خارجی ندارد و باید «آفریده» شود. به این ترتیب شرط اصلی در هر توافقی اعتماد است که باید آن را با نگاهی مثبت به وجود آورد و نمی‌توان با رویکردی منفی در پی کسب اعتماد بود. با توجه به تاکید گروه 1+4 بر تداوم برجام بدون آمریکا باید این فرصت را غنیمت شمرد و از موقعیت به وجود آمده کمال استفاده را برد و اجازه نداد با سخنان بی‌اساس و رویکردهای منفی، منافع ملی ما به چالش‌های جدیدی کشیده شود. اولین گام برای رسیدن به نتیجه مطلوب در مذاکرات تداوم برجام، رسیدن به یک درک مشترک از شرایط فعلی در داخل کشور است. باید مسئولان امر ابتدا به سیاستی مشترک در مواجهه با تحولات جهانی دست یافته و با صدایی هماهنگ، دور از تناقض‌گویی‌ها در برابر جهان سخن بگویند. نکته مهمی که باید به آن توجه داشت این است که برجام محصول تضمین‌هایی نانوشته بود که طرف‌های این توافقنامه در اصل به آن متعهد بودند و امروز وقت گرفتن ضمانت‌های جدید نیست بلکه زمان مذاکره برای اجرایی شدن تعهداتی است که پیش از این طرف‌های برجام بر آن تاکید داشتند. دستگاه دیپلماسی کشور باید به این مساله دقت داشته باشد که اگر با رویکردی منفی مبتنی بر بی‌اعتمادی به مذاکرات بپردازد، طرف مقابل نیز می‌تواند همین رویکرد را اتخاذ نماید و مذاکرات بدون نتیجه خواهند بود. از طرف دیگر در شرایطی که آمریکا پس از خروج از برجام در پی بازگرداندن تحریم‌ها و اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران است، هم‌پیمان بودن ایران با دیگر کشورهای قدرتمند 1+4 و تاثیرگذار در عرصه بین‌المللی می‌تواند برگ برنده‌ای برای ما باشد تا آثار فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌ها به حداقل خود برسد. برهمین اساس حفظ جایگاه برتر ایران به عنوان کشوری که به تعهدات بین‌المللی پایبند است و تعامل سازنده با دیگر طرف‌های توافقنامه برنامه جامع اقدام مشترک به سود منافع ملی ماست. به طور قطع رویکرد مثبت ما به ادامه روند برجام زمینه‌ساز مقابله 1+4 با کارشکنی‌های آمریکا خواهد بود و انگیزه‌ای برای دیگر طرف‌ها خواهد بود تا همچنان به تعهدات خود پایبند باشند. برجام بدون آمریکا از جهات مختلف قابلیت اجرایی را دارد زیرا در عین حال که مورد تائید و تاکید دیگر رهبران اروپایی قرار دارد از طرف دیگر خواست سازمان ملل و جامعه جهانی بر تداوم و بقای آن است.