نه بهانه بدهیم نه بدبین باشیم

برخی بر این نظر هستند که با خروج آمریکا از برجام امیدی به بازیابی معاهده نیست و به عبارتی باید فاتحه آن را خواند. نظر شما چیست؟

خیر! اینگونه نیست. برجام پیمان دوجانبه نبوده بلکه عهدنامه‌ای چند‌جانبه با کشورهای مختلف بوده است که امروز شاهدیم کشورهای درگیر در این معاهده در برابر تصمیم ترامپ ایستاده‌اند. البته این نیز نباید فراموش شود که کشورهای اروپایی، به‌علت روابط تجاری بالایی که با آمریکا دارند، همیشه با آنها دم‌ساز بوده‌اند اما شخص ترامپ به سبب خصوصیات رفتاری ویژه‌ای که دارد، چندان در میان کشورهای اروپایی محبوب نیست. چراکه هیچ ‌تضمینی نیست که ترامپ با اروپاییان نیز خوش قولی کند و ممکن است هر لحظه بدعهدی تیم ترامپ گریبان آنها را نیز بگیرد. در گذشته نیز ترامپ شمه‌ای از بدقولی خود را به اروپاییان بر سر عهدنامه پاریس به رخ کشیده است. با این همه به‌نظر من برجام از بین نرفته آثار آن قابل لمس است اما به‌دلیل اینکه آثار آن در زندگی روزمره مردم دیده نشده و بیشتر برخی چالش‌های امنیتی و سیاسی علیه ما را ترمیم کرده و تجارت ما با اروپا و برخی کشور‌های دیگر را بهبود نسبی بخشیده، مخالفان برجام از این نکته سوءاستفاده می‌کنند و آن را بهانه‌ای برای ایرادگیری از دولت قرار می‌دهند. تندروهای اصولگرا برجام را تمام شده می‌دانند اما اگر کلاه خودمان را قاضی کنیم، اثرات برجام همچنان زنده‌اند.

با نظر به اینکه مقام معظم رهبری فرموده‌اند که به اروپاییان بی‌اعتماد هستند، در حال حاضر موضع ما با کشورهای اروپایی طرف قرارداد چه باید باشد؟

کشورهای اروپایی خصوصا انگلستان همیشه در طول تاریخ طرفدار آمریکا بوده‌اند. صدماتی که کشورمان از غرب خورده، ناشی از همدستی این دو کشور با هم بوده است. رهبری هم نفرموده‌اند که با کشورهای اروپایی قطع رابطه کنیم. البته همیشه باید میان مشی ترامپ و کشورهای اروپایی فرق قائل شد. ترامپ یکی از نامتعادل‌ترین رئیس‌جمهوری‌های آمریکا بوده و اعتماد به چنین شخصی کاری عقلانی به‌نظر نمی‌آید. اگر ما با شخص به نسبت متعادلی مثل اوباما طرف بودیم، یقین بدانید که قرارداد به هم نمی‌خورد. از این رو چون این صدمات به سبب رفتار ترامپ به وجود آمده، باید متحدان اروپایی ایالات متحده دقت بیشتری به خرج دهند و تا آنجا که ممکن است از طرح موضوعات حساسیت‌زا دوری کنند. در مقابل ما نیز باید در رفتارمان از حرکات تنش‌زا اجتناب کنیم.

اقتصاد ما در شرایط کنونی وارد مرحله پیچیده‌ای شده است. به‌نظر شما نظم اقتصادی ما در برابر شرایط تازه چگونه باید باشد؟

آنچه مشخص است این است که اقتصاد ما به اقتصاد جهانی وصل است. چند حوزه اقتصادی در دنیا وجود دارد که می‌تواند به تسهیل شرایط اقتصادی ما کمک کند. جنوب شرقی آسیا، روسیه آمریکای لاتین و هند هستند که می‌توان مراوده اقتصادی را با آنها محکم‌تر کرد. در حال حاضر قسمت آمریکای شمالی در مراوده‌های اقتصادی ما حذف شده است که این نکته نیازمند تحرک بیشتر ما در حوزه اقتصادی و تجارت با این کشورهاست. در داخل باید به سوی از بین بردن موانع تجارت باشیم و در قوانینی که دست و پای تجارت و فعالان اقتصادی را بسته، تجدیدنظر کنیم و از سختگیری‌های بی‌مبنا بپرهیزیم. این نکته باید مورد قبول واقع گردد که اقتصاد تنها در واردات بی‌حساب و کتاب کالا خلاصه نمی‌شود. مبادله و صادرات نیز جزو تفکیک‌ناپذیر اقتصاد و تجارت است. متاسفانه ما امروز شاهد هستیم که واردات ما با میزان صادراتمان قابل مقایسه نیست. ما در حال حاضر در شرایط پیچیده‌ای به سر می‌بریم که کار و تولید داخلی را به ضرورتی اجتناب ناپذیر بدل کرده است. در حال حاضر مقامات باید شرایط امروز کشور را با دقت بیشتری رصد کنند و گرفتاری‌های مردم را گرفتاری خودشان بدانند. اروپاییان منتظر این هستند که بهانه‌ای در حوزه حقوق بشر و مسائلی از این دست پیدا کنند و این نکته می‌تواند اروپاییان را به سمت آمریکا و همدستی با ترامپ راهنمایی کند. ما می‌توانیم با اصرار بر حقوق مسلممان با اروپایی‌ها در تعامل باشیم و آنها را به سوی تصمیم عقلانی و سودمند برانیم.

شما نسبت به سرانجام رسیدن برجام خوشبین هستید؟

من به هیچ‌وجه ناامید نیستم به شرطی که عقلانیت، چه از طرف ما و چه از طرف کشورهای امضا‌کننده توافقنامه، به کار گرفته شود. نباید به آینده برجام بدبین بود.