بهبود روابط پکن و توکیو

جزایر دیایویو محل منازعه دو کشور

سپتامبر سال 2012 بود که دولت ژاپن اعلام کرد قصد دارد «جزایر دیایویو» در دریای شرقی را که از مناطق مورد منازعه دو کشور است ملی اعلام کند. این جرقه‌ای بود تا اعتراضات نهفته مردم چین علیه تجاوزات تاریخی ژاپن به کشورشان علنی شود و مردم در شهرهای مختلف چین تظاهرات کم سابقه‌ای برگزار کردند در پکن پایتخت این کشور مردم برای مدت یک هفته در مقابل سفارت ژاپن تجمع کرده و به سمت آن، بطری‌های آب، چوب و چماق پرتاب کردند و نهایتا دولت مجبور شد صدها خودرو و هزاران مامور امنیتی را در مقابل سفارت و خیابان‌های منتهی به آن آرایش دهد.این وضعیت موجب شد تا دو کشور شرایط بسیار سردی را در روابط تجربه کنند که با گذشت شش سال از آن زمان هنوز به شرایط عادی بازنگشته است و به‌نظر می‌رسد که در سال جاری میلادی دو طرف عزمشان را برای حل‌و‌فصل اختلافات دیرینه راسختر کرده‌اند. نوامبر سال 2014 بود که شی‌جین‌پینگ رئیس‌جمهوری خلق این کشور و شینزو آبه نخست وزیر ژاپن در حاشیه اجلاس آپک در پکن با یکدیگر دیدار و گفت‌و‌گو کردند اما این ملاقات برای شکستن یخ‌های مستحکم روابط کافی نبود. اصل ماجرا این است که چین «حرکت ژاپن را در ملی اعلام کردن این جزایر غیرقانونی می‌داند» و همچنان تاکید می‌ورزد که دیایویو و جزایر اطراف آن که در ژاپن سنکاکو نامیده می‌شوند بخشی از تمامیت ارضی چین است.امسال هم اعلام شده است ژاپن کشور قصد دارد گشت‌های خود را در اطراف جزایر بیشتر کند و بارها نیز جنگنده هایش را برای تعقیب هواپیماها و ردیابی کشتی‌های چینی به این منطقه اعزام کرده است.

رابطه نظامی ژاپن با آمریکا، چالشی جدی تر

موضوع دیگری که بر روابط دو کشور سایه افکنده است روابط نظامی گسترده‌ای است که ژاپن با آمریکا دارد و پیروی این کشور از راهبردهای ماجراجویانه واشنگتن در دریای جنوبی است. در چنین شرایطی است که چین بزرگ‌ترین رزمایش خود را از زمان تاسیس چین نو در سال 1949 میلادی در دریای جنوبی ترتیب داده و ناو هواپیمابرش را به همراه ده‌ها ناوشکن و جنگنده به این منطقه فرستاده است.

نگرانی چین از اصلاح قانون اساسی ژاپن

افزون بر اینها نگرانی دیگر چین «تلاش ژاپن برای اصلاح قانون اساسی این کشور» است که برای اولین‌بار پس از جنگ جهانی دوم به نظامیان ژاپنی امکان می‌دهد برای عملیات فرامرزی به بیرون از مرزهای ژاپن اعزام شوند و اگر آمریکا درگیر جنگی شود آنها می‌توانند نیروی پشتیبان به آن نبرد اعزام کنند.

اقتصاد پیوند‌دهنده دو کشور

با این احوال به‌نظر می‌رسد دستکم به دلایل اقتصادی دو کشور می‌خواهند روابط بهتری داشته باشند و شاید یکی از علت‌های آن رشد 10‌درصدی ارزش تبادلات تجاری دومین و سومین اقتصادهای بزرگ دنیا در سال 2017 میلادی باشد که به 300‌میلیارد دلار رسید. به همین سبب شینزو آبه نخست وزیر ژاپن با اعتراف به اینکه روابط دو کشورپرچالش است در سال گذشته میلادی تاکید کرد که می‌خواهد مناسبات بهتری در سال 2018 میلادی با چین برقرار کند. ژاپن به هر صورت به اقتصاد بزرگ و ثروت گردشگران چینی که در این کشور با هفت‌میلیون سفر 14‌میلیارد دلار هزینه کرده‌اند، نیاز مبرم دارد و برای چین هم سرمایه‌گذاری سه‌میلیارد و 200‌میلیون دلاری ژاپنی‌ها ارزش زیادی دارد و هر دو کشور این موضوعات و متغیرهای اقتصادی را نمی‌توانند از روابط پر تنش خود حذف کنند. چین هنوز امیدوار است ژاپن هم بتدریج به طرح «راه ابریشم» این کشور ملحق شود و اگر این اتفاق بیفتد یکی از برگ‌های برنده اقتصادی منطقه در اختیار پکن قرار خواهد گرفت و امیدواری دیگر چین «پیوستن ژاپن به بانک زیرساختی سرمایه‌گذاری آسیایی» این کشور است. حالا اما پس از هشت سال دو کشور بلندپایه ترین گفت‌و‌گوهای اقتصادی خود را برگزار کردند و درباره سرمایه‌گذاری ژاپن در چین و باز شدن بازار ژاپن به روی شرکت‌های چینی، راه ابریشم و فرصت‌های آن، سرمایه‌گذاری‌های متقابل و اصلاحات اقتصادی و درهای باز چین گفت‌و‌گو کنند. شرایط امروز روابط پر تنش ژاپن و چین موید آن است که دو کشور با وجود این پیشرفت راه طولانی برای هموار کردن مناسبات دارند و این طور نیست که با یک نشست و در خلال چند روز این اختلافات تاریخی برطرف شود اما به هر حال عزمی از سوی دو طرف وجود دارد که چالش‌ها را کاهش دهد و این می‌تواند امیدی به آنها برای آینده بهتر مناسبات بدهد.

روابط دو کشور بسیار مهم است

خانم جیان شوی استاد دانشگاه مطالعات خارجی پکن در مورد روابط دو کشور چین و ژاپن می‌گوید: چین و ژاپن به‌عنوان دو کشور همسایه برای یکدیگر بسیار مهم هستند در سال‎های اخیر «روابط دو کشور پیچ و خم‎هایی را طی کرده» که تبادلات و همکاری‎های دو‌طرف در ابعاد مختلف را تحت تاثیر قرار داده است. او می‌گوید: سال گذشته نخست وزیر ژاپن در چندین نوبت «پیام‎های مثبتی» را درخصوص بهبود روابط چین و ژاپن صادر کرد که بسیار مورد توجه چین قرار گرفته است. این استاد دانشگاه اظهار کرد چین امیدوار است سفر وزیر امور خارجه کشورش به گامی مهم در راستای بازگشت روابط دو کشور به مدار عادی تبدیل شود. او اظهار کرد گرایش «بهبود روابط چین و ژاپن» به آسانی به دست نیامده و باید قدر آن را دانست. جیان شوی اظهار کرد ژاپن به روابط با چین بسیار اهمیت می‎دهد و مایل است با استفاده از فرصت چهلمین سالگرد برقراری پیمان صلح و دوستی ژاپن و چین به «بهبود همه‌جانبه روابط دو کشور کمک کند» و تبادلات بلندپایه را تحقق بخشد و در چهارچوب سود متقابل و راهبردی به همکاری‎‌های گسترده‎تری بپردازد.