اینترنت پاستوریزه برای کودکان

استفاده بیش از حد کودکان و نوجوانان از اینترنت برای آنها مشکلات فراوانی را به‌همراه می‌آورد، از کم تحرکی‌ و چاقی مفرط تا زوال آرام دنیای کودکی، جست و خیزهای معمول و بازی. آنچه در این میان باید به آن توجه کرد، محتوا و مضامینی است که آنها هر روزه به آنها دسترسی دارند. در زمستان 96 ایرانیان زیادی به‌دلیل فیلترینگ تلگرام، جای عضویت در پیام‌رسان‌های داخلی به فکر نصب فیلترشکن برای تلفن‌های همراه خود افتادند و استفاده از فیلترشکن در آن روزها به میزان بسیار زیادی در میان مردم افزایش یافت. بنابراین در حال‌حاضر اکثر تلفن‌های همراه مشترکان ایرانی به فیلترشکن مجهز است. از سوی دیگر یکی از تفریحات مورد پسند برخی کودکان بازی با تلفن‌همراه والدین است، هرچند اغلب موارد کودک خود تبلت و گوشی تلفن‌همراه دارد. بنابراین اگر در تلگرام یا شبکه‌های اجتماعی عضویت داشته باشد اکنون دستگاه او به فیلترشکن مجهز است. ۹۲‌درصد از نوجوانان روزانه آنلاین شده و ۲۴‌درصد از آنها به‌طور دائم آنلاین هستند. بنابراین تصور آن سخت نیست که بدون نظارت والدین بر استفاده فرزندان از اینترنت چه عواقبی در انتظار فرزندان خواهد بود. متاسفانه استفاده مدام کودکان و نوجوانان از فضای مجازی آنها را از هرگونه عملیات و اقدامات خشونت‌آمیز در سراسر دنیا آگاه می‌کند. در واقع آنها هرروزه شاهد‌میلیون‌ها تصویر و فیلم به اشتراک گذاشته شده در فضای مجازی از جنگ‌ها، تجاوزات، قتل‌ها و... هستند و علاقه زیاد برخی مشترکان ایرانی به مشاهده خشونت نیز سبب وجود فیلم و تصاویر خشونت‌آمیز در تلفن‌های همراه آنها می‌شود. زمانی استفاده از اینترنت و فضای مجازی در ایران به میزان کنونی نبود و کنترل فرزندان توسط والدین راه‌حل عدم‌مشاهده و به اشتراک‌گذاری تصاویر و فیلم‌های حاوی خشونت، فحشا و آسیب‌های‌اجتماعی بود. در حال‌حاضر اینترنت حتی در دورافتاده‌ترین نقاط ایران حضور پررنگی دارد و میلیون‌ها ایرانی را به خود مشغول کرده و سهم مشترکان نوجوان و کودکان نیز از آن کم نیست.

اعتیاد پرخطر کودکان و نوجوانان

یکی از معضلات مهم کنونی از نظر کارشناسان حوزه کودکان و نوجوانان در ایران مساله استفاده اعتیادگونه آنها از اینترنت است. براساس آمار متوسط استفاده نوجوانان ایرانی در سال 91 شش ساعت در طول روز بود و در آن زمان استفاده از شبکه‌های‌اجتماعی به میزان کنونی در میان مردم رواج نداشت. بنابراین قطعا اکنون میزان استفاده کودکان و نوجوانان بیش از شش ساعت در روز است. این مساله بحران‌آفرین است، زیرا به‌عنوان مثال کودکان زیرشش سال قادر به درک تفاوت میان دنیای مجازی و حقیقی نیستند. بنابراین خشونت رسانه‌ای در دنیای امروز این تصور را برای آنها به وجود می‌آورد که دنیا مکانی ترسناک است که امنیت و حفاظتی برای آنها وجود نخواهد داشت. همچنین نباید از یاد برد که سنین سه تا شش‌سالگی اوج کنجکاوی کودکان در مورد مسائل جنسی نیز است و استفاده از اینترنت به آنها بستری مناسب برای رسیدن به پاسخ سوالاتشان می‌دهد. به‌ویژه آنکه نظارتی برای استفاده از فضای مجازی وجود ندارد. بنابراین خطر سوءاستفاده‌های مختلف از کودکان در فضای مجازی به‌شدت وجود دارد. آنها ممکن است در شبکه‌ها یا کانال‌های غیراخلاقی با افراد شرور و بدطینت دوست شوند و مورد انواع سوءاستفاده‌های جنسی، روحی و روانی قرار بگیرند و ذهن و افکار آنها مملو از افکار و اخبار مسموم و یأس‌آور شود. به‌عنوان مثال پدیده نهنگ آبی تنها نمونه کوچکی از معضلات احتمالی ناشی از استفاده نادرست کودکان و نوجوانان از اینترنت است.

نادیده گرفتن فضای مجازی محال است

کودک و نوجوان امروز تقریبا محال است که از اینترنت، شبکه و کانال‌های اجتماعی دست بردارد. از سوی دیگر عدم استفاده کودک و نوجوان نیز باتوجه به وابستگی گریزناپذیر علم با فضای مجازی در دنیای امروز ناشدنی است. بنابراین راه‌حل را نباید منع استفاده دانست بلکه کنترل و نظارت به نحوه استفاده کودکان و نوجوانان از فضای مجازی راه‌حل نهایی است. برخی کشورها مانند آمریکا گزینه «قفل والدین» را در نرم‌افزارهای جست‌و‌جوگر محتوا تعبیه کرده‌اند تا کودکان به تارنماهای غیراخلاقی دسترسی نداشته باشند. همچنین مدارس و کتابخانه‌های‌عمومی نیز موظف به نصب فیلتر بر سیستم‌های خود به منظور جلوگیری از دسترسی کودکان و نوجوانان به شبکه‌های غیراخلاقی و حاوی خشونت هستند. گفتنی است شبکه اجتماعی فیس‌بوک، پیام‌رسانی را تحت عنوان «مسنجر کیدز» ارائه کرده تا کودکان تحت نظارت والدین خود بتوانند با دوستان خود در ارتباط باشند .انگلیس نیز سیستم فعال و هوشمندی در فیلترینگ به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان دارد. کاربران فرانسوی در مدارس نیز استفاده محدودی از اینترنت دارند و استفاده کودکان از بسیاری از صفحات و کانال‌های غیراخلاقی ممنوع شده است. در سال‌های قبل ایران برنامه قابل‌قبول و استنادی را برای استفاده کودکان از اینترنت نداشت، اما به‌نظر می‌رسد وزیر جوان ارتباطات در دولت دوازدهم برنامه‌های خوبی برای راه‌اندازی اینترنت کودکان در ذهن دارد تا والدین نسبت به استفاده کودکان و نوجوانان خود از فضای مجازی از راحتی خیال بیشتری برخوردار باشند. به‌گفته وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در بهمن سال 96 طرح اجرایی اینترنت کودکان نهایی شده است. محمد جواد آذری جهرمی افزود: « در حال‌حاضر در مرحله‌ انتخاب و انتصاب مجری آن هستند.». به هر صورت از سال ۱۹۹۸ و استفاده همگانی از اینترنت کاربران بسیاری از دسترسی کودکان و نوجوانان به اطلاعات نادرست و غیراخلاقی ابراز نگرانی کرده‌اند و هر کشور براساس خلاقیت خود استفاده آنها از فضای مجازی را محدود کرده است.

لزوم محدودیت اینترنت برای کودکان و نوجوانان

یک کارشناس ارتباطات در گفت‌‌‌‌‌وگو با «آرمان» در ارتباط با لزوم ایجاد اینترنت کودکان می‌گوید: حدود یک دهه از فراگیری اینترنت و کاربردهای آن می‌گذرد، به‌نحوی که اکنون تمام گروه‌های سنی از مزایا و کاربردهای آن بهره‌مند می‌شوند. در سال‌های اول توسعه اینترنت، استفاده از آن تابع تخصص و ویژگی‌های خاص و به میزان کنونی فراگیر نبود و فکر یا برنامه زیادی برای تفکیک گروه‌ها یا اشخاص مختلف از استفاده از اینترنت وجود نداشت. داوود زارعیان می‌افزاید: چند سال بعد و با شروع کار شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی در اینترنت، دسترسی به ‌سایت‌های مختلف آسان شده و عده‌ای به فکر تفکیک سنی استفاده از اینترنت افتادند. او می‌گوید: اصولا زیرساخت‌ اینترنت در تمام کشورها یکسان است و تفکیک آن به نحو شایسته‌ای انجام نشده است و تنها نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌هایی برای گروه‌های سنی مختلف ایجاد شده‌اند. زارعیان خاطرنشان می‌کند: به‌عنوان مثال برخی از نرم‌افزارها دچار محدودیت‌هایی برای ورود کودکان و نوجوانان هستند یا برخی از نرم‌افزارها به‌نحوی طراحی شده‌اند که در صورت استفاده کودکان و نوجوانان از سایت‌های غیراخلاقی و خشونت‌آمیز برای والدین پیام‌های هشدار ارسال می‌کنند. او می‌افزاید: برخی از نرم‌افزارها قابلیت محدودکنندگی داشتند و بحث ایجاد سیم کارت‌های جداگانه برای کودکان و نوجوانان نیز موردتوجه قرار گرفت. در واقع در کشورهای مختلف با توجه به قوانین و مقررات حاکم شیوه‌های مختلفی برای دسترسی کودکان و نوجوانان به اینترنت تعریف شده و همچنان هم این تعاریف ادامه دارد. زارعیان تاکید می‌کند: کشورهایی لپ‌تاپ، تلفن‌همراه، سیم‌کارت، اپلیکیشن ویژه کودکان را تولید کرده و در اختیار کاربران قرار داده‌اند و این اقدامات مورد توجه مسئولان قرار گرفته است. در کشور ما نیز در مقاطع زمانی این اتفاق رخ داد و سیم کارت ویژه کودکان و نوجوانان تولید و از طریق مدارس توزیع شد. در آن مقطع مخالفت‌هایی مبنی بر سوءاستفاده اپراتورها در فروش سیم کارت صورت گرفت و از این راه‌حل در کشور استقبال نشد. او می‌افزاید: اکنون باتوجه به کاربرد زیاد اینترنت ضرورت توجه به ابزارها یا پیام‌رسان‌های ویژه کودک و نوجوان وجود دارد. در برخی از کشورهای توسعه یافته مانند فرانسه سال 1957 به بعد برای نشریات اینترنتی کودکان و نوجوانان نیز پیش‌بینی خاصی صورت گرفت و محدودیت‌های خاص اعمال شد که تاکنون ادامه یافته است. زارعیان می‌گوید: در هر خانه نمی‌توان دو روش دسترسی به اینترنت وجود داشته باشد و جداسازی در نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌هاست. به‌عنوان مثال تلفن همراه کودکان‌و ‌نوجوانان با بزرگسالان متفاوت است یا لپ‌تاپ کودک با بزرگسال متفاوت است؛ البته تنها راه تضمین دسترسی امن کودکان و نوجوانان به اینترنت خانواده‌ها هستند. بنابراین باید در این حوزه فرهنگسازی شود و خانواده‌ها بر فرزندان خود نظارت و کنترل داشته باشند. دولت‌ها و قانونگذاران نیز وظایفی را در این عرصه دارند و باید نظارت‌هایی را در نرم‌افزارهای کودک و نوجوان اعمال ‌کنند، اما بهترین و مهم‌ترین نظارت خانواده است. او خاطرنشان می‌کند: مجموعه‌ای از آسیب‌های روحی و روانی، سوءاستفاده دیگران از کودکان، دسترسی دیگران به اطلاعات مهم خانواده توسط کودکان و نوجوانان و خطر سایت‌ها یا اپلیکیشن‌های غیراخلاقی مجموعه نگرانی‌ها در ارتباط با استفاده کودکان از اینترنت است.