لزوم پایبندی به برجام در هر شرایط

آرمان - سخنان اخیر رئیس‌جمهور در دوازدهمین سالروز ملی فناوری هسته‌ای مبنی برآمادگی در هر شرایط پاسخی به آمریکایی‌ها و سایرکسانی بود که درصدد برهم زدن برجام هستند. اینکه ایران تمام پیش‌بینی‌های لازم را انجام داده، طبیعی است. چون کشورها برای همه حالت‌ها پیش‌بینی‌هایی دارند که در شرایط و موقعیت‌های خاص چه تدابیری بیندیشند. با این حال اجمالا باید گفت برجام وضعیت خوبی ندارد. پیش از این نیز گفته شد بدین علت که ایران برتمام تعهدات خود پایبند بوده، اما طرف مقابل بدعهدی کرده و به تعهدات خود پایبند نیست، برجام در بدترین وضعیت خود قرار دارد. آمریکایی‌ها در 14 ماه گذشته و از زمان روی کار آمدن دونالد ترامپ همواره بر طبل خروج از برجام کوبیده‌اند. اگرچه تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده، اما معلوم نیست که ترامپ در 22ادیبهشت سال جاری چه تصمیمی خواهد گرفت. از سوی دیگر فارغ از وقوع یا عدم وقع این اتفاق اکنون شاهد اثرات مخرب آمریکا بر برجام و ایران هستیم. البته با انعقاد این توافق ایران به دستاوردهایی نیز رسیده، اما روزبه‌روز دایره دستاوردهای ایران از مزایای برجام تنگ‌تر می‌شود. محدودیت دستاوردی ایران از برجام شامل حوزه‌های مالی و پولی، قراردادهای تجاری با دیگر کشورها و سرمایه‌گذاری در ایران است که ناشی از شمشیر داموکلسی است که ترامپ بر سر برجام نگه داشته است. حال اینکه صرفا بگوییم همه پیش‌بینی‌های لازم صورت گرفته فقط نباید در حرف باشد چون اگر پیش‌بینی می‌شد اتفاقات این 14 ماه رخ نمی‌داد و اکنون در این شرایط نبودیم. در حال حاضر اروپایی‌ها بر ضرورت حفظ برجام تاکید می‌کنند، اما جرات سرمایه‌گذاری در ایران را ندارند، یا در زمینه معاملات بانکی بانک‌های اروپایی با بانک‌های ایرانی همکاری نمی‌کنند. بنابر این به نظر می‌رسد آقای رئیس‌جمهور پیش از اینکه بخواهد روی این مسائل بدین شکل صحبت کند باید به طور شفاف بگوید که در صورت خروج آمریکا از برجام ایران چه خواهد کرد. قدر مطلق اینکه ایران باید در هر شرایطی پایبندی خود به برجام را حفظ کند و حتی در صورت خروج آمریکا از برجام ایران باید به عنوان یک طرف توافق به امضایی خود پایبند بماند. حداقل سود این مساله این است که ایران نشان خواهد داد که عضوی قابل اتکا در نظام بین‌الملل است و چنانچه توافقی را از سر میل یا اجبار بپذیرد بدان پایبند خواهد بود. در صورت خروج آمریکا از برجام شاید این بهترین گزینه برای ایران باشد. البته این مساله تبعات دیگری نیز خواهد داشت از جمله اینکه آمریکایی‌ها کشور قابل اعتمادی نیستند و این نوع رفتار آنها در درازمدت بر سیاست در این کشور تاثیر خواهد گذاشت. اگر چنانچه ایران در مقابل آمریکا عکس‌العمل نشان دهد و پس از این کشور از برجام خارج شود یا اینکه قبل از ایالات متحده از برجام خارج شود، اروپا دچار تزلزل خواهد شد. از این جهت تعامل با 3 کشور اروپایی به اضافه چین و روسیه می‌تواند به ایران برای فشار به آمریکا کمک شایانی بکند، کما اینکه تاکنون نیز چنین بوده است. خروج ایران از برجام هیچ مساله‌ای را حل نخواهد کرد مگر اینکه بخواهیم به حالت پیشابرجام بازگردیم. در عین حال نباید شتاب‌زده رفتار کرد و دچار اشتباهات استراتژیک شد که دوباره اجماع جهانی علیه ایران شکل نگیرد. در نتیجه با توجه به شرایط فعلی منطقه و نظام بین‌الملل خروج از برجام نمی‌تواند به صلاح منافع ملی ایران باشد.