نیاز قوانین به ضمانت اجرایی

آرمان - اخیرا خانم شهیندخت مولاوردی، دستیار ویژه رئیس‌جمهور در امور شهروندی اظهار داشتند که یکی از برنامه‌هایی که در حوزه حقوق شهروندی در دست بررسی است این است که مثل خیلی از كشورهای دیگر، اگر مطالبه‌ای بالای مثلا یک میلیون متقاضی داشت تبدیل به لایحه و قانون شود. درباره اظهارنظر ایشان پیرامون این موضوع باید گفت که امروزه مشکل ما این است منشور حقوق شهروندی در حد یک اعلامیه است. از طرفی این اعلامیه به صورت تک جناحی بوده و بخش عظیمی از آن با قانون اساسی کشور برابری می‌کند. اما مشکل این موضوع آن است که قانون باوجود تکرار، هنوز در اجرا دارای مشکل است. بنابراین این ابلاغیه سه مشکل دارد؛ ابتدا تک جناحی بودن ابلاغیه، دوم عدم پشتیبانی قانونی و سومین مورد ضمانت اجرایی است. به هرحال حتی اگر این منشور وجهه قانونی پیدا کند، تا زمانی‌که ضمانت اجرایی پیدا نکند، مانند همان حقوق بشر همگانی است. قانون برای اجرا شدن است. درباره سخن دیگر ایشان درباره برخورد مدنی با اعتراض مدنی نیز باید اشاره داشت که اظهارات خانم مولاوردی به‌عنوان یک مقام اجرایی قابل ملاحظه است. اما باید دید اعتراض و واکنش مدنی چگونه تعریف می‌شود؟ در کشور یک نگاه واحد توسط جریان‌های مختلف سیاسی به تعریف اصول وجود ندارد و این یک مشکل مهم است. طبق اصل 27 قانون اساسی تشکیل اجتماعات و راهپیمایی‏ها، بدون حمل سلاح، به شرط آن که مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است و به عنوان حقی مدنی شناخته می‌شود. اما باید توجه داشت که برداشت‌ها نسبت به اقدامات اخیر مختلف است. عده‌ای درست مانند دستیار ویژه رئیس‌جمهور در امور شهروندی این حرکت را یک اعتراض مدنی می‌دانند و برخی نیز این عمل را در تطبیق با قانون اساسی کشور، جرم تلقی می‌کنند. این دو نگاه قطعا دو واکنش مختلف به همراه خواهد داشت. به‌این شکل که درصورت قبول این حرکت به عنوان یک حق مدنی، نیازی به نشان‌دادن واکنش نیست اما درصورت پذیرفتن آن به عنوان هنجارشکنی که در مورد اخیر دیده شد، میل به برخورد قانونی شکل خواهد گرفت. آنچه که در این برهه زمانی مسلم است، آن است که بسیاری از پدیده‌های اجتماعی گستره، واکنش و حالتی غیرشفاف دارند. حجاب چیست؟ حدود بدحجابی کدام است؟ حسابرسی چگونه است؟ فعالیت مدنی چیست و حق اعتراض در تطبیق با قانون چگونه عمل می‌کند؟ بسیاری از بایدها و نبایدها در عین‌ حال که در قانون موضع خاص خود را دارد، به لحاظ مفهوم و واکنش، نمی‌توان نسبت به‌آن دیدگاهی مشخص داشت.