زلزله و تخریب چاه‌های کشاورزی

آرمان - فصل پائیز تمام شد و وارد زمستان شده‌ایم، اما دریغ از باران و برف، برابر آمار خشکسالی پائیز سال 96، در 67سال گذشته بی‌سابقه است، اما یک تفاوت اساسی بین 67 سال پیش که همانند پائیز امسال با کمبود نزولات آسمانی روبه‌رو شدیم وجود دارد 67سال پیش اکثر رودهای کشور پرآب بودند، دریاچه ارومیه با بنادر زیبای خود حرفی برای گفتن داشت، زاینده رود به واقع عامل زایش و رویش مرکز ایران بود، سطح آب‌های زیرزمینی این‌همه فروکش نکرده بود، اکثر روستاهای ایران با آب قنات مشروب می‌شدند، تنها درهمان سال با کمبود نزولات آسمانی روبه‌رو بودیم، اما از دهه چهل به بعد با القای رژیم ارباب و رعیتی و دگرگونی مالکیت روستاها، حفر چاه‌های عمیق و نیم عمیق شروع شد و تا وقوع انقلاب اسلامی سال 57 تعداد زیادی قنات‌های چند صد‌ساله خشکیدند با وقوع انقلاب اسلامی، موج جدیدی از تصرف زمین و آب‌های زیرزمینی به راه افتاد، امروزه ده‌ها‌هزار چاه غیرمجاز در گوشه گوشه کشور فعال است. متاسفانه الگوی کشت و نیز کاشت محصولات مقرون به صرفه زراعی با توجه به کمبود آب در کشور نداریم، کشت بعضی از محصولات کشاورزی امروزه نه اینکه مقرون به صرفه نیستند بلکه پول آبی که صرف تولید این محصولات می‌شود از قیمت آن محصول بیشتر است زلزله‌های پی‌درپی به جنگ چاه‌های کشاورزی آمده است با هر تکانی شبکه‌های آب زیرزمینی جا‌به‌جا می‌شود بسیاری از چاه‌های عمیق بعد از هر لرزش زلزله آسیب می‌بینند و با تاسف حفره‌های زیرزمینی آب جا‌به‌جا و بعضا خشکیده می‌شوند، اکثر کشاورزان از کمبود و بی‌آبی چاه‌های خود می‌نالند و آن را به خشکسالی نسبت می‌دهند، حال اینکه خشکسالی بلائی است که بیش از 30 سال است زمین سوخته ایران را هدف قرارداده و کمبود آب با شیبی ملایم طی این سال‌ها گریبان اراضی کشاورزی را گرفته است حال اینکه زلزله پدیده جدیدی است که باعث کمبود و بعضا خشک شدن چاه‌ها شده است با استحصال آب‌های زیرزمینی حفره‌های بزرگ در طبقات پائینی زمین به وجود می‌آید که قبلا پراز آب بودند در بسیاری از مناطق زلزله‌خیز بعد از هر زلزله با شکاف بزرگی درسطح زمین روبه‌رو می‌شویم که زمین فروکش کرده است، این بر اثر خالی شدن طبقات آبی است که با حفر چاه‌های عمیق و نیمه عمیق به وجود آمده است و با زلزله خاک نشست می‌کند این تغییر جغرافیائی تنها سطح زمین را شامل نمی‌شود بلکه باعث می‌شود که در طبقات پائین هم تغییراتی به وجود آید و این تغییرات باعث جا‌به‌جائی آب اطراف چاه‌های عمیق و نیمه عمیق می‌شود بعد از زلزله کرمانشاه و تکان‌های پس از آن که تا منطقه ساوه را در پی داشت ناحیه‌ای که نگارنده در آنجا به کشاورزی مشغول هستم هم از اثرات زلزله برکنار نماند و یکی از چاه‌های حفر شده در مزرعه‌ام با کمبود آب بر اثر جا‌به‌جائی طبقات خاک اطراف لوله‌های انتقال آب از عمق زمین به بالا مواجه شده است. بعضی از چاه‌ها به کلی خشک شده‌اند متاسفانه مقررات حاکم بر جا‌به‌جائی یا لایروبی و یا به اصطلاح کف‌شکنی چاه‌ها، برگرفته از قوانینی است که شرایط اضطراری زلزله را در نظر نگرفته‌اند ظاهرا جا‌به‌جائی چاه حسب مقررات موجود تنها تا 10 متر از محل چاه موجود امکانپذیراست این در شرایطی منطقی است که چاه سابق به علت کهنگی و سابقه حفر خلل و فرج انتقال آب مسدود شده باشد که کافی است با نوسازی چاه ولو به فاصله 10 متر، چاه جدیدی حفر شود و مجددا به میزان دبی (آبدهی) فعلی احتمالا خواهد رسید اما زلزله و دگرگونی بنیادی در طبقات زیرین حالت جدید و تازه‌ای است که باید مسئولان سازمان آب نسبت به آن فکری بکنند و تا فصل بهار و نیاز مبرم آبی راه حل جدیدی برای چاه‌هائی که همانند یکی از چاه‌های مزرعه من دچار آن شده است پیدا کنند. همآن‌گونه که مردم زلزله‌زده به چادر و کانکس و ساخت سرپناه نیاز دارند کشاورزان نیز به وسیله امرار معاش خود یعنی چاه آب نیاز دارند و باید مسئولان سازمان آب با شرایط جدید به کمک کشاورزان بیایند خصوصا کشاورزانی که حرفه اصلی آنان باغداری است و با آغاز فصل بهار و نیاز آبی درختان مواجهه با بروکراسی اداری در خصوص حفر چاه جدید به جای چاه‌هایی که بر اثر زلزله دچار بی‌آبی یا کمبود آب شده‌اند روبه‌رو نشویم.