مورد عجیب سانچی

شنبه هفته گذشته (16 دی) یک نفتکش ایرانی به نام سانچی با ۱۳۶هزار تن میعانات گازی متعلق به شرکت ملی نفت ایران با برخورد با یک کشتی فله بر چینی دچار سانحه شد. این حادثه در ساعت 20 به وقت محلی در آب‌های ساحل شرق چین رخ داد که طی آن با حریق نفتکش 32 پرسنلی که 30 ایرانی و دو بنگلادشی بودند، مفقود شدند و در این میان، تنها پیکر سه پرسنل پیدا و برای تشخیص هویت به شانگهای منتقل شد. در نهایت با گذشت 9 روز از این حادثه و ادامه یافتن حریق، روز گذشته این کشتی ایرانی غرق شد و بدین ترتیب یک حادثه تلخ رقم خورد.

بررسی جایگاه شرکت ملی نفتکش ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی تعداد کشتی‌های شرکت ملی نفتکش ایران که در سال 2010 در میان شرکت‌های مطرح و فعال در عرصه حمل و نقل دریایی به عنوان شرکت برتر شناخته شده و دارای بزرگ‌ترین ناوگان نفتکش در خاورمیانه است،‌ روند رو به رشدی را طی کرده است، به گونه‌ای که بر‌اساس اطلاعات منتشر شده،‌ امروز تعداد کشتی‎های شرکت ملی نفتکش ایران به 6٩ فروند و با ظرفیت بیش از 5/15‌میلیون تن رسیده و این شرکت را در جایگاه بزرگ‎ترین کشتیرانی نفتی جهان قرار داده است. سال گذشته، مدیرعامل پیشین شرکت ملی نفتکش ایران درباره وضع ناوگان نفتکش ایران گفته بود «امروز تمام کشتی‎های این شرکت از بیمه، پرچم، کلاس و گواهینامه معتبر بین‎المللی برخوردار است.» علی اکبر صفایی افزوده بود: «شرکت ملی نفتکش ایران کار خود را در ابتدا با تحویل‎گیری یک فروند کشتی نفتکش ٣5‌هزار تنی در سال ١٣٣4 آغاز کرد و با اقدامات مربوطه، روند توسعه‎ای پیدا کرد.» ظاهرا بروز بحران‌های اقتصادی و تحریم خرید نفت ایران، فکر ایجاد یک ناوگان مستقل برای ورود به بازارهای بین‌المللی نفت در کشور را به همراه داشت. بدین ترتیب ایده تشکیل ناوگان نفتکش در کشور سال ١٣٣4 اجرا شد و نخستین شرکت کشتیرانی نفتی کشور (٢6 شهریورماه)١٣٣4 تاسیس شد. علاوه بر این، به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی نفتکش ایران که وظیفه حمل نفت خام صادراتی ایران به بنادر مختلف جهان و به موازات آن توزیع فراورده‌های نفتی متعلق به شرکت ملی نفت ایران در بنادر و جزایر مختلف خلیج فارس را به عهده دارد، دارای بزرگ‌ترین ناوگان نفتکش در منطقه خاورمیانه و چهارمین ناوگان نفتکش در جهان است. این شرکت همچنین به عنوان یک شرکت مستقل، می‌تواند تحت قراردادهای مشخصی با نرخ‌های بین‌المللی، نفت خام و فراورده‌های نفتی را میان بنادر مختلف جهان حمل و نقل کند. شرکت نفتکش در همسویی با برخی مقررات بین‌المللی (International Maritime Organization (IMO، پروژه عظیمی را برای جانشینی نفتکش‌ها شامل ساخت و خرید ٢5 فروند نفتکش به ظرفیت شش‌میلیون تن را در دست اجرا دارد که تا کنون بخش عمده‌ای از آن انجام شده است.

وضعیت بیمه‌ای نفتکش‌ها

در دوران تحریم‌ها نفتکش‌های ایرانی از نظر بیمه دچار مشکلاتی شدند و حال آن‌طور که مسئولان مربوطه بیان می‌کنند در فضای پسابرجام مشکل بیمه نفتکش‌های ایرانی برطرف شده است و اکنون مشکلی در این زمینه وجود ندارد. سال گذشته،‌ مدیرعامل پیشین شرکت ملی نفتکش ایران با تایید حل مشکل بیمه P&Iبرای تمام کشتی‎ها چه کشتی‎هایی که مالکان آن ایرانی و چه کشتی‎هایی که مالکان آن خارجی هستند، تصریح کرد: «کشتی‎های نفتکش این شرکت تحت پوشش بیمه P&I عضو IGA قرار می‎گیرند.» صفایی درمورد اینکه آیا تمام ۱۳ کلاب عضو IGA موافقت خود را برای پوشش کشتی‎های نفتکش ایرانی اعلام کردند، افزود: «یکی از این کلاب‌ها آمریکایی است که به دلیل محدودیتی که دولت آمریکا گذاشته است، امکان همکاری با آن وجود ندارد، اما ۱۲ کلاب دیگر پوشش بیمه‌ای کشتی‌های ایرانی را تصویب کردند و امکان همکاری با آنها وجود دارد.» در همین راستا،‌ مهر سال جاری مجید موسوی، جانشین رئیس منطقه شرکت ملی نفتکش ایران در منطقه خارگ اعلام کرد: هم اکنون کشتی‌های شرکت ملی نفتکش ایران تحت پوشش بیمه P&I و بیمه‌های معتبر بین‌المللی موسوم به I.G.A قرار دارند که از کشورهایی مانند انگلیس، سوئد و نروژ اخذ شده است ضمن اینکه از پوشش‌های بیمه کلوپ P&I کیش نیز استفاده می‌شود.

ارتقای ایمنی و نوسازی ناوگان

صنعت کشتیرانی ایران در زمان اعمال تحریم‌ها با مشکلاتی مواجه شد از جمله اینکه به دلیل خروج شرکت‌هایی چون شل یا توتال می‌توان به مشکل تامین روغن اشاره داشت. هرچند که گفته می‌شود با توان داخلی بخشی از نیازها برطرف شد. در دوران پساتحریم اما تاکیدها بر ضرورت نوسازی و ارتقای ایمنی در صنعت کشتیرانی با توجه به فرصت‌های پیش آمده است. در همین راستا، خرداد سال جاری، مدیرعامل شرکت ملی نفتکش ایران از برنامه‌ریزی برای نوسازی ناوگان خبر داد و گفت: «به‌طور جدی به دنبال جوان‎سازی ناوگان و کاهش سن کشتی‎های خود هستیم.» سیروس کیان ارثی ادامه داد: «در همین راستا، شرک ملی نفتکش ایران، غول کشتیرانی نفتی به دنبال اوراق دو فروند از کشتی‌های نفتکش VLCC قدیمی خود بوده است.» همچنین در همین رابطه هدایت ا... خادمی،‌ عضو کمیسیون انرژی مجلس با تاکید بر ضرورت نوسازی ناوگان به منظور صادرات امن،‌ گفت: «با توجه به اینکه حمل و نقل دریایی از راحت‌ترین و باصرفه‌ترین نوع حمل و نقل است، نیاز به یک ناوگان ایمن داریم چراکه دیده شده است، با تحریم کشتیرانی چه ضربات مهلکی به کشور وارد شد، اما از آنجایی کشتیرانی‌جمهوری اسلامی ایران در رده بندی جهانی، در سطح بالایی قرار دارد و از سوی دیگر با دنیا ارتباطات اقتصادی و فرهنگی نیز دارد بنابراین نوسازی ناوگان کشتیرانی امری ضروری است و از سوی دیگر با داشتن زیر ساخت‌های موجود در کشور، توسعه این ناوگان ملی سبب می‌شود که شرکت‌های داخلی فناوری جدید را آموخته و به ساخت کشتی با کیفیت بالا وسرعت بیشتر اقدام کنند.»‌

نادرترین اتفاق دریایی

حادثه تلخ نفتکش سانچی که منجر به کشته شدن تمامی خدمه و سرنشینان آن شد، این سوال را ایجاد می‌کند که آیا نظیر چنین اتفاقی برای نفتکش‌ها معمول است و ما سالانه شاهد این‌گونه حوادث هستیم یا می‌توان از آن به عنوان یک حادثه نادر نام برد؟ در همین راستا، جلال میرزایی، عضو کمیسیون انرژی مجلس معتقد است «تصادف لنج‌ها چند سال یک بار رخ می‌دهد و مختص به ایران نیست.» در مقابل این اظهارنظر اما برخی از صاحبان فن، این حادثه را جزو بدترین و نادرترین سوانح می‌دانند. سخنگوی شرکت ملی نفتکش با بیان اینکه سانحه برخورد کشتی فله‌بر و اشتعال نفتکش سانچی از بدترین و نادرترین سوانح دریایی بود، گفت: «فقط در سال 1972 در آرژانتین حادثه‌ای بدین شکل رخ داده بود.» محسن بهرامی ادامه داد:‌ «در زمان بروز چنین حوادثی کشتی‌ای مثل سانچی به راحتی تغییر مسیر نمی‌دهد و این تغییر مسیر دقیقه‌ها به طول می‌انجامد.» همچنین برخی از کارشناسان معتقدند که این حادثه نه تنها در ایران بلکه در جهان نیز حادثه‌ای نادر است. چراکه کشتی‌های به اصطلاح «بارج» که برای حمل و نقل اشیای بزرگ یا میزان حجم نسبتا زیادی از کالا یا مواد به کار گرفته می‌شوند، از آنجایی که با سرعت پایینی حرکت می‌کنند و مجهز به سیستم‌هایی به مثابه رادار برای رصد و مسیریابی هستند،‌ به ندرت دچار سانحه می‌شوند.