عاقبت برجام به کجا خواهد کشید؟

آرمان - ترامپ تحت تاثیر فشار اتحادیه اروپا و بعضی از محافل داخلی آمریکا ناچار بود که آخرین فرصت خود را با ملحقاتی اعلام کند که ضمنا پای اتحادیه اروپا هم وارد این ماجرا شود، مخصوصا اینکه انتهای برجام باید باز باشد و بسته نشود. چون در برجام آمده که سال 2025 انتهای تعهدات ایران است و ایران آزاد می‌شود. نکته دیگر بازرسی از تمام مراکزی است که بازرسان، بازرسی از آن را لازم می‌دانند و شامل مراکز نظامی و غیرنظامی می‌شود. این درحالی است که آژانس بازرسی‌های لازم را انجام داده و بارها پایبندی ایران را اعلام کرده است. اما مساله برجام آنقدر لایه لایه و درهم پیچیده شده که دیگر از حدود اختیارات آمریکا هم بیرون رفته و آمریکا به‌خاطر اینکه در برابر اتحادیه اروپا تنها نماند، این بار هم تن به این کار داد ولی خیلی در اصل قضیه تفاوت نکرد. درواقع هیچکس نباید دلخوش باشد که آمریکا 120روز دیگر این موضوع را به تاخیر انداخت. تمدیدهای 120روزه باعث شده که هیچ سرمایه‌گذار عمده‌ای نتواند وارد ایران شود و سرمایه‌گذاری کند. اگر آمریکا از برجام خارج شود، تحریم‌هایی که به‌واسطه برجام برداشته شده، دوباره اجرا می‌شود که باعث نگرانی است. باید به این موضوع هم توجه کنیم که اتحادیه اروپا صرفا به خاطر ما آنقدر در برابر آمریکا نمی‌ایستد. از طرف دیگر خانم موگرینی هم در مصاحبه‌ای اعلام کرد که برای امضایمان احترام زیادی قائل هستیم و امضایمان را فدای تصمیمات ترامپ نمی‌کنیم. آمریکا هم با وجود فضایی که ترامپ در دنیا به وجود آورده، نمی‌خواهد که اتحادیه اروپا را کاملا از دست دهد. انگلستان با همه نزدیکی که هم از جهت فرهنگی و هم از جهت تاریخی با آمریکا داشت روابطش دستخوش تحولاتی با آمریکا شده است. یکی دیگر از شروط ترامپ، تغییرات محتویات برجام است. این در حالی است که ما از ابتدا اعلام کردیم تن به هیچ تغییری نمی‌دهیم. پس این موضوع باقی می‌ماند که اتحادیه اروپا تا کجا می‌تواند همکاری‌اش را با ما ادامه دهد؟ اتحادیه اروپا بارها اعلام کرده از ایران تا زمانی دفاع می‌کند که محتویات و مندرجات برجام را رعایت کند. بنابراین آنچه خارج از برجام است هم مورد موافقت اتحادیه اروپا نیست. عاقبت برجام بستگی به روابط اتحادیه اروپا و آمریکا دارد.

اگر مثلث اتحادیه اروپا، آمریکا و ایران را در نظر بگیریم، آمریکا خودش تشکیل دهنده یک مثلث دیگر با عربستان و اسرائیل است که هم از طریق نهادهای درون آمریکا و هم از طرف اسرائیل و عربستان شدیدا تحت فشار است که برجام را نقض کند. نقض کردن برجام خودش خیلی اهمیت ندارد و درواقع بازگشت تحریم‌های قبل از برجام برای ما سنگین خواهد بود. یعنی تحریم‌های نفتی، حمل و نقل، بیمه، کشتیرانی و همه مشکلاتی که قبل از برجام داشتیم باز دوباره توسط آمریکا اعمال شود. اتحادیه اروپا تا زمانی که نسبت به تعهداتمان در مندرجات برجام صحیح عمل کنیم از ما حمایت خواهد کرد. اما در این میان آمریکا مسائل دیگری را اضافه می‌کند که از نظر اتحادیه اروپا هم مردود شمرده می‌شود. از طرفی اتحادیه اروپا خیلی جرات نمی‌کند که با آمریکا سر لجاجت پیدا کند چون حجم مبادلاتشان بالاست. به هر حال اتحادیه اروپا از جهت حیثیتی موضوع را سخت گرفته که از ما حمایت کند و در چارچوب برجام حتما از ما حمایت خواهد کرد. سوالی که هر بار در این میان مطرح است اینکه آیا ترامپ می‌تواند برجام را نقض کند که پاسخ از نظر حقوقی مثبت است. همانطور که قرارداد پاریس را هم که آقای اوباما امضا کرده بود، نقض کرد و این در اختیارات رئیس جمهور آمریکاست. به خاطر اینکه برجام به تصویب کنگره نرسید، بنابراین تبدیل به قانون نشد. ترامپ این امکان را دارد که آمریکا را از برجام خارج کند ولی مشکل ما این است که تا این موافقتنامه‌های 120 روزه ادامه دارد، کمپانی‌های شرکت‌های خارجی جرات سرمایه‌گذاری در ایران را ندارند. در واقع با کارشکنی‌های آمریکا رمق چندانی از برجام باقی نمانده است. نقض برجام از جانب ایران آرزوی آمریکاست ولی ما هم زمانی این کار را می‌کنیم که اتحادیه اروپا با ترامپ هم عقیده و خواستار تغییراتی در برجام شود که در این صورت ناچاریم دست به این کار بزنیم.