علل ناآرامی‌ها

آرمان - هندویی نفت اندازی می‌کرد. یکی او را گفت: تو را که خانه نئین است، بازی نه این است (سعدی). درباره حوادث چند روزه اخیر واکنش‌های رنگارنگی ابراز می‌شود ولی همه در یک نکته ‌اشتراک دارند و آن اینکه نقش مردم جامعه در آن نادیده گرفته می‌شود. چند سالی است که تحصیل‌کردگان بیکار و اخراجی‌های بنگاه‌های اقتصادی لشکر بزرگی از بیکاران فراهم آورده که در هر حرکت اعتراضی جامعه می‌توانند سهم و نقش داشته باشند. از یکسو این تحصیل‌کردگان که نتوانسته‌اند در ساختار اجتماع جایگاه شغلی پیدا کنند و از طرف دیگر بیکارانی که به علت رکود فضای کسب و کار مشاغل خود را از دست داده‌اند، محور اصلی اعتراضات اخیر را تشکیل می‌دهند. در این میان البته بنگاه‌های خبری و رسانه‌های خارجی و گروه‌های مخالف خارج از کشور نیز هیزم خود را به آتش می‌اندازند. رئیس‌جمهور ناکارآمدی در پاسخ به نیازهای عمومی را به گردن جناح مقابل و کانون‌های غیر پاسخگو می‌اندازد و به طور عمده می‌گوید این نهادها نگذاشتند مردم ایران حاصل اقتصادی برجام را برداشت کنند. محور اصلی اعتراضات اخیر بی‌تردید وضعیت نابسامان اقشاری از طبقات متوسط و پایین جامعه است. چند میلیون تحصیل‌کرده بیکار همراه با مالباختگان موسسات اعتباری و فقدان نقدینگی در دولت که نمی‌تواند برای خرید خدمات و تولیدات مورد نیاز پول نقد بپردازد و به جای آن اوراق مشارکت می‌دهد که با 35 درصد کمتر از ارزش اسمی در بازار به فروش می‌رسد، وضعیت بسیار پیچیده فعلی را پدید آورده است. سیاسی شدن تقاضاهای مربوط به فسادهای موسسات اعتباری به سهم خود بنیه دولت را تحلیل برده و در واقع پولی برای کارهای عمرانی باقی نمی‌گذارد. در این میان، کافی بود در لایحه بودجه بهای بنزین گران شود یا بودجه اختصاص یافته به بعضی نهادهای فرهنگی شفاف سازی گردد و نتیجه آن موج اخیر است که البته ریشه‌هایی عمیق‌تر دارد. برخی مسئولان اجرایی ناکارآمدی خود را با بزرگنمایی نقش دولت‌های خارجی و گروه‌های معاند می‌پوشانند. در حالی که نه رهبران عربستان و نه ترامپ و نه نتانیاهو دارای آن اعتبار و وجاهت نیستند که به خواست آنان امواج اعتراضی شکل بگیرد. سرویس‌های امنیتی بیگانه نیز بیکار نیستند.

چند حرفه‌ای یا نادان را به درون اعتراضات مردمی می‌فرستند، بانک و پاسگاه و تاسیسات عمومی توسط آنان به آتش کشیده می‌شود، از این طرف اعمال خشونت ضرورت پیدا می‌کند و نتیجه آن البته معلوم است. مادامی که در برخی سیاست‌ها و نحوه تعامل با دنیا بازنگری صورت نگیرد و از برخی هزینه‌ها کاسته نشود و روال متعارف اقتصادی با کشورهای دیگر خصوصا اتحادیه اروپا شکل نگیرد و نهادهای خارج از دولت از سیاست‌های عمومی دولت تمکین و پشتیبانی نکنند، روزبه‌روز بر مطالبات افزوده می‌شود. مردم به چشم خود می‌بینند که چگونه کسانی که نه میراث پدری داشته و نه خلاقیت اقتصادی دارند، فقط با تکیه بر رانت به ثروت‌های افسانه‌ای رسیده‌اند. نگاهی به اتومبیل‌های چند میلیاردی خیابان‌های تهران کافی است که عمق فاجعه را نشان دهد. یک دستگاه مسئول رسیدگی کند که برج‌های ساخته شده در تهران و بعضی نقاط ویژه و اتومبیل‌های میلیاردی زیر پای جوانان مربوط به چه خانواده‌هایی است؟ این گونه تبعیض‌ها نیروی محرکه اصلی اعتراض‌های اخیر است. چیزی که حساسیت لازم نسبت به آن وجود نداشته است. آئینه چو نقش تو بنمود راست، خود شکن آئینه شکن خطاست.