جریان اصلی سینما در بخش خصوصی است
آرمان - مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی با ابراز امیدواری از اینکه این بنیاد زنجیره تولید، اکران، جشنواره، فعالیتهای بینالمللی و ارتقای فناوری در حوزه تولید سینمای کودک و نوجوان را با همراهی بخش خصوصی به نحو مطلوب مدیریت و راهبری کند، از برنامههای فارابی برای نظاممند شدن دریافت وام و تعیین تکلیف بدهی تهیهکنندگان سینما خبر داد. علیرضا تابش به تازگی در گفتوگویی در برنامه «شهر فرهنگ» شبکه خبر درباره برخی مسائل مربوط به بنیاد سینمایی فارابی از جمله شورای سیاستگذاری سینمای کودک که قائم مقام بنیاد متولی این حوزه است، طلبهای مالی فارابی، تجدید ساختار این بنیاد، نحوه فعالیت صندوق اعتباری هنر در پرداخت وامها و نیز برنامههای جشنواره فیلم فجر اظهار نظر کرده است. او در پاسخ به این سوال که آیا سینمای کشور از ایده آلهای فرهنگی که مد نظر است فاصله دارد؟ گفت: این نکته پرسشی است که همه ما باید در حوزه کاری خود و از میزان رضایت مدیران و دست اندرکاران فرهنگی از حوزهای که مشغول به کار هستند، بپرسیم. سینما دستاوردهای عظیمی در طی ۴ دهه اخیر و پس از انقلاب اسلامی برای کشور و مردم ما در عرصههای داخلی و خارجی داشته است. طوری که طی این سالها سینما با هویت ملی ما عجین شده است، اما اگر بخواهیم این هنر صنعت را بهدرستی تحلیل کنیم میبینیم که در کنار توفیقاتش، کمبودها و نقایصی در روندهای اجرایی و در تعامل با بخش خصوصی وجود دارد، در توسعه بازارهای سینمایی در داخل و خارج و هم از بعد فرهنگی، کمبودهایی وجود دارد که با گفتوگو با اهل فرهنگ و متخصصان این حوزه و پژوهش باید به دنبال رفع این کاستیها و تبدیل آنها به فرصتها به وجه احسن باشیم. تابش درخصوص بحث محتوایی در سینما و ضعفهای آن نیز بیان کرد: حرف جدی ما در این دوره از مدیریت سینمای کشور و از شعارهای اساسی طرح جامع سینما که در سازمان سینمایی کشور تدوین شده است و همه موسسات سینمایی به دنبال تحقق این برنامه هستند، احیا و ایجاد نهضت تولید محتوا در بسترهای مختلف سینمایی - اعم از فیلم کوتاه، مستند، سینمای حرفهای، انیمیشن، نمایش خانگی و شبکههای برخط و آنلاین- است که میتوانند محتوای سینمایی را توزیع و نشر دهند و در دسترس مخاطبان قرار گیرد. در حوزه تامین محتوا برنامههایی داریم که امیدوارم منجر به تولید آثار ارزشمندتری در سینما شود.
فعالیت کارگروههای تخصصی در فارابی
وی اضافه کرد: به همین منظور کارگروههای تخصصی در بنیاد سینمایی فارابی در حوزههای سینمایی اجتماعی، مقاومت، معناگرا، سینمای کودک و نوجوان و حوزه اقتباس در سینما تشکیل شده و نحوه کار در این کارگروهها، بحث و بررسی و رسیدن به اولویتهای اساسی در این حوزهها است، همچنین نیاز مخاطبان در محتوای سینمایی و بصری و صنعت تصویر در کشورمان ارزیابی و تحلیل میشود. کار دیگر در این کارگروهها تعامل و دعوت از نهادهایی است که به نوعی متولی حمایت از این گونه سینما هستند مثل سینمای کودک، مقاومت و سعی کردیم از نهادهای دیگر هم دعوت کنیم تا در این فرایند با همفکری و هم نظری، به همگرایی و همافزایی برسیم و اولویتها در سینمای حرفهای در چارچوب طرح جامع سینما مشخص شود.
برنامهریزی برای سینمای کودک و نوجوان
این مدیر فرهنگی که سابقه مشاوره وزیر و مدیرکلی حوزه وزارتی و مدیرکلی روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین عضویت در شورای سیاستگذاری جشنواره فیلم فجر را هم دارد، درباره تشکیل کارگروههای جدید و عملکرد شورای راهبری و سیاستگذاری سینمای کودک و نوجوان که از سه سال گذشته تشکیل شد، گفت: شورای راهبری و سیاستگذاری سینمای کودک و نوجوان تقریبا سه سال پیش با حکم ریاست وقت سازمان سینمایی تشکیل شد که جمعی از فعالان سینمای کودک و مدیرعامل فارابی یکی از اعضای آن شورا بودند. بهنظرم یکی از دستاوردهای آن شورا، برخی از تصمیمات و کارهایی بود که فهرست شد تا حسب تجربه، آن اقدامات دوباره در سینمای کودک انجام نشود. برای مثال یکی از آن تصمیمات، تولید فیلم به بهانه برگزاری جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوان بود و در این شورا تصمیم گرفته شد تا با عجله و به بهانه جشنواره با بودجه فارابی فیلم ساخته نشود و در عوض، به نیازهای مخاطب توجه بشود و اقدامات دیگری که به لحاظ مضمون، محتوا و تکنولوژی در سینمای کودک اتفاق افتاد یا مشخص شدن میزان حمایتهای بنیاد سینمایی فارابی از آثاری که در ژانر سینمای کودک و نوجوان تولید میشود. تابش ادامه داد: نکته دیگر تمرکز بر سیاستگذاری جشنواره بینالمللی کودکان و نوجوانان بود. همچنین طراحی و برگزاری نخستین دوره المپیاد فیلمسازی نوجوانان، ثمره آن دوره است. همین طور تدوین طرح جامع سینمای کودک و نوجوان که بخشهایی از آن در حوزه تولید و جشنواره اجرا شد؛ در این دوره هم امیدواریم که با مسئولیتی که به بنیاد سینمایی فارابی سپرده شده است و قائم مقام بنیاد فارابی متولی حوزه سینمای کودک و نوجوان شده، ما این زنجیره تولید، اکران، جشنواره، فعالیتهای بینالمللی و ارتقای فناوری در حوزه تولید سینمای کودک و نوجوان را با همراهی بخش خصوصی، به نحو مطلوب مدیریت و راهبری کنیم.مدیرعامل فارابی افزود: تشکیل این شورا و سایر شوراهای تخصصی ضرورتا به این معنی نیست که بخواهیم یک سری کارهای نمایشی یا فوری انجام بدهیم و صرفا بگوییم کارنامهای داشتهایم. خوشبختانه فعالیتها و کارهای گذشته را آسیب شناسی کردیم. سه سال پیش که آن شورا تشکیل شد بیش از ۴۶ فیلم سینماییِ اکران نشده در ژانر کودک و نوجوان تولید شده بود که مخاطب نداشتند، اکران نشده یا در شبکه نمایش خانگی عرضه نشده بودند. این فیلمها محصول مدیریت، در دورهای بود که با عجله برای جشنواره فیلم تولید شده بود. در حالی که حیات طبیعی سینما بهگونهای است که کارگردان و تهیه کننده، فیلمنامهنویس و مدیران سینمایی با درک نیازهای زمانه و روز، به تولید آثار سینمایی اهتمام میکنند نه تولید برای جشنواره.او درباره اینکه عدهای تشکیل این شوراها را افزایش تصدیگری دولت در حوزه تولید تلقی میکنند و منتقدان به عنوان آثار سفارشی از آنها یاد کنند، بیان کرد: واقعیت این است که در همه جای دنیا، نفسِ سینما در تضاد با سفارش گرفتن نیست. هنر و صنعت سینما در دنیا، هنر و صنعتی است که سفارش داده میشود و متن و محتوا بر اساس سفارش تولید میشود، البته یک موضوع خیلی مهم اینجا وجود دارد که سفارشدهنده چه کسی باشد و سفارش گیرنده چه ویژگیها و تخصصهایی داشته باشد. دوم اینکه بنیاد سینمایی فارابی مرجعیت فرهنگی سینما را دارد و پشتیبانی محتوایی از جریان فرهنگی سینما به عهده بنیاد سینمایی فارابی است، هستههای فکری در حوزه تولید فیلمنامه، پرورش فیلمنامه، تقویت جریان نقد و گفتوگوی فرهنگی، اقتباس ادبی و اقتباس سینمایی موضوعات مهمی است که نهادی چون بنیاد سینمایی فارابی متولی پرداختن به این موضوعات است. تابش در پاسخ به اینکه آیا این را رد میکنید یا تایید که گفته شود این یک شکلی از سینمای دولتی است؟ بیان کرد: بستگی به افق برنامههای بنیاد و نوع تصمیماتی دارد که در این شوراها گرفته میشود. اگر تصمیمات فارابی صرفا مبتنی بر نظر یک فرد باشد، بله این نقد وارد است؛ شما میدانید سینما یک هنر بین رشتهای است و متخصصانی از حوزه ادبیات، بینالملل، دین، روانشناسی، تاریخ، علوم اجتماعی و... در شوراها به ما مشورت میدهند و اولویتهای تولید فیلمنامه و تولید فیلم در ژانرهای مختلف مشخص میشود، نقد اشاره شده در مشورت با کارشناسان با تجربه و نخبگان عرصه فرهنگ و هنر مرتفع میشود، این را هم تاکید کنم که جریان اصلی تولید در سینما توسط بخش خصوصی انجام میشود و بیش از ۷۰درصد از تولیدات سینمایی ایران به سرمایههای بخش خصوصی متکی است.
شیوههای حمایتی فارابی از تولید فیلم
او در بخشی دیگر از این گفتوگوی تلویزیونی در برنامه شبکه خبر در پاسخ به نحوه اعطای وام که برخی بنیاد سینمایی فارابی را متهم به بی عدالتی و تبعیض کرده اند یا فیلمنامهشان رد شده توضیح داد: اول اینکه طبق اساسنامه بنیاد، بنیاد سینمایی فارابی حامی و پشتیبان سینمای ملی کشورمان است. فارابی نهادی است که از بدو تاسیس و در ادوار مختلف تمام تلاشش این بوده جریان فیلمسازی در کشور را حمایت کند و در کنار پروژههای مطرح و مهم سینما نام و برند فارابی حضور داشته و دارد. شیوههای حمایتی طبق معمول و مرسوم سه شکل بوده، اختصاص وام یا مشارکت در تولید و شکل سوم تامین تمام هزینه تولید یک فیلم توسط بنیاد". طی ۴-۵ سال گذشته بنیاد سینمایی فارابی در صددرصد بودجه یک فیلم را تامین نکرده و پروژهای نداشته، آخرین پروژه فیلم «چ» شهید چمران بوده است. تابش توضیح داد: در این دوره فیلمها به صورت مشارکتی حمایت شدند مثل ویلاییها، ماجرای نیمروز و دهها فیلم دیگر که بنیاد سینمایی فارابی همت کرده و در تولید آنها نقش داشته است، اینها فیلمهایی بوده که مشارکتی بوده ودرصدی از سهم هزینه تولید آنها را بنیاد تامین کرده است. همچنین گرایش بنیاد در طی این سالها به پرداخت وام به پروژههای سینمایی بوده است. کارگروهی را برای رسیدگی به پروندههای مالی تهیهکنندگانی که وام از بنیاد میگیرند تشکیل دادهایم. اگر فیلمنامهای تصویب شود و به مرحله اعطای وام یا مشارکت برسد، اولین کار در شورای تولید، رسیدگی به حساب مالی تهیهکننده فیلم در ادوار گذشته است.
طلبهای فارابی از تهیهکنندگان سینما
او با بیان اینکه «میزان طلبهای بنیاد از تهیهکنندگان متفاوت است»، ادامه داد: از سال ۶۳ تا امروز پروندههایی وجود دارد. هیات امنای بنیاد، تعیین تکلیف بدهیهای تهیهکنندگان را جزو تکالیف بنیاد قرار داده که تا پایان سال جاری باید این اقدام انجام شود. این فهرست تهیه شده و برخی از تهیهکنندگان که فیلمشان در اکران موفق بوده میآیند و میتوانند اقساط بدهی خود را بازپرداخت کنند و وام بنیاد را پس میدهند، اما در مواردی که توان بازپرداخت وام را نداشته اند، شیوه کار در سالهای گذشته این بوده که در تعامل با فیلمسازان برخی از حقوق فیلمها به جای بازپرداخت وام، تهاتر میشده است. یا بخشی از آن پول را تهیهکننده و فیلمساز به صندوق فارابی بر میگرداندند.
شیوههای حمایتی فارابی باید متحول شود
وی خاطرنشان کرد: حقیقتا این شیوه وام دادن، متناسب با شرایط اقتصادی سینمای امروز ایران نیست. ما در یک دوره گذار در سینمای کشور به سر میبریم. طی این سالها سینمای ما از آنالوگ به دیجیتال رسیده است، هم در روند تولید و نمایش پوست اندازی انجام شده، هم شیوههای حمایت و تامین مالی در سینمای ایران باید متحول شود.او افزود: از طرفی سینمای ایران هنوز صنعتی نشده است و سینما این رنج را میبرد که نمیتواند حوزههای جدیدتری را در بازار داخلی و خارجی تجربه کند. تلاش و همت سازمان سینمایی این بوده که یک ستاد اقتصادی را در بنیاد سینمایی فارابی تشکیل داده به منظور اینکه شیوههای نوین تامین مالی و سرمایهگذاری برای سینما را به عنوان فرصتهای جدید ایجاد کنیم. تا حالا فرصتهای قبلی بوده که تهیهکنندگان از آن استفاده میکردند. اما چون روندها در دنیا و ایران در حال تغییر است، و ما در یک دوران گذار هستیم، ناگزیر باید شیوههایی که در جهان و کشورهایی که صاحب صنعت سینما هستند را تجربه کنیم، ضعفها و قوتهایش را بررسی کنیم، و نهایتا متناسب با سیستم اقتصادی کشورمان بیاییم و تعریف مجددی از حمایت و اختصاص وام داشته باشیم. خوشبختانه در ستاد اقتصادی سینما برخی از این روندها مطرح و پیگیری شده است.
طلب فارابی رقم هنگفتی است
تابش درباره میزان طلب بنیاد فارابی از تهیهکنندگان نیز گفت: سال به سال این طلبها متفاوت است. فارابی یک نهاد سی و چندساله است و این تکلیفی است که هیات امنا به بنیاد واگذار کرده و همکاران من هم این کارگروه را تشکیل دادند و ما سال به سال تدوین و استخراج کردیم. طلب فارابی رقم هنگفتی است که تعیین تکلیف میشود. به هر حال ما باید راه برون رفت از این وضع شیوهای پیدا میکردیم. آنچه ما در دوره جدید تجربه میکنیم این است که سینما در دنیا متحول شده، نهادهای حامی سینما هم شیوههای حمایتی شان متحول شده. توان و تخصص بخش خصوصی هم در ایران و سایر کشورها متحول شده است. اگر روزی روزگاری بنیاد فارابی لنز و دوربین و سه پایه و... به اهالی سینما کرایه میداد، حال در این دوره باید شیوههای جدید سرمایهگذاری در فیلم را در سینما طراحی و تدوین کند و به فناوریهای نوین سینمایی توجه کند. چراکه در کنار تحولات تکتیکی و محتوایی، مخاطبان سینما هم تغییر کردهاند و نسل جدیدی با نیاز و ذائقهای دیگر مطالبات و نیازهای خود را دارد، همه این کارها و پیشبینی ها، ضرورتهایی است که در کنار مرجعیت فکری و فرهنگی که وظیفه بنیاد است، باید انجام شود. مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی درباره تجدید ساختار بنیاد سینمایی فارابی هم اظهار کرد: غرض از کوچک سازی بنیاد سینمایی فارابی، همان متناسبسازی ماموریتهای جدید بنیاد سینمایی فارابی با ساختار بنیاد سینمایی فارابی است که در همین چند حوزه فرهنگی، بینالملل و اقتصادی و فناوری سینما است. در ساختار بنیاد طی ادوار گذشته معاونت پشتیبانی تولید فیلم وجود داشت، از سال ۹۴ با توجه به اقتضائات روز و بررسیهای کارشناسی، برونسپاری تجهیزات در این معاونت انجام شد. بر اساس مصوبه هیات امنای بنیاد، در سال جاری این معاونت منحل میشود و به جای آن یکی دو مدیریت دیگر در ساختار بنیاد جایگزین میشود. «مدیریت تامین منابع و سرمایهگذاری» و «مدیریت حمایت از فناوریهای نوین سینمایی» که یکی از نیازهای روز سینمای ایران است. او افزود: دنیا به سرعت دارد در این زمینه رشد میکند و نهادی مثل فارابی با همفکری و مشارکت فعالان بخش خصوصی و معاونت فناوری سازمان سینمایی برنامهای را تدوین میکند برای توجه جدیتر به ارتقای دانش و تکنیک جلوههای ویژه و سایر فناوریهای نوین سینمایی که سینمای ایران همراه با سینمای دنیا حرکت کند و از قافله تکنیک و محتوا عقب نماند. علیرضا تابش نظرش را درباره اکران فیلم خارجی در حال حاضر گفت: من با نگاهی که به نوعی نسبت به جریان مسلط سینمای دنیا (هالیوود) احساس وادادگی دارد مخالف هستم، با اکران فیلمهای خارجی ارزشمند در ایران موافقم، فیلمهایی که در جریان کلی سینمای دنیا کم هم نیستند. مخاطبان سینمای ایران نیاز دارند تا سطح سواد بصری و سلیقه شان ارتقا یابد.
