وام بلاعوض برای سکونت در روستا
آرمان - نوشین ایزدپناه: وام کمبهره و حتی بلاعوض میگیرید به شرط اینکه به روستا برگردید؛ این وعدهای است که در روزهای اخیر معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن بر آن تاکید کرده است. توسعه شهرنشینی در ایران در دهههای اخیر بهصورت نامتوازن اتفاق افتاده و رشد جمعیت شهرنشین مشکلات ویژهای ایجاد کرده است. واقعیت این است که از طرفی تعداد قابل توجهی از روستاهای کشور خالی مانده و از طرف دیگر، رشد جمعیت شهری مشکلاتی از جمله افزایش حاشیهنشینی، ترافیک و آلودگی هوا و ... را به وجود آورده است. کارشناسان بر این باورند که میتوان با اتخاذ سیاستهایی روند مهاجرت را معکوس و روستاهای خالی از سکنه را نجات داد.
گرچه شهرنشینی پدیـدهای جهـانی اسـت، امـا ایـن پدیــده بهطور چشــمگیری در ایــران افزایش یافته، بهطوری كـه در پنج دهه اخیر شاهد رشد شهری بیسابقهای بودهایم. طبق اطلاعات آخرین سرشماری تعداد خانوار شهری در سال ١٣٩5 معادل ١٨میلیون و ١٢5هزار خانوار بوده که نسبت به سال ١٣٩0 به اندازه دومیلیون و 6٩٨هزار و 640 خانوار افزایش یافته است. طبق گفتههای رئیس مرکز آمار ایران جمعیت ساکن در نقاط شهری از سال ١٣٩5 معادل 5٩میلیون و ١46هزار و ٨4٧ نفر بوده است که نسبت به سال ١٣٩0 معادل پنجمیلیون و 500هزار و ١٨6 نفر افزایش یافته است. جمعیت ساکن در نقاط روستایی ولی با کاهش محسوسی روبهرو بوده است. در سال ١٣٩5 معادل ٢0میلیون و ٧٣0هزار و 6٢5 نفر ساکن در روستاها بودهاند که نسبت به سال ١٣٩0 معادل ٧٧٢هزار و ٣٨٣ نفر کاهش یافته است. امید علی پارسا بیان کرد: همچنین نسبت روستانشینی جمعیت در سال ١٣٩5 معادل 9/25درصد رسیده است که منفی 7/2درصد نسبت به سال ١٣٩0 کاهش یافته است. نرخ رشد جمعیت در سال ١٣٩5 به 24/1درصد رسیده که نسبت به سال ١٣٩5 صفر درصد افزایش داشته است. میتوان بخشی از رشد شهرنشینی را ناشی از مهاجرت از روستا به شهر دانست. روزبهروز بر تعداد روستاهای خالی از سکنه افزوده میشود و مهاجرت روستاییان به شهرها مهارنشدنی بهنظر میرسد. اما وزیر جهاد کشاورزی معتقد است که نباید در مورد کاهش جمعیت روستایی دچار اشتباه لپی شویم. محمود حجتی در اینباره گفته است که آمارهای مطرحشده درباره مهاجرت روستاییان اشتباه است و مهاجرت، علت اصلی کاهش جمعیت روستایی نیست، بلکه توسعه شهرها از دلایل این موضوع است. او تصریح کرد: بهعنوان مثال، گفته میشود جمعیت روستایی کشور در اوایل انقلاب حدود ۶۰ تا ۷۰درصد بوده، درحالی که این جمعیت به حدود ۲۶ تا ۳۰درصد رسیده است. اوایل انقلاب حدود ۳۰۰ شهر در کشور داشتیم، اما حالا تعداد شهرها به ۱۸۰۰ رسیده و بنابراین توسعه شهرها ازجمله دلایل این امر است.
ارائه تسهیلات برای بازگشت به روستا
یکی از سیاستهایی که در حوزه مسکن دنبال شده، ارائه وام بوده است، اما این وامها عمدتا برای شهرها در نظر گرفته شده یا وام در شهرها بیشتر از وام در روستاهاست که این خود میتواند باعث افزایش مهاجرت از روستا به شهر شود. معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن در رابطه با همین مساله گفته است: افراد ساکن در شهرها در صورت بازگشت به روستا از تسهیلاتی با سود کم برای ساخت مسکن در روستا بهرهمند میشوند. عزیزا... مهدیان با اشاره به اینکه در یک تا دو سال گذشته تعداد زیادی حادثه در کشور و مناطق روستایی داشتیم، افزود: در این مدت 40 سیل و زلزله در کشور رخ داد که برای بازسازی دولت تسهیلاتی را ارائه داد و کار اجرایی را آغاز کردیم. او اظهار کرد: زلزلهای در ششم شهریور در شربیان آذربایجانشرقی رخ داد که با کمک روستاییان و منابع بنیاد مسکن کار بازسازی را آغاز کردیم. معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن ادامه داد: در آذربایجان و خراسان شمالی که سیل و زلزله رخ داد، حدود پنجهزار واحد تخریبی داشتیم که بلافاصله از منابع بنیاد مسکن کار بهسازی را آغاز کردیم. او تاکید کرد: تلاش ما این است که قبل از سردشدن هوا برای خانوادههایی که سرپناه را از دست دادند، سقف ایجاد کنیم. مهدیان افزود: هفتهزار واحد مسکن مهر در شهرستان بجنورد وجود دارد که پس از زلزله خسارت دیدند و تعدادی از واحدهایی که افراد ساکن شدند به آنها کمک شد، اما خانههایی که هنوز تحویل متقاضیان نشده است خسارت به آنها تعلق نمیگیرد. مهدیان درباره بازگشت افرادی که از روستا به شهر مهاجرت کردند، گفت: افرادی که میخواهند به روستا بازگردند به آنها برای ساخت واحدهای روستایی تسهیلات پرداخت میشود. او افزود: اگر زمینی برای ساخت خانه نداشته باشند، زمین به قیمت تمامشده در اختیار آنها قرار میگیرد، خوشبختانه در طول این چند سال تعداد زیادی به روستاها بازگشتند و خانه ساختند. معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن تصریح کرد: روستایی در اردبیل کلا تخلیه شده بود که با پرداخت تسهیلات اکنون 50 خانوار در آن ساکن هستند. او درباره ارائه تسهیلات به خانوادههایی که جزو محرومان روستا هستند، گفت: برای این خانوارها تسهیلات پرداخت میشود و جایی که روستاییان آورده ندارند، بنیاد مسکن با کمک حساب100 به آنها کمک میکند و علاوه بر تسهیلات کمک بلاعوض هم پرداخت میکنیم. مهدیان افزود: برای کسانی که نتوانستند واحدهای مسکونی خود را تکمیل کنند و خانوادههایی که دارای دو معمول هستند، علاوه بر تسهیلات 18میلیون تومان کمک بلاعوض پرداخت میکنیم. او ادامه داد: همچنین روستاییانی که بهدلیل مشکلات اقتصادی پای کار نمیآیند، میتوانند اقدام کنند و ما کمک میکنیم و حتی هزینه آواربرداری را تامین میکنیم.
کاهش مهاجرت معکوس با تغییر ساختار اقتصاد
یک کارشناس مسکن با بیان اینکه ارائه وام کمبهره برای ساخت مسکن هیچگونه تاثیری در کاهش شهرنشینی و مهاجرت معکوس ندارد، به «آرمان» میگوید: مهاجرت از روستا به شهر بهدلیل شغل صورت میگیرد نه بهدلیل موضوعاتی مانند مسکن و اسکان. فردین یزدانی میافزاید: در حال حاضر بسیاری از روستاهای کشور دچار بحران کمآبی هستند و در آنها مشاغل جدیدی ایجاد نمیشود. تا زمانی که امکانات شغلی و رفاهی برای روستاییان فراهم نشود، هیچ دلیلی برای بازگشت آنها به روستا وجود ندارد. او تصریح میکند: ارائه وام مسکن با بهره پایین تنها میتواند در مناطق ویلایینشین برای شهرنشینان بازنشسته تاثیرگذار باشد، به این صورت که قشر پردرآمد یا نیمهمرفه جامعه از این وامها جهت خرید ویلا استفاده کنند و در برخی مناطق ییلاقی و خوش آبوهوا زندگی کنند. این سیاست تنها در همین حد تاثیرگذار است. این کارشناس مسکن با تاکید بر اینکه شهرنشینی ربطی به مسکن ندارد، اظهار میکند: برای کاهش شهرنشینی ساختار اقتصاد را باید تغییر داد و برای رفع این مساله نباید دنبال راهحل در حوزه مسکن بود. یزدانی میگوید: اکنون شهرنشینی فرآیندی است که اتفاق افتاده و رو به رشد است. او تصریح میکند: بحران آب و مشکلاتی که در بخش کشاورزی به آن دچار هستیم، به این مساله دامن میزند. اکنون بهدلیل کاربرد ماشینآلات در بخش کشاورزی نیاز به نیروی کار در این بخش کاهش یافته است. بنابراین تنها راهحلهای ارتقای روستانشینی، رفع بحران آب بهعنوان یک موضوع استراتژیک برای کل کشور است و دومین راهحل توسعه اقتصاد روستایی است.
