اتحاد ایران و ترکیه در سعدآباد

آرمان - چهارشنبه 12 مهرماه در تاریخ تعاملات منطقه ثبت می‌شود؛ دیدار روسای جمهور دو قطب مهم و دستاوردهایی که نفع آن برای کل کشور‌های اطراف و منطقه است. دیداری که راهکار‌های صلح و پایان دادن به چالش‌های منطقه از جمله استقلال کردستان عراق مورد بررسی قرار گرفت و هر دو کشور مواضع مشترکی داشتند. در بخش دیگری به توافقات اقتصادی مهم رسیدندکه تحولی در روابط دو کشور است. رئیس‌جمهور ترکیه دیروز چهارشنبه در رأس هیاتی بلند پایه با استقبال محمد شریعتمداری وزیر صنعت معدن و تجارت وارد تهران شد. این سفر رجب طیب اردوغان پس از سفر خلوصی آکار رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه به ایران صورت گرفت. برخی این سفر را در راستای بررسی وضعیت تحولات اخیر در عراق و کرستان ارزیابی می‌کنند. در پی برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان، هماهنگی مشترکی میان عراق، ترکیه و ایران برای مقابله با طرح استقلال کردستان عراق به طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. سفر اردوعان به ایران در حالی انجام شد که اردوغان اقلیم کردستان را به اعمال تحریم‌های بیشتر تهدید کرد و در جمع اعضای حزب عدالت و توسعه گفت که اگر رهبران کردستان از خواسته خود درباره استقلال عقب نشینی نکنند، ترکیه اقدامات تنبیهی بیشتری را مد نظر قرار خواهد داد.

توسعه روابط بانکی

رئیس‌جمهور ظهر چهارشنبه به طور رسمی از رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه در مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد استقبال کرد. حجت الاسلام و المسلمین روحانی و اردوغان در این مراسم پس از نواخته شدن سرود ملی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه‌، از یگان مستقر در میدان سان دیدند. حجت الاسلام والمسلمین حسن روحانی عصر چهارشنبه در کنفرانس خبری مشترک با رئیس‌جمهوری ترکیه اظهار داشت: برای پاسخ مثبت به دعوت رسمی ما جهت تشکیل چهارمین نشست مشترک راهبردی بین دو کشور تشکر می‌کنم. ایران و ترکیه به عنوان دو کشور مسلمان، دوست و قدرتمند در منطقه، امروز لنگر ثبات در منطقه حساس خاورمیانه هستند. رئیس‌جمهور افزود: در جلسه خصوصی امروز با رئیس‌جمهور محترم ترکیه و همچنین در جلسه مشترک همکاریهای راهبردی راجع به توسعه روابط اقتصادی بین دو کشور تصمیمات مهمی اتخاذ شد. او با بیان این که توسعه روابط بانکی بین ایران و ترکیه و تجارت با پول ملی دو کشور از تصمیمات مهم بود، افزود: مقرر شد تصمیماتی که امروز راجع به توسعه روابط بانکی گرفتیم تا پایان هفته آینده نهایی شود. دکتر روحانی ادامه داد: در خصوص رفت و آمدها و ترانزیت کالا بین دو کشور در سه نقطه مهم مرزی که تسهیلات در زمینه معبرها و مسائل گمرکی می‌تواند به توسعه روابط کمک کند تصمیم گرفته شد هر سه مرز به صورت 24 ساعته به کار ادامه دهند؛ دو مرز از فردا 24 ساعته می‌شوند و مرز سوم، کارهای فنی و ساختمانی دارد تا با اتمام کار، آن هم 24 ساعته باشد. رئیس‌جمهور در زمینه روابط دو کشور در بخش سرمایه‌گذاری اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران تسهیلات لازم را برای سرمایه‌گذاران کشور ترکیه به‌ویژه در زمینه گردشگری، پتروشیمی، زیر ساخت و حمل و نقل فراهم می‌کند و آنها اعلام کردند آمادگی برای سرمایه‌گذاری در طرف ترکیه وجود دارد. حجت الاسلام و المسلمین روحانی تاکید کرد: در زمینه روابط نفت و گاز تصمیم بر این شد طرف ترکیه گاز بیشتری از ایران برداشت (دریافت) کند؛ در این زمینه بین دو وزارتخانه مذاکرات لازم انجام شود و طرف ایرانی هم اعلام کرد آماده استقبال از سرمایه‌گذاران ترکیه در بخش گاز است. دکتر روحانی اضافه کرد: در زمینه گردشگری با توجه به اهمیت روابط بین دو ملت و مسائل اقتصادی و فرهنگی، قرار شد مسئولان گردشگری بتوانند مذاکرات و توافقاتی را که دارند به ویژه تا زمان تشکیل کمیسیون مشترک به سرانجام رسانند و روابط گردشگری را بین ایران و ترکیه و همچنین آژانس‌های دو کشور توسعه دهند.

اقدامات جدید و ضروری

رئیس‌جمهور گفت: اراده دو دولت بر این مبناست که توسعه بخش اقتصادی و تجاری به گونه‌ای باشد که رقم تجاری و اقتصادی بین دو کشور به مرز 30 میلیارد دلار در سال برسد. وی افزود: با توجه به مسائل حساس منطقه به‌ویژه سوریه و اقلیم کردستان عراق مذاکرات مفصلی با یکدیگر داشتیم؛ هدف نهایی دو کشور ایجاد صلح، ثبات و امنیت در کل منطقه است. همکاری‌های بیشتر سه کشور ایران، ترکیه و روسیه برای ثبات و امنیت در سوریه و همچنین همکاری‌های سه جانبه ایران، ترکیه و عراق در زمینه مساله اقلیم کردستان عراق. حجت الاسلام روحانی تصریح کرد: دو کشور تشدید اختلافات قومی و مذهبی که از سوی توطئه گران و بیگانگان برای منطقه ما طراحی شده و همچنین مساله تجزیه طلبی در منطقه را به هیچ عنوان نمی‌پذیرند و از دیدگاه دو کشور، عراق یک کشور واحد است، سوریه یک کشور واحد است و ما تغییر مرزهای جغرافیایی را به هیچ عنوان نخواهیم پذیرفت. رئیس‌جمهور عنوان کرد: مردم کردستان عراق به عنوان همسایگان خوب و برادران عزیز ما هستند. ما نمی‌خواهیم فشاری را به مردم کردستان عراق وارد کنیم اما تصمیمات اشتباهی که بعضی از سران این اقلیم اتخاد کرده اند باید آن را جبران کنند. بنابراین، ترکیه، ایران و عراق ناچار هستند با اقدامات جدید و ضروری خودشان اهداف راهبردی شان را در منطقه تامین کنند.

دکتر روحانی تاکید کرد: مبارزه با تروریسم به عنوان یکی از اهداف مهم دو کشور است؛ ما با هر گروه تروریستی که در هر کجا باشند باید مبارزه کنیم؛ چه به نام داعش باشند یا به قول آقای اردوغان «دعش»، چه به عنوان جبهه النصره و چه پ.ک.ک باشند، یا هر اسم و عنوان دیگری که داشته باشند. تروریسم باید بداند دولت‌های منطقه اجازه فعالیت‌های ناجوانمردانه و ضد انسانی را به آنها نخواهند داد.

توافقات بانکی

رئیس‌جمهور همچنین در چهارمین نشست شورای عالی همکاری‌های راهبردی ایران و ترکیه اظهار امیدواری کرد که روند گفت‌وگوها و مذاکرات مسئولان ایران و ترکیه منجر به دور جدیدی از همکاری‌های همه‌جانبه فی‌مابین شود. رئیس‌جمهور توسعه همکاری‌های تهران-آنکارا در بخش‌های مختلف از جمله انرژی را مورد اشاره قرار داد و تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد تا در راستای تامین نیاز ترکیه به انرژی از جمله گاز همکاری‌های خود را با این کشور بیش از پیش گسترش دهد. روحانی توسعه روابط اقتصادی و ارتقای حجم مبادلات تجاری میان ایران و ترکیه برای تحقق هدف ۳۰ میلیارد دلاری در روابط تجاری فی‌مابین را حائز اهمیت دانست و خاطرنشان کرد: توسعه همکاری‌ها و روابط بانکی ایران و ترکیه و استفاده از پول ملی در مبادلات تجاری و قرارداد تجارت ترجیحی می‌تواند نقش بسزایی در راستای دستیابی به این هدف ایفا کند که در این خصوص بانک‌های مرکزی دو کشور باید با رایزنی‌های بیشتر زمینه‌های لازم را فراهم کنند. رئیس‌جمهور به آخرین توافقات در حوزه بانکی اشاره کرد که بر مبنای آن در زمینه همکاری‌های بانکی نیز پنج بانک دولتی ایران و بانک دولتی ترکیه روابط کارگزاری را آغاز می‌‌کنند که طی مذاکرات هفته‌های آینده، سایر بانک‌های ایرانی هم امکان برقراری روابط کارگزاری را خواهند یافت. وی اضافه کرد: همچنین براساس این مذاکرات مقرر شد، قرارداد استفاده از پول ملی ایران و ترکیه با هدف تسهیل تصفیه مبادلات تجاری بین بانک‌های مرکزی دو کشور به همراه دو بانک بزرگ تجاری، ظرف یک هفته آینده به امضا برسد.

همه‌پرسی اقلیم

رئیس‌جمهور ترکیه هم گفت: ایران، عراق و ترکیه در قبال اقدامات اقلیم کردستان عراق تدابیری را داشتند که این اقدامات شدیدتر هم خواهد شد. رجب طیب اردوغان در نشست خبری همکاری بین ایران و ترکیه گفت: با توجه به افزایش حجم روابط نزدیک ایران و ترکیه در دوران اخیر این دو کشور در یک محور مثبت به روابط خود ادامه خواهند داد. البته پس از اینکه با آقای روحانی برای ارتقای حجم مبادلات تجاری به میزان 30 میلیارد دلار توافق کردیم متاسفانه شاهد بودیم که مبادلات تا میزان 10 میلیارد دلار برآورد شد ولی در این نشست نقشه راه و هدف را بر دستیابی به مبادلات 30 میلیارد دلاری قرار دادیم. وی در خصوص مسائل منطقه، اظهار کرد: مساله عراق در حوزه مسائل منطقه در رده اول است که به صورت سه‌جانبه برای حل آن تلاش می‌کنیم. پیش از این هم درباره همه‌پرسی غیرقانونی اقلیم کردستان باید بگویم که آن را به رسمیت نمی‌شناسیم. ترکیه با اقلیم کردستان عراق 35 کیلومتر مرز دارد. در شرق آن کشور ایران، در جنوب آن دولت عراق و در غرب آن کشور سوریه است. اقلیم کردستان عراق در این باره چه می‌خواهد کند، نمی‌دانیم. در حال حاضر در تمام جهان هیچ رژیمی به جز اسرائیل از آن حمایت نمی‌کند. از نظر ما تصمیمی که بر روی یک میز همراه با موساد اتخاذ شده قابل قبول نیست. ایران و ترکیه در این خصوص موضع قاطعی دارند که این موضع بر همه مشخص است. مخاطب ما در عراق دولت مرکزی آن است. همه‌پرسی اقلیم کردستان را نامشروع می‌خوانیم. ما در این باره اقداماتی را در نظر داشتیم. هم ایران، هم عراق و هم ترکیه در قبال اقدامات اقلیم کردستان عراق تدابیری را داشتند که شدیدتر هم خواهد شد. اردوغان با اشاره به مسائل سوریه بیان کرد: در سوریه مکانیزم سه‌جانبه‌ای ایجاد کردیم. در آنجا به عنوان کشورهای ایران، سوریه و ترکیه مذاکراتی را آغاز کردیم و با تلاش در مبارزه با داعش و النصره به داد مردم مظلوم خواهیم رسید.

بیانیه مشترک

روسای جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه همچنین در یک بیانیه مشترک، با تکیه بر پیوندهای برادری و دوستی بین دو ملت، بر اراده سیاسی در راستای تقویت همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه بین تهران و آنکارا تاکید کردند. در بخشی از این بیانیه آمده است: «بر توسعه روابط بین پارلمانی به عنوان بخش مهمی از همکاری‌های دو جانبه و اهمیت انجام دیدارهای متقابل نمایندگان مجالس دو کشور تاکید کردند؛ ضمن تاکید مجدد بر هدف‌گذاری حجم تجاری30 میلیارد دلاری، به منظور دستیابی به این هدف، نهادهای دولتی را به بهره‌برداری منظم و موثر از ساز و کارهای موجود همکاری و نمایندگان بخش خصوصی را نیز به ارزیابی فرصت‌های کاری در کشورهای خود و کشورهای ثالت به اتفاق همتایان خود با استفاده از مجراهای ارتباطی فراخواندند و بر نقش بانک‌های دو کشور در تسهیل همکاری‌های مذکور تاکید ورزیدند، اهمیت همکاری و هماهنگی نزدیک به منظور رفع موانع لجستیکی و اداری پیش روی روابط تجاری بین دو کشور را متذکر شدند، بر جایگاه راهبردی و نقش محوری دو کشور در ترانزیت بار و مسافر به عنوان دروازه‌های ورود به اروپا و آسیا برای یکدیگر تاکید کردند. با تاکید بر تداوم و توسعه همکاری‌های دو کشور در حوزه انرژی، خواستار اجرایی شدن طرح‌های مشترک و ارائه طرح‌های نو برای پیشبرد این همکاری‌ها شدند، بر اهمیت ویژه برجام به عنوان الگوی کار آمدی از موفقیت دیپلماسی چند جانبه برای حل و فصل مسائل بین‌المللی تاکید کردند. برای اجرای موفق مفاد برجام که مبتی بر قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل است، اجرای کامل تعهدات از سوی تمامی طرفین را ضروری دانستند. بر اینکه بهره گیری حداکثری از سازوکار موجود همکاری علیه فعالیت‏های غیرقانونی عناصر پ.ک.ک و پژاک در مرز مشترک و برداشتن گام‏های مشترک برای مبارزه ثمربخش با تروریسم و جرایم سازمان یافته، منافع هر دو کشور را تامین خواهد کرد، تاکید کردند؛ با تجدید احترام خود به قانون اساسی، حاکمیت و تمامیت ارضی عراق، همه‏پرسی غیرقانونی و غیرمشروعی که از سوی اقلیم کردستان عراق برگزار شد را رد کرده، کان لم یکن بودن نتایج این اقدام و پشتیبانی خود از گام‌هایی که دولت عراق در جهت حفظ تمامیت ارضی و یکپارچگی سیاسی خود برخواهد داشت را قید کردند، بر ضرورت اجتناب مقامات اقلیم کردستان عراق از اقداماتی که موجب آسیب نظام مبتنی بر قانون اساسی و نیز اتحاد و تمامیت ارضی عراق می‌شود، تاکید کردند و تدابیری را که عراق در دوران پسا رفراندوم با رایزنی و هماهنگی اتخاذ خواهند کرد را ارزیابی کردند، با تجدید پایبندی خود به تمامیت ارضی، وحدت سیاسی، حاکمیت ملی سوریه، بر اینکه اختلافات سوریه صرفا با شکل‌گیری یک راه حل سیاسی پایان پذیر است تاکید کردند و...»

امضای 4 سند

همچنین در پرتو مراتب فوق الذکر و به مناسبت برگزاری چهارمین نشست شورای عالی همکاری ترکیه-ایران، مقرر شد پنجمین نشست شورای عالی در سال آینده در آنکارا برگزار شود. علاوه بر این اسناد زیر در حضور جناب آقای دکتر حسن روحانی رئیس‌جمهوری اسلامی ایران و جناب آقای رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه به امضا رسیدند؛ یادداشت تفاهم همکاری‌‌های گمرکی بین وزارت امور اقتصادی و دارایی جمهوری اسلامی ایران و وزارت گمرک و تجارت جمهوری ترکیه، یادداشت تفاهم همکاری‌ بین سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و اداره کل آرشیو دولتی نخست وزیری جمهوری ترکیه، یادداشت تفاهم همکاری‌ بین صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و سازمان رادیو و تلویزیون دولتی جمهوری ترکیه، یادداشت تفاهم همکاری بین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و بانک مرکزی جمهوری ترکیه.»

بازتاب بین‌المللی

سفر رئیس‌جمهوری ترکیه به ایران پس از برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان عراق که باعث نگرانی‌های منطقه‌ای فراوانی شده بود، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت. در این ارتباط خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشت: رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه در بحبوحه پس از برگزاری همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان، به ایران رفت تا مراتب نگرانی آنکارا از برگزاری این همه‌پرسی را اعلام و بر همکاری مشترک میان دو کشور در برخورد با این قضیه تاکید کند. خبرگزاری رویترز اعلام کرد: اردوغان با قرار دادن مساله برگزاری همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق در دستور کار سفر خود به ایران، وارد تهران شد تا با مقام‌های ایرانی بر سر این مساله گفت‌وگو کند. همچنین شبکه خبری فاکس نیوز با اختصاص خبری به سفر اردوغان به تهران، این سفر را در راستای نگرانی این کشور از برگزاری همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق اعلام کرد. خبرگزاری ترندنیوز سفر اردوغان به ایران را در راستای بهبود سطح‌ همکاری‌های منطقه‌ای‌ و بین‌المللی میان تهران-آنکارا خواند و افزود که افزایش همکاری این دو کشور می‌تواند صلح و ثبات و امنیت را به منطقه بازگرداند. از سوی دیگر روزنامه رای الیوم با انتشار خبری اعلام کرد که رجب طیب اردوغان در راس یک هیات عالی‌رتبه و در جریان یک سفر رسمی به ایران سفر کرد. خبرگزاری آناتولی ترکیه نوشت: رجب طیب اردوغان با برخی از وزرای کابینه خود از جمله وزرای خارجه، اقتصاد، نیرو و منابع طبیعی، بازرگانی، فرهنگ و گردشگری و کشور به همراه نایب رئیس حزب عدالت و توسعه در یک سفر رسمی به تهران رفت. شبکه خبری روسیا الیوم با درج خبری در این باره نوشت: اردوغان با پاسخ مثبت به دعوت حسن روحانی همتای ایرانی خود و برای بهبود سطح همکاری‌های دو کشور در زمینه‌های مختلف خصوصا مساله برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان عراق به ایران سفر کرده و با مقام‌های این کشور گفت‌وگو خواهد کرد. روزنامه القدس العربی با انتشار خبری در این زمینه اعلام کرد: اردوغان در راس یک هیات بلندپایه از وزرا و مسئولان ترکیه در جریان یک سفر رسمی به ایران رفت. خبرگزاری اسپوتنیک روسیه اعلام کرد که رجب طیب اردوغان که در سفر رسمی و برای بهبود همکاری‌های دو جانبه به ایران سفر کرده است، مورد استقبال رسمی حسن روحانی قرار گرفت.